GS - TSKH LÊ HUY BÁ (Chủ biên) PHƯƠNG PHÁP
NGHIÊN CỨU KHOA HỌC(Tập 2)

(Dành cho sinh viên ngành Môi trường,
Sinh học và các ngành liên quan) NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC QUỐC GIA
TP HỒ CHÍ MINH – 2006


chung v ca ngnh sinh thỏi mụi trng núi riờng.
iu tra a dng sinh hc phi tuõn theo phng phỏp c thự. Riờng
v loi ng vt cú vỳ cng cú nhiu dng rt khỏc bit. cú th xỏc nh
c tớnh a dng ca loi cú vỳ rt cn phi cú nhng cuc iu tra kho
sỏt khỏ cụng phu theo nhng phng phỏp cú c s khoa hc.
Thụng thng tin hnh mt cuc iu tra nh th, ta cn phi xỏc
nh c th:
1. Mc tiờu kho sỏt nghiờn cu.
2. Phm vi nghiờn cu.
3. Chn lc phng nghiờn cu.
4. Kt hp lý thuyt vi thc hnh.
Phn hng dn di õy s minh ha cho nhng phn ó trỡnh by
trờn.
20.1.1 Li gii thiu
Trc khi tin hnh cuc iu tra v s a dng sinh hc ca ng vt
cú vỳ, ngi iu tra phi xỏc nh rừ mc tiờu iu tra. Mc tiờu iu tra
c s dng hng dn iu tra thụng qua tt c cỏc giai on ca vic
GS-TSKH Leâ Huy Baù (Chuû bieân)
6
lên kế hoạch và thực hiện. Ngay khi mục tiêu được thiết lập, kế hoạch điều
tra có thể được bắt đầu. Không nên đánh giá thấp tầm quan trọng của việc
lập kế hoạch, nó tăng cường hữu hiệu cho việc thu thập số liệu, hoàn thiện
chất lượng của các thông tin thu thập được và cho phép phân bổ các nguồn
lực có hiệu quả.
Việc ước tính nguồ
n kinh phí cho kế hoạch điều tra là một yếu tố quan
trọng. Các báo cáo nghiên cứu được đệ trình lên tổ chức có liên quan để từ
đó được chấp nhận tài trợ kinh phí cho các cuộc điều tra nghiên cứu sinh
thái môi trường học. Việc hướng dẫn chuẩn bị các báo cáo không đề cập ở
đây, nhưng bất cứ yêu cầu nào về nguồn kinh phí để tiến hành điều tra đa

động, điều tra viên có th
ể bắt đầu tiến hành cuộc điều tra.
20.1.2 Mục tiêu điều tra
Mục tiêu cơ bản của cuộc điều tra về tính đa dạng sinh học trong lồi
động vật có vú là đánh giá sự phong phú số lượng lồi và sự đa dạng trong
từng lồi (số lượng các lồi khác nhau hay số lượng cá thể trong lồi) trong
mỗi vùng nhất định.
Mục tiêu thứ hai cũng khơng kém phần quan trọng so với mục tiêu
đầu trong mỗi cuộc điều tra. Thơng thường, một cuộc điều tra có thể được
tiến hành để thu nhận thơng tin cho một mục đích cụ thể, như là so sánh tính
đa dạng sinh học giữa các vùng, thiết lập một vùng được bảo vệ hay để bảo
tồn hoặc kiểm sốt dân số lồi. Những cuộc điều tra với các vấn đề đã nêu
cần được xem xét từ các giai đoạn đầu.
Các kế hoạch nên được tiến hành để thu thập và bảo tồn các mẫu
phiên bản động vật. Các lồi có thể được suy đốn trong từng vùng nhất
định, nhưng sự xác nhận cuối cùng về sự hiện diện của lồi phải dựa trên
việc kiểm tra chi tiết các mẫu thu được từ vùng điều tra.
20.1.3 Xác định phạm vi của cuộc điều tra
20.1.3.1 Danh sách lồi
Giai đoạn đầu trong việc chuẩn bị điều tra là xem xét lại tài liệu khoa
học về các cuộc điều tra lồi động vật có vú được tiến hành trong vùng
nghiên cứu hay các nơi gần đó. Các thơng tin sau khi thu nhận được dùng để
mở rộng danh sách sơ bộ các lồi dự kiến có thể gặp lại trong cuộc nghiên
cứu. Như vậy, tuy danh sách góp phần quan trọng để xác định phạm vi điều
tra nhưng khơng nên xem đó là yếu tố chủ yếu. Đ
iều tra viên nên dự đốn
trước sự xuất hiện của các lồi “mới” trong vùng điều tra, đặc biệt là trong
những vùng có mức độ đa dạng phong phú như rừng nhiệt đới. Một cách
khác, điều tra viên có thể tiến hành điều tra sơ bộ tại nơi nghiên cứu để mở
GS-TSKH Leâ Huy Baù (Chuû bieân)

đến việc tập hợp mẫu cho cuộc nghiên cứu phân loại chi tiết. Nó cũng có thể
liên quan đến sự bảo tồn các loài đang có nguy cơ tiệt chủng ở các vùng khác
hay một số ít loài được tìm thấy trong vùng điều tra. Bên cạnh đó, ta cũng cần
phải chú ý đến việc làm suy giảm số lượng các loài côn trùng sâu bệnh hay
một s
ố loài có thể chống chịu được trong vụ thu hoạch.
Phửụng phaựp nghieõn cửựu khoa hoùc
9
20.1.4. Chn cỏc phng phỏp nghiờn cu iu tra
a s cỏc phng phỏp k thut u cú giỏ tr trong vic iu tra mc
phong phỳ v a dng cỏc loi ng vt cú vỳ. Nhng k thut ny c
phõn loi chung nh cỏc k thut quan sỏt, k thut bt gi, v cỏc k thut
da trờn tớn hiu loi.
Trong phn ny, chỳng ta s xem xột n mt s nhõn t nh hng
n vic chn l
a cỏc phng phỏp k thut.
20.1.4.1 Tớnh thớch nghi
Mt s k thut cú th c dựng trong cuc iu tra cỏc loi ng vt
hu nh. Sau khi xem xột n kh nng ng dng v tớnh thớch nghi ca
chỳng cho mi loi mc tiờu thỡ cỏc k thut ny c chn trờn c s c
trng ca loi. C hai loi k thut tớn hin v k thut quan sỏt u ging
nhau trong vic o lng s a dng ca loi sng trong hang, vớ d nh:
Nu k thut sau cung cp nhng thụng tin ỏng tin cy thỡ nú tr thnh k
thut chn la. K thut chuyờn mụn v k thut c lng cng phi to ra
cỏc thụng tin phự hp trong vic tip cn mc tiờu iu tra.
20.1.4.2. c tớnh vt lý v hnh vi ca loi
Ngi iu tra phi hiu bit v hnh vi v c tớnh vt lý ca loi
mc tiờu ỏp dng cỏc bin phỏp k thut thớch hp. Mt khớa cnh quan
trng v hnh vi ca loi nh hng n vic chn la k thut l cỏc kiu
hot ng thng ngy ca loi. Cỏc k thut quan sỏt c dựng thớch hp

n s la chn k thut chuyờn mụn. Vớ d nh mc cõy ci v mc
khụng ng nht ca mụi trng sng cú th nh hng trc tip n s
quan sỏt cỏc loi ng vt. Trong mụi trng sng khụng ng nht v dy
c, vic tớnh toỏn trờn khong khụng s thng khụng thớch hp. Mõy,
sng mự, ma giú, hi núng cng cú th nh hng ging nh vy trong
vic iu tra trờn khụng cng nh cỏc k thut quan sỏt khỏc vin thỏm(RS).
Cỏc iu kin v lng ma, lng tuyt ri, t ai v s hin din ca
nhng loi ng vt sng bng cỏc xỏc thi hay cỏc cht cn bó (vớ d nh
b phõn) cú th nh hng n vic chn la cỏc k thut iu tra da trờn
nhng du hiu ca loi ng vt. dc ca a hỡnh cú th lm cho mt
s khu vc khụng th n c v t ú loi tr vic ỏp dng k thut da
trờn s bt gi v du hiu ca loi. Trong nhng vựng nh vy, vic iu
tra trờn khụng mang li tớnh kh thi.
20.1.5. Kt hp gia lý thuyt v thc hnh
Sau khi hon tt hai giai on lờn k hoch u tiờn, ngi iu tra
viờn cú th quyt nh thc hin cuc iu tra chn lc v k thut c
lng nh th no a ra chớnh xỏc v trớ vựng nghiờn cu. Nh
ng ch
dn tng quỏt cho vic thc hin nh th ó c nờu chng ba v
Phửụng phaựp nghieõn cửựu khoa hoùc
11
chng mi. õy, chỳng ta ch mụ t mt vi k thut thc tin tin li
cho vic thc hin.
20.1.5.1. S dng bn
Bn ca vựng iu tra l chỡa khoỏ xỏc nh v o lng cỏc
n v mu, ni no cỏc k thut chuyờn mụn c chn thỡ s c thc
hin. Trc khi xỏc nh v o lng cỏc n v
mu trờn bn , iu tra
viờn nờn bit mt s kin thc v thng kờ mụ t v cỏc k thut thớch hp
cho vic s dng bn cựng vi la bn.

b u n. T giy ny trc ht phi c t trờn mt khu vc ó bit cú
GS-TSKH Leõ Huy Baự (Chuỷ bieõn)
12
kớch thc xỏc nh trờn bn (vớ d nh mt ụ vuụng) v s im ri
trong khu vc ó bit phi c tớnh toỏn nhiu ln tỡm c s im ri
trung bỡnh. Quỏ trỡnh ny sau ú c lp li bng cỏch thay th h thng
ng k ụ trờn n v mu v tớnh toỏn s im ri trung bỡnh trờn ú.
Thụng tin ny cựng vi t l bn cú th sau ú c dựng nh trc khi
xỏc nh c kớch thc n v mu.
20.1.5.3 Chn mu ngu nhiờn
Di mt s cỏch b trớ mu (xem cỏch la chn n v mu
chng 14 ), cỏc n v mu c chn mt cỏch ngu nhiờn t vựng nghiờn
cu tng th hay t mt tng t. Bng s ngu nhiờn cú th c dựng cho
cỏc la chn nh th
v cho nhiu loi mc ớch khỏc trong sut quỏ trỡnh
nghiờn cu a dng sinh hc. Bng s ngu nhiờn bao gm cỏc hng v ct.
Nú thc cht l mt danh sỏch cỏc ch s t 0 9, trong ú mu ch s cú
xỏc sut xy ra ging nhau bt k ch no trong mi hng v ct ca bng.
Vỡ th, mt c tớnh quan trng ca bng s ngu nhiờn l mi ch s xut
hin vi cựng chung mt tn s nh bng. Mt c tớnh khỏc ca bng l s
xut hin ca nhng ch s bờn cnh nú. Do ú, nhng ch s xut hin bờn
cnh cỏc ch s khỏc cú th kt hp li to thnh mt s ngu nhiờn gm
mt vi ch s. Khụng cú s hn ch no v cỏch kt hp cỏc ch s lin k
trong bng. Mt ch s cú th kt hp vi cỏc ch s t phớa bờn phi ca
bng sang bờn trỏi hay ngc li dc theo bt c mt hng no, v t nh ca
bng xung ỏy hoc ngc li dc theo bt c ct no. iu quy nh duy
nht trong vic s dng bng l cỏch kt hp cỏc ch s lin k phi c
quyt nh trc khi nhỡn vo bng.
Gi nh rng ngi iu tra viờn mun chn 3 hỡnh t giỏc mt cỏch
ngu nhiờn t tng th ca 50 lp bao ph ton b vựng iu tra. u tiờn,

ngẫu nhiên.
20.1.5.4 Chọn điểm ngẫu nhiên
Việc chọn lựa góc và khu vực ngẫu nhiên thường tiến hành trước việc
chọn điểm ngẫu nhiên trong khơng gian. Chúng ta cần nhớ rằng trong thuật
ngữ tốn học, một điểm ngẫu nhiên được chọ
n khơng có kích thước. Nhưng
trong thực tế, một điểm vẽ bằng bút chì trên bản đồ có kích thước và mơ tả
thực sự phép đo tuyến tính trong vùng điều tra, nó dựa trên tỉ lệ bản đồ. Ví
dụ: 1 điểm chì rộng khoảng 0,5mm trên bản đồ có tỉ lệ: 1:100.000, nó mơ tả
50mtrong khu vực điều tra. Do đó, ta khơng thể định vị chính xác 1 điểm
ngẫu nhiên dọc theo một đường thẳng, trước tiên, đường thẳng này phải
được chia thành các khoảng thích hợp với các điểm cách đều nhau. Ví dụ : 1
đường thẳng dài 5cm trên bản đồ có tỉ lệ 1: 100.000 (tương ứng với 5km ở
ngồi vùng điều tra) có thể được chia thành 26 điểm cách đều nhau, mỗi
khoảng là 2mm (tương ứng với 100 ngồi vùng điều tra). Kết tiếp, các điểm
được đánh số bắt đầu từ điểm đầu tiên là 00 cho
đến hết đường thẳng, sau
đó một bảng số ngẫu nhiên được dùng để chọn ra những điểm cần thiết
nhằm tạo nên kích thước mẫu. Nếu hai điểm 05 và 11 được chọn một cách
ngẫu nhiên thì chúng được định vị là 500mvà 1100mtừ điểm bắt đầu của
đường thẳng tương ứng với vị trí khi nó được thiết lập trong vùng điều tra.
GS-TSKH Leâ Huy Baù (Chuû bieân)
14
Người ta có thể chọn các điểm ngẫu nhiên từ đường thẳng rồi đặt
chúng vào vùng điều tra. Do đó, để chọn các điểm từ đường thẳng dài 5km,
người điều tra viên phải tra bảng ngẫu nhiên với 4 nhóm để cho phép tất cả
các khoảng cách từ 0000m – 5000m đều có khả năng xuất hiện trong mẫu
được chọn ngẫu nhiên. Một vấn đề thực tế đối với cách chọn này là độ chính
xác của vị trí 2 điểm cách nhau 1m có thể được chọn một cách ngẫu nhiên.
Vấn đề này có thể giúp tránh được những điểm đồng nhất trên một đường

các thiết bị dùng trong q trình điều tra, đặc biệt dùng để đo lường đều
phải có độ chính xác cao. Những điều tra viên nên mua các thiết bị được
thiết kế tốt và cân đối, đồng thời chúng được kiểm tra và bảo quản thích
hợp. Những người mới đến nghiên cứu các lồi hữu nhũ phải được học
cách sử dụng thiết bị đo lường chính xác như la bàn, thiết bị đo diện tích,
thiết bị đo tầm xa (telemet) và compa đo vecne. Độ chính xác của compa
có thể ảnh hưởng bởi việc mang đi mang lại của điều tra viên hay bởi bị
mài mòn.
Những điều tra viên sử dụng các kỹ thuật quan sát nên học các dấu
hiệu và phương pháp để phát hiện ra những lồi khác nhau, tốt nhất là có sự
giúp đỡ của một quan sát viên có kinh nghiệm. Các hình ảnh điều tra về
một lồi nào đó có thể hiện rõ bằng cách quan sát nhiều lần trong mơi
trường sống tự nhiên của chúng. Việc làm này có thể gia tăng độ chính xác
trong khi tính tốn. Kinh nghiệm cho thấy việc tính tốn những tập lớn trong
cách xử lý có hệ thống cũng giúp làm tối thiểu hố sai số. Những sự ghi
chép bằng hình ảnh nên được thực hiện bất cứ lúc nào khi sử dụng các kỹ
thuật quan sát để nghiên cứu các lồi sống thành bầy đàn. Những việc ghi
chép nh
ư thế rất hữu ích cho sự thiết lập mối quan hệ giữa việc đếm bằng
mắt của điều tra viên với số động vật thực tế ở vùng điều tra. Điều tra bằng
kỹ thuật quan sát khơng nên kéo dài lâu hơn từ 3 – 4h, thậm chí ngay cả với
những điều kiện kỹ thuật tốt nhất. Vì trong suốt qng thời gian này, các
hoạt động của lồi có thể thay đổi đáng kể và sự mệt mỏi của điều tra viên
có thể ảnh hưởng đến việc phát hiện lồi và tính tốn kém chính xác.
Sự hiểu biết về việc phân bố lồi, dấu vết, tổ, hang và nơi cất giấu
thức ăn phụ thuộc vào các đặc tính như kích thước, hình dạng, thành phần
và tuổi của chúng. Việc phát hiện ra các dấu hiệu của lồi có thể được nâng
cao bởi sự gia tăng các hình ảnh điều tra, đặc biệt là nơi ẩn náu của lồi như
hang và tổ. Kinh nghiệm cho thấy sự phân biệt giữa tiếng gọi lồi cũng là
một điều quan trọng trong việc phát hiện ra các lồi khác và làm tối thiểu

ng rut.
- Trc khun Shigella dysenteriae gõy bnh l
- Trc khun Salmonella typhy gõy bnh thng hn
- Phy khun Vibrio cholera gõy bnh t.
b- Vi Sinh vt ch th nhim bn mụi trng nc
Phửụng phaựp nghieõn cửựu khoa hoùc
17
Bng 20.1: H thng phõn loi ụ nhim theo sinh vt ch th ca Kolkwitz
Marsson (1902)
Mc nhim bn
ca thu vc
Cỏc sinh vt ch th thng gp
Rt bn: nhiu cht hu c giai on
phõn hu u tiờn, khụng cú thc vt
quang hp, khụng cú oxi ho tan. Mụi
trng cú tớnh kh, nhiu CO
2
, ớt CH
4
v
H
2
S. Thc vt ln kộm phỏt trin, sinh vt
ym khớ phỏt trin mnh, s lng vi khun
rt ln (triu / ml)
- Polytoma (to).
- Thiopolycoccus,
Sphaerotilusnatans (vi khun).
- Paramaccium, Putrinum Vorticella
Puttrina, Tubifex, Eristalis (ng

Dreissenna v nhiu loi cỏ (nc
ngt) cú giỏ tr kinh t.

GS-TSKH Leâ Huy Baù (Chuû bieân)
18
Bảng 20.2: Hệ thống phân loại ô nhiễm theo sinh vật chỉ thị cải tiến
Loại nước Các loài
Bẩn ít
(Oligosaprobic)
Vi khuẩn tảo < 100 tế bào / ml
Điển hình là Claclophora
Một số Grammarus pulex,
Hydrosyche.
Cá hồi, cá quả
Bẩn vừa
(Mesoraprobic
β
)
Vi khuẩn
Tảo
Thực vật

Côn trùng Cá
< 100000 tế bào / ml
Claclophora, Spirogyra.
Potamogenton, Helodea, Batrachium
và các loài khác.


Côn trùng
> 100000 tế bào / ml
Beggiatoa, Sphaerotilus.
Apodyalac tea, Fusarium,
aqueduetum, động vật nguyên sinh
Carehesium, Vorticella, Bodo,
Englena, Colpidium, Glaneoma
Xanh lục, Osullatoria
Tubifex, chiranimus, Eistatis,
Ptychopi

Phửụng phaựp nghieõn cửựu khoa hoùc
19
c- ng vt ch th mc ụ nhim mụi trng nc
Bng 20.3: H thng phõn loi BMWP (Biological Monitoring Working Party)
NHểM (H) im ỏnh giỏ
ngun nc
Au trựng Mayfly (Ephemridae, Heptagenidae)
10 Sch
Au trựng Stonefly (Leuctricdae, Perlolydae)
ễ nhim
Au trựng Cased - Caddis
9
Au trựng chun chun
8
Au trựng Caddis (Philopotamidae)
8
Au trựng Mayfly (Cacnidae)
7

• Tảo lục
- Careia - Stigeoclonium
- Spirogyra - Chlamydomonas
- Teraedron - Chlorogonium
- Chlorococcum - Agmenllum
- Chlorella
• Tảo Silic
- Nitochia
- Gomphonema
• Tảo mắt
- Pyro botryp - Phacus
- Lepocmena - Eugrema
Dựa trên những phát hiện này, ngày nay người ta còn dựa trên sự xuất
hiện và phát triển của một số loài tảo trong từng thuỷ vực khác nhau để xác
định mức độ ô nhiễm môi trường nước.
e- Chỉ thị mức độ phú dưỡng hóa hồ nước theo tảo
Phửụng phaựp nghieõn cửựu khoa hoùc
21
Bng 20.4: c im chung ca cỏc h giu v nghốo dinh dng
Nghốo dinh dng Phỳ dng hoỏ
sõu Sõu Nụng
Oxi trong nc mựa hố Cú Khụng
To Nhiu loi, mt v
nng sut thp, ch
yu l Chlorophyceae
t loi, mt v nng
sut cao, ch yu l
Cyanobacteria
Hoa to t Nhiu
Ngun dinh dng thc

Cyclotella, Tabellaria
Peridinium, Ceratium
Oocystis
Asterionella,
Fragillaria crotonensis
Stephanodiscus astraeaa
Melosira granulata
Peridinium bipes
Ceratium, Glenodinium
Pediastrum, Scenedesmus
Anacystis, Aphanizomenon
Anabaena

GS-TSKH Leâ Huy Baù (Chuû bieân)
22
20.2.2. Sinh vật chỉ thị vùng biển ven đảo
Người ta đã tìm thấy và có thể dùng các sinh vật làm chỉ thị cho sự
phát triển của một hệ sinh thái, bởi vì sự phát triển của các loài này nói lên
điều kiện khí hậu - thuỷ văn đặc trưng của vùng và là cơ sở cho sự phát triển
của các loài sinh vật khác.
Một số mang tính chất chỉ thị cho vùng này là:
- Thực vật phù du: tảo kim (Silicoflagellata), tảo lam (Cyanophyta),
t
ảo giáp (Pyrrophyta), tảo Silic (Bacillariophyta);
- Động vật phù du: ngành ruột khoang (Coelenterata), giun tròn
(Trechelminthes), giun đốt (Annelida), chân khớp (Athropora);
- Động vật đáy: ngành thân mềm (Mollusca), giun nhiều tơ
(Polychaeta), da gai (Echinodermata), giáp xác (Crustacea).
- Loài bò sát: rắn biển (Ophidia), rùa biển (Chloniidae)
20.2.3. Chỉ thị ô nhiễm môi trường đất

y. Nng ngt phỏt trin khi t b ngp nc
v cú m cao, m ca t di 15% thỡ nng khú sng. Nu nc
ngp thng xuyờn pH nõng dn lờn thỡ nng phỏt trin mnh, thõn lỏ thnh
nng ng.
Nng ngt cú c mu en bờn ngoi, bờn trong thng, dũn, d v, sinh
sn ch yu l vụ tớnh. Trong cõy nng tớch lu rt cao SO
4
: 0,6 - 0,9 %
trng lng khụ
+3
Al cú th lờn n 1.500 - 1.800 ppm. c bit trong r
tớch ly gp 2 - 3 ln thõn, lỏ v cú kh nng tớch lu nhiu .
+ Nng kim (Eleocharis orchrostachyo): sng trong iu kin
phốn cao hn nng ngt (t 1.500 - 2.500 ppm) trong iu kin ngp ớt.
Nng kim mc rt sỏt mt t thnh thm, lỏ nh, nhn r n sõu bng nng
ngt.
+ Bng (Lepironia articulata): sng vựng thp trng ngp nc
th
ng xuyờn vo mựa l, cú th trng nhng ni t phốn khụng trng lỳa
c. Bng cú cn hnh, nm, ng kớnh 8 - 10mm, thõn ng cao 1 -
1,5m, b di 15 - 20cm, cú 3 -4 b, hoa mu nõu sm.
+ Sy (Phragmites kakar): l cõy ch th tt cho t phốn v rt cú
giỏ tr trong vic ci to v lm nguyờn liu sy. Sy mc vựng cao hn
so vi vựng cú nhiu nng v bng, cú phốn thp hn vựng cú nng kim.
Sy thuc loi c a niờn cao cú khi n 3m, trung bỡnh 1,5 - 2,0 m. ng
GS-TSKH Leâ Huy Baù (Chuû bieân)
24
kính thân có thể từ 5 -15mm. Sậy ra hoa vào tháng 7 - 8 và hạt chính vào
tháng 12, hạt rơi xuống gặp điều kiện thích hợp nảy thành cây con. Đó là
kiểu sinh sản hữu tính. Ngoài ra, sậy còn sinh sản vô tính bằng thân ngầm,

mẫu hóa học herbarrum của loài
Rhinorea, tìm được nhiều hơn 1,8% niken và
R. Javanica có niken lớn hơn
Phửụng phaựp nghieõn cửựu khoa hoùc
25
0,22% (Brooks et al. - 1977). so sỏnh, ta cn bit rng nng ca
niken trong giy g khong 1 5ppm.
Tng t, nhng ch th v c thự ca ng cng c mụ t. Cõy
hoa Becium hoblei l mt khỏm phỏ quan trng v cõy c ch th ng (Cu)
Zambia v Zimbabuwe, trong ú cú hin din trong t cha nhiu hn
1000ppm Cu (Cannon 1960). Rờu ng sng c nhng ni cú nng
ng rt ln Cu>7% v thng c nh l ch th cho m ng.
Mt vớ d khỏc, s lm giu arsen ca thy thc vt c thy
trong nc b mt New Zealand, b cỏc dũng sui a nhit gõy ụ nhim
(Reay 1972). Mt nng arsen ln n 970ppm c tỡm thy cõy
Caratophyllum demersum, so vi 1,4ppm cõy khỏc.
Ngi ta ó tỡm ra c mt vi thc vt cú kh nng l vt ch th
cho m qung uran. Cõy thụng Juniperus mc trờn cỏc lp qung uran thỡ
trong cỏc phn trờn mt t ca chỳng s cú hm lng uran rt cao so vi
mc bỡnh thng. Nu hm lng uran trong tro lờn n 2ppm thỡ cú th núi
rng, vựng ú cú m uran thớch hp cho vic khai thỏc.
Bi vỡ Selenium thng i ln trong qung uran, nờn cõy ch th
Selenium, vớ d nh loi Aseragorlus ti vựng nỳi ỏ cng cú th l thc vt
cú ớch i vi vic thm dũ qung. nhng ni m uran liờn kt vi lu
hunh thỡ s dng cỏc cõy ch th cho s tớch t lu hunh thuc h
Crucifarac v liiaceal (ODUM, 1997).
20.2.5. ng dng s nhy cm ca thc vt lm ch th cho cht
c trong khụng khớ
Cỏc cht c trong khụng khớ nh SO
2

trong không khí một nơi nào đó. Ở những vùng nhiễm
bẩn cao địa y không thể sống được và tạo thành những <hoang mạc địa y>
tuỳ thuộc vào khoảng cách của nguồn SO
2
. Và chỉ ở những vùng sạch ta mới
có thể tìm thấy thảm địa y trên những chòi cây, vách đá.
Ngoài những thực vật nhạy cảm cao được dùng làm sinh vật chỉ thị,
người ta còn sử dụng những thực vật bền vững nhờ vào khả năng chịu đựng
lớn với chất ô nhiễm làm chỉ thị. Nghiên cứu độ bền vững của những thực
vật này có ý nghĩ
a thực tiễn rất lớn trong nông nghiệp.
20.3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU MÔI TRƯỜNG BẰNG VIỄN THÁM
20.3.1 Giơi thiệu phương pháp
Việc khảo cứu môi trường từ không gian bắt đầu bằng phóng hàng
loạt những vệ tinh (Remote sensing - RS) tạo ra nguồn dữ kiện quan trọng
bậc nhất cho toàn thế giới. Vì vậy, các bộ cảm nhận được chọn và cải tiến từ
lâu cho vệ tinh LandSat là trung tâm cho việc ghi chép và giải thích các hình
ảnh trên mặt đất ở toàn địa cầu. Những vùng cao nhất vẫn được hiểu rõ nhờ
kết quả của các vệ tinh ghi chép mặt đất. Các vùng thường xuyên bị bao phủ
mây (các vùng cao và các vùng gần xích đạo) sử dụng ảnh viễn thám khó
khăn hơn. Ảnh viễn thám mùa khô dễ dàng nhận biết hơn mùa mưa vì mùa
này đôi lúc không có mây. Vì vậy, các cuộc khảo sát đòi hỏi thường xuyên
hơn vào mùa khô.
a- Các kiểu viễn thám liên quan với vùng bước
Viễn thám có th
ể được phân thành ba loại cơ bản theo bước sóng sử dụng
1) Viễn thám trong giải sóng nhìn thấy và phản xạ.
Phửụng phaựp nghieõn cửựu khoa hoùc
27
2) Vin thỏm hng ngoi nhit

thy v bc x
Vin thỏm
siờu cao tng
Vin thỏm
hng ngoi nhit

Bc x Bc x nhit Bc x H s
(nhit, to nhit) vi súng tỏn x ngc
Mt tri Vt th Vt th Rada
Ngun Ch th

Dng bc x
c bit
Ph in t
Mỏy quay