A/MỞĐẦU
Kinh tế thị trường phát triển từ sơ khai đến hiện đại là một công trình sáng
tạo của loài người trong quá trình sản xuất và trao đổi ,đó là trình độ văn
minh mà nhân loại đãđạt được.Kinh tế thị trường bao giờ cũng tồn tại dưới
một thể chế chính trị ,một chếđộ chính trị .Nhờ sử dụng triệt để ,chủ nghĩa tư
bản đãđạt được những thành tựu về kinh tế – xã hội,phát triển lực lượng sản
xuất ,nâng cao năng xuất lao động .Cũng nhờ kinh tế thị trường ,quản lý xã
hội đạt được những thành quả về văn minh hành chính ,văn minh công
cộng ,con người nhạy cảm ,tinh tế với khả năng sáng tạo ,sự thách thức đua
tranh phát triển .Vì vây “Xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã
hội chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam ”là một tất yếu khách quan, phù hợp với
xu thế thời đại và cũng giúp nước ta bước sang giai đoạn mới :giai đoạn độc
lập dân tộc gắn với phát triển kinh tế một cách toàn diện ,cải thiện sâu sắc
đời sống nhân dân.
Ngay trong vă kiện đại hội VIII ,Đảng ta đã khẳng định “Sản xuất
hàng hóa là thành tựu ,văn minh của nhân loại ”,chúng ta không chỉ kiên
định “Không bỏ qua kinh tế hàng hóa ”như văn kiện đại hội VI đã nêu ,mà
còn khẳng định kinh tế thị trường còn tồn tại khách quan cho đến khi chủ
nghỉa xã hội được xây dựng .Trong dự thảo văn kiện đại hội IX lại tiếp tục
khẳng định “Đảng và Nhà nước ta chủ trương thực hiện nhất quán và lâu dài
chính sách phát triển nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần ,vận hành theo
cơ chế thị trường ,có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ
nghĩa ”
Vì vậy,làm đềán này tôi muốn đưa ra cách nhìn tổng quát về nền
kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam cùng một số giải
pháp cơ bản nhằm phát triển hoàn thiện hơn nữa nền kinh tế nước nhà.Qua
đây tôi cũng xin chân thành cảm ơn cô giáo PGS.TS Đào Phương Liên cùng
tập thể tác giả của những tài liệu đã giúp tôi hoàn thành đềán này.
1
B/NỘIDUNG
I/LÝLUẬNCHUNG

hội, không tốt mà cũng không xấu. Tốt hay xấu là do người sử dụng nó.
Theo quan điểm này, kinh tế thị trường là vật “trung tính”,là “công nghệ sản
xuất” ai sử dụng cũng được.
2
Hai là, xem kinh tế thị trường là một loại quan hệ kinh tế - chính trị - xã
hội, nó in đậm dấu của lực lượng xã hội làm chủ thị trường. Kinh tế thị
trường là một phạm trù kinh tế hoạt động có chủ thể của quá trình hoạt động
đó, có sự tác động lẫn nhau của các chủ thể hoạt động. Trong xã hội có giai
cấp, chủ thể hoạt động trong kinh tế thị trường không phải chỉ là cái riêng lẻ
đó còn là những tập đoàn xã hội, những giai cấp. Sự hoạt động qua lại của
các chủ thể hành động đó có thể có lợi cho người này tầng lớp hay giai cấp
này, có hại cho tầng lớp hay giai cấp khác cho nên kinh tế thị trường có mặt
tích cực, có mặt tiêu cực nhất định không thể nhấn mạnh chỉ một mặt trong
hai mặt đó.
Hiện nay không có một nước nào trên thế giới có nền kinh tế thị trường
vận động theo cơ chế thị trường “hoàn hảo”, hoàn toàn do sự chi phối của
“bàn tay vô hình” theo cách nói của Adam Smith, nhà kinh tế chính trị học
tư sản cổ điển Anh ở thế kỉ XVIII mà trái lại chúng đều vận động theo cơ
chế thị trường có sự điều tiết của nhà nước ở những mức độ và phạm vi khác
nhau. Và ở nước ta kinh tế thị trường mà Đảng và Nhà nước ta chủ trương
xây dựng và phát triển trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội, là “nền
kinh tế nhiều thành phần theo định hướng xã hội chủ nghĩa, vận động theo
cơ chế thị trường có sự quản lí của nhà nước.”
b. Đặc điểm của nền kinh tế
Có thể nói, kinh tế thị trường là kinh tế hàng hoá phát triển ở giai đoạn cao.
Kinh tế thị trường là loại hình mà trong đó, các mối quan hệ kinh tế giữa con
người với con người được biểu hiện thông qua thị trường, tức là thông qua
việc mua – bán, trao đổi hàng hoá - tiền tệ. Trong kinh tế thị trường các quan
hệ hàng hoá - tiền tệ phát triển, mở rộng, bao quát nhiều lĩnh vực, có ý nghĩa
phổ biến đối với người sản xuất và người tiêu dùng. Do nảy sinh và hoạt

lịch sử cụ thể. Có thể khái quát rằng, lịch sử phát triển của sản xuất và đời
sống của nhân loại đã và đang trải qua hai kiểu tổ chức kinh tế thích ứng với
trình độ phát triển của lực lượng sản xuất và phân công lao động xã hội, hai
thời đại kinh tế khác hẳn nhau về chất. Đó là thời đại kinh tế tự nhiên, tự
cung- tự cấp; và thời đại kinh tế hàng hoá mà giai đoạn cao của nó được gọi
là kinh tế thị trường.
Kinh tế tự nhiên là kiểu tổ chức kinh tế - xã hội đầu tiên của nhân loại. .
Nó được bó hẹp trong quan hệ tuần hoàn khép kín giữa con người và tự
nhiên, mà tiêu biểu là giữa lao động và đất đai làm nền tảng. Hoạt động kinh
tế gắn liền với xã hội sinh tồn, với kinh tế nông nghiệp tự cung tự cấp. Nó đã
tồn tại và thống trị trong các xã hội Cộng sản nguyên thuỷ, chiếm hữu nô lệ,
phong kiến và tuy không còn giữ địa vị thống trị nhưng vẫn còn tồn tại trong
xã hội tư bản cho đến ngày nay. Kinh tế tự nhiên, hiện vật, sinh tồn, tự cung
- tự cấp gắn liền với quan niệm truyền thống về kinh tế xã hội chủ nghĩa tuy
đã có tác dụng trong điều kiện chiến tranh, góp phần mang lại chiến thắng vẻ
vang của dân tộc ta, song khi chuyển sang xây dựng và phát triể kinh tế,
chính mô hình đó đã tạo ra nhiều khuyết tật, nền kinh tế không có động lực,
không có sức đua tranh, không phát huy được tính chủ động sáng tạo của
người lao động, của các chủ thể sản xuất – kinh doanh, sản xuất không gắn
với nhu cầu, ý chí chủ quan đã làm lấn át khách quan và triệt tiêu mọi động
lực- sức mạnh nội sinh của bản thân nền kinh tế, đã làm cho nền kinh tế suy
thoái thiếu hụt, hiệu quả thấp, nhiều mục tiêu của chủ nghĩa xã hội không
thực hiện được.
Kinh tế hàng hoá, bắt đầu bằng kinh tế hàng hoá đơn giản, ra đời từ khi
chế độ Cộng sản nguyên thuỷ tan rã, dựa trên hai tiền đề cơ bản là có sự
4
phân công lao động xã hội và có sự tách biệt về kinh tế do chế độ sở hữu
khác nhau về tư liệu sản xuất. Chuyển từ kinh tế tự nhiên, tự cung - tự cấp
sang kinh tế hàng hoá là đánh dấu bước chuyển sang thời đại kinh tế của sự
phát triển, thời đại văn minh của nhân loại. Trong lịch sử của mình, vì thế

học – công nghệ mới và ứng dụng chúng vào thực tiễn sản xuất kinh doanh.
Sự phát triển của kinh tế thị trường gắn liền với quá trình phát triển của nền
văn minh nhân loại, của khoa học - kỹ thuật, của lực lượng sản xuất.
Cho đến cuối những năm 80, về cơ bản, trong nền kinh tế nước ta,sản
xuất nhỏ vẫn còn là phổ biến, trạng thái kinh tế tự nhiên, hiện vật, tự cung-
tự cấp còn chiêm ưu thế. Xã hội Việt Nam, về cơ bản vẫn dựa trên nền tảng
5
của văn minh nông nghiệp lúa nước, nông dân chiếm đại đa số. Việt Nam
vẫn là một nước nghèo nàn, lạc hậu và kém phát triển. Phát triển trở thành
nhiệm vụ, mục tiêu số một đối với toàn Đảng, toàn dân ta trong bước đường
đi tới. Muốn vậy phải chuyển toàn bộ nền kinh tế quốc dân sang trạng thái
của sự phát triển, là phát triển nền kinh tế thị trường, cùng với nó là thực
hiện công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
Sự phát triển kinh tế xã hội nào rút cuộc cũng nhằm mục tiêu xã hội,
nhân văn nhất định, cả sự thay đổi về chất (những biến đổi về mặt xã hội).
Học thuyết về hình thái kinh tế xã hội của C.Mác là một thành tựu khoa học
của loài người. Nó phác họa quy luật vận động tổng quát của nhân loại, và
sự phát triển của xã hội loài người sẽ tiến tới Chủ nghĩa Cộng sản mà giai
đoạn thấp của nó là chủ nghĩa xã hội. Chủ nghĩa xã hội không đối lập với
phát triển, với kinh tế thị trường, mà là một nấc thang phát triển của cả loài
người được đánh dấu bằng tiến bộ xã hội của sự phát triển. Nó là thách thức
giải quyết các quan hệ xã hội, là một sự thiết lập một trật tự xã hội với mục
tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng văn minh. Cuộc đấu tranh cách
mạng trường kỳ gian khổ và quyết liệt của nhân dân ta dưới sự lãnh đạo của
Đảng cộng sản Việt Nam đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh nhằm giải
phóng nhân dân lao động đem lại cuộc sống hạnh phúc và giàu sang cho
nhân dân lao động. Vì vậy, sự phát triển của Việt Nam trong hiện tại và
tương lai phải là sự phát triển vì sự giàu có, phồn vinh, của toàn dân tộc, là
sự phát triển mang tính xã hội chủ nghĩa, là sự phát triển hiện đại. Nghĩa là,
chúng ta phải phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

tế thị trường hiện đại, cho nên cần có sự tham gia bởi “Bàn tay hữu hình”
của nhà nước trong việc điều tiết, quản lý nền kinh tế đó. Đồng thời, chính
nó sẽ bảo đảm sự định hướng phát triển của nền kinh tế thị trường. Việc xây
dựng kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo là sự khác biệt có tính chất bản
chất giữa kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa với kinh tế thị
trường tư bản chủ nghĩa. Tính định hướng xã hội chủ nghĩa của nền kinh tế ở
nước ta đã quy định kinh tế Nhà nước giữ vai trò chủ đạo, bởi lẽ, mỗi một
chế độ xã hội đều có một cơ sở tương ứng với nó. Kinh tế nhà nước tạo cơ
sở cho chế độ xã hội mới, chế độ xã hội chủ nghĩa.
Thứ ba, nhà nước quản lý nền kinh tế thị trường theo định hướng xã
hội chủ nghĩa ở nước ta là nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, là nhà
nước của dân, do dân và vì dân. Thành tố quan trọng mang tính quyết định
trong nền kinh tế thị trường hiện đại là nhà nước tham gia vào các quá trình
kinh tế. Nhà nước ta là nhà nước “của dân, do dân và vì dân”, nhà nước công
nông, nhà nước của đại đa số nhân dân lao động, đặt dưới sự lãnh đạo của
Đảng cộng sản Việt Nam. Nó có đủ bản lĩnh, khả năng và đang tự đổi mới để
bảo đảm giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa trong việc phát triển nền
kinh tế thị trường hiện đại ở nước ta.
Thứ tư, cơ chế vân hành của nền kinh tế được thực hiện thông qua cơ
chế thị trường với sự tham gia quản lý, điều tiết của Nhà nước. Mọi hoạt
động sản xuất kinh doanh trong nền kinh tế được thực hiện thông qua thị
trường. Điều đó có nghĩa là nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ
nghĩa ở nước ta vận động theo những quy luật nội tại của nền kinh tế thị
trường nói chung, thị trường có vai trò khắc phục những “thất bại của thị
trường”, thực hiện các mục tiêu xã hội, nhân đạo mà bản thân thị trường
không thể làm được.
Vai trò quản lý của Nhà nước trong nền kinh tế thị trường hết sức
quan trọng. Sự quản lý của Nhà nước bảo đảm cho nền kinh tế tăng trưởng
7