Website: Email : Tel : 0918.775.368
A. Lời nói đầu
Kinh tế thị trờng (KTTT) là một kiểu tổ chức kinh tế phản ánh trình độ
phát triển nhất định của văn minh nhân loại. Từ trớc tới nay nó tồn tại và phát
triển chủ yếu dới chủ nghĩa t bản (CNTB), là nhân tố quyết định sự tồn taị và
phát triển của CNTB. CNTB đã biết lợi dụng tối đa u thế của kinh tế thị trờng
để phục vụ cho mục đích phát triển tiềm năng kinh doanh, tìm kiếm lợi
nhuận. Ngày nay, kinh tế thị trờng TBCN đã đạt đến giai đoạn phát triển khá
cao và phồn thịnh trong các nớc t bản phát triển.
Vậy tại sao ở Việt Nam chúng ta lại không xây dựng một nên kinh tế thị
trờng TBCN mà lại đi theo con đờng phát triển kinh tế thị trờng định hớng
XHCN?
Thực tế đã chứng minh kinh tế thị trờng TBCN không phải là vạn năng.
Bên cạnh mặt tích cực nó còn có mặt trái, có khuyết tật từ trong bản chất do
chế độ sở hữu t nhân TBCN chi phối. Cùng với sự phát triển của lực lợng sản
xuất (LLSX), mâu thuẫn của CNTB càng bộc lộ sâu sắc, không giải quyết đ-
ợc các vấn đề xã hội (XH) làm tăng thêm tính bất công và bất ổn của xã hội,
đào sâu thêm hố ngăn cách giữa ngời giàu và ngời nghèo, làm tăng thêm mâu
thuẫn giữa các nớc giầu và nớc nghèo.
Việt Nam một đất nớc vừa bớc qua hai cuộc chiến tranh tàn khốc,
cơ sở vật chất bị tàn phá nặng nề cộng với diểm xuất phát là một nớc nông
nghiệp nghèo nàn lạc hậu con đờng mà chúng ta lựa chọn là con đờng quá
độ lên XHCN bỏ qua giai đoạn TBCN. Bởi nếu chúng ta tiến theo con đờng
TBCN cũng chính là chúng ta quay lại với chính cái chúng ta đã xoá bỏ. Và
chỉ có xã hội XHCN mới đem lại cho toàn dân tộc sự ấm lo, hạnh phúc. Nh-
ng với điểm xuất phát thấp chúng ta gặp rất nhiều khó khăn trên con đờng
tiến tớiỗĩa hội XHCN. Nhận thức đúng đắn vấn đề này, Đảng và nhà nớc ta
đang ra sức xây dng một nền tảng cơ sở vật chât vững mạnh cho CNXH, hoà
nhập cùng với xu thé của nhân loại. Chúng ta quyết định xây dựng một nền
1
Website: Email : Tel : 0918.775.368

Nền kinh tế thị trờng định hớng XHCN ở Việt Nam một mặt vừa có
những tính chất chung của nền kinh tế thị trờng. Một là: các chủ thể kinh tế
có tính độc lập, có quyền tự quyết trong sản xuất, kinh doanh. Hai là: giá cả
do thị trờng quyết định, hệ thống thị trờng đợc phát triển đầy đủ và nó có tác
dụng làm cơ sở cho việc phân phối các nguồn lực kinh tế vào trong các
ngành, các lĩnh vực của nên kinh tế. Ba là: nền kinh tế vận động theo những
quy luật vốn có của kinh tế thị trờng nh quy luật giá trị, quy luật cung -cầu,
quy luật cạnh tranh sự tác động của các quy luật đó hình thành cơ chế tự
điều tiết của nền kinh tế. Bốn là: nếu là nền kinh tế thị trờng hiện đại thì còn
có sự điều tiết vĩ mô của nhà nớc thông qua pháp luật kinh tế, kế hoạch hoá,
các chính sách kinh tế. Mặt khác, kinh tế thị trờng định hớng XHCN ở Việt
Nam dựa trên cơ sở và đợc dẫn dắt chi phối bởi nguyên tắc và bản chất của
CNXH. Do đó kinh tế thị trờng định hớng XHCN có những đặc trng bản
chất dới đây:
3
Website: Email : Tel : 0918.775.368
(1) Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, Nhà xuất bản chính trị
quốc gia Hà Nội,2001, trang 88.
a. Về mục tiêu phát triển kinh tế thị tr ờng.
Mục tiêu hàng đầu của phát triển kinh tế thị trờng ở nớc ta là giải phóng sức
sản xuất, động viên mọi nguồn lực trong nớc và ngoài nớc để thực hiện công
nghiệp hoá (CNH), hiện đại hoá (HĐH), xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật của
CNXH, nâng cao tính hiệu quả kinh tế- xã hội, cải thiện từng bớc đời sống của
nhân dân. Thực hiện t tởng Hồ Chí Minh, đờng lối đổi mới tiến bộ và công bằng,
khuyến khich làm giàu hợp pháp gắn liền với xoá đói giảm nghèo.
b. Nền kinh tế thị tr ờng gồm nhiều thành phần, trong đó kinh tế
nhà n ớc giữ vai trò chủ đạo.
Trong nền kinh tế nớc ta tồn tại ba loại hình sở hữu cơ bản là: sở hữu
toàn dân, sở hữu tập thể và sở hữu t nhân (gồm sở hữu cá thể, sở hữu tiểu chủ
và sở hữu t nhân t bản). Từ ba loại hình sở hữu cơ bản đó hinh thành nhiều

cạnh sự thống nhất của các thành phần kinh tế, còn có sự khác biệt và những
mâu thuẫn khiến cho nền kinh tế thị trờng ở nớc ta có khả năng phát triển
theo những phơng hớng khác nhau. Chẳng hạn nh các thành phần kinh tế
dựa trên chế độ t hữu tuy có vai trò quan trọng trong việc phát triển sản xuất
giải quyết việc làm nhng vì dựa trên chế độ t hữu về t liệu sản xuất, nên
chúng không tránh khỏi tính tự phát chạy theo lợi nhuận đơn thuần nảy sinh
những hiện tợng tiêu cực làm tổn hại lợi ích chung của xã hội. Vì vậy kinh tế
nhà nớc phải đợc xây dựng và phát triển có hiệu quả để thực hiện tốt vai trò
chủ đạo của mình đồng thời nhà nớc phải thực hiện tốt vai trò quản lý vĩ mô
kinh tế xã hội để đảm bảo cho nền kinh tế phát triển theo định hớng
XHCN.
c. Trong nền kinh tế thị tr ờng định h ớng XHCN, thực hiện nhiều
hình thức phân phối thu nhập, trong đó lấy phân phối theo lao động là
chủ yếu.
Mỗi chế độ xã hội có chế độ phân phối tơng ứng với nó. Chế độ phân
phối do quan hệ sản xuất thống trị trớc hết là quan hệ sở hữu quyết định.
Quan hệ phân phối, các hình thức thu nhập là hình thức thể hiện về mặt kinh
tế của quan hệ sở hữu về t liệu sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của
lực lợng sản xuất (LLSX). Trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, nhiều
chế độ sở hữu cùng tồn tại: sở hữu toàn dân, tập thể, cá nhân và các hình thức
sở hữu do kết quả của sự xâm nhập giữa chúng.
Mỗi chế độ sở hữu có nguyên tắc phân phối tơng ứng với nó, vì thế
trong thời kỳ quá độ tồn tại cơ cấu đa dạng về hình thức phân phối thu nhập
sau đây: phân phối theo lao động, phân phối theo vốn hoặc tài sản đóng góp,
phân phối theo giá trị sức lao động, phân phối thông qua các quỹ phúc lợi tập
thể và xã hội.
5
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Về nguyên tắc phân phối, đại hội IX của Đảng đã khẳng định: "Kinh tế
thị trờng định hớng XHCN thực hiện phân phối chủ yếu theo kết quả lao

biệt trong cơ chế vận hành nền kinh tế của nớc ta là ở chỗ nhà nớc quản lý
nền kinh tế không phải là nhà nớc t bản mà là nhà nớc
6
Website: Email : Tel : 0918.775.368
(1) Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, Nhà xuất bản chính trị
quốc gia Hà Nội, 2001,trang 86.
XHCN của dân, do dân và vì dân đặt dới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt
Nam.
Sự quản lý của nhà nớc XHCN nhằm "sửa chữa những thất bại" của thị
trờng thực hiện các mục tiêu xã hội nhân đạo mà bản thân cơ chế thị trờng
không thể làm đợc đảm bảo cho nền kinh tế thị trờng phát triển theo định h-
ớng XHCN.
Nhà nớc quản lý nền kinh tế thị trờng định hớng XHCN theo nguyên tắc
kế hoạch với thị trờng. Thị trờng là một bộ phận cấu thành của nền kinh tế,
nó tồn tại khách quan tự vân động theo những quy luật vốn có của nó. Còn kế
hoạch hoá là hình thức thể hiện của tính kế hoạch, nó là sản phẩm chủ quan
của chủ thể quản lý. Kế hoạch và cơ chế thị trờng là hai phơng tiện khác
nhau để phát triển và điều tiết nền kinh. Kế hoạch là sự điều chỉnh có ý thức
của chủ thể quản lý đối với nền kinh tế còn cơ chế thị trờng sự tự điều tiết
của bản thân nền kinh tế.
Kế hoạch và thị trờng cần đợc kết hợp với nhau trong cơ chế vận hành
nền kinh tế thị trờng định hớng XHCN. Kế hoạch có u điểm là tập trung đợc
các nguồn lực cho mục tiêu phát triển kinh tế- xã hội đảm bảo cân bằng tổng
thể, gắn mục tiêu phát triển kinh tế với phát triển xã hội ngay từ đầu. Tuy
nhiên, trong điều kiện nền kinh tế thị trờng, kế hoạch hoá khó bao quát đợc
hết tất cả các yêu cầu đa dạng và luôn biến đổi của đời sống kinh tế đồng thời
sự điều chỉnh của kế hoạch không đợc nhanh nhậy. Trong khi sự điều tiết của
cơ chế thị trờng lại nhanh nhậy, nó kích thích tính năng động sáng tạo của
các chủ thể kinh tế đáp ứng nhu cầu đa dạng của đời sống văn hoá. Song
khuyết điểm cơ bản của cơ chế thị trờng là tính tự phát nên có thể đa đến sự

kinh tế thế giới là yếu tố tất yếu đối với nớc ta. Chỉ có nh vậy mới thu hút đợc
vốn, khoa học công nghệ hiện đại, kinh nghiệm quản lý tiên tiến của các nớc
để khai thác tiềm năng và thế mạnh của nớc ta nhằm phát huy nội lực tranh
thủ ngoại lực để xây dựng và phát triển kinh tế thị trờng hiện đại theo kiểu rút
ngắn.
Chúng ta cần nhanh chóng hội nhập nền kinh tế thị trờng nớc ta vào nền
kinh tế thị trờng thế giới bởi vì càng hội nhập nhanh chóng bao nhiêu thì
chúng ta càng sớm có chủ nghĩa xã hội bấy nhiêu.
Thực hiện mở rộng quan hệ kinh tế đối ngoại theo hớng đa phơng hoá và
đa dạng hoá các hình thức đối ngoại, gắn t tởng trong nớc với t tởng khu vực
và thế giới, thực hiện những thông lệ trong quan hệ quốc tế nhng vẫn giữ đợc
độc lập, tự chủ và bảo vệ đợc lợi ích quốc gia, độc lập trong quan hệ kinh tế
đối ngoại.
8
Website: Email : Tel : 0918.775.368
(1) Tạp chí cộng sản số 20 (tháng 10 năm 2004) trang 28
Trong thời gian tới cần tiếp tục mở rộng đa phơng hoá, đa dạng hoá
quan hệ kinh tế đối ngoại có bớc đi thích hợp hội nhập với kinh tế khu vực và
thế giới, phải đẩy mạnh xuất khẩu coi xuất khẩu là hớng u tiên và là trọng
điểm của kinh tế đối ngoại, chủ động và tích cực thâm nhập thị trờng thế giới
chú trọng htị trờng các trung tâm kinh tế thế giới, mở rộng thị phần trên các
thị trờng quên thuộc, tranh thủ mọi cơ hội để mở ra các thị trờng mới cải
thiện môi trờng đầu t và bằng nhiều hình thức thu hút vốn đầu t của nớc
ngoài.
3. Phân biệt kinh tế thị trờng định hớng XHCN ở nớc ta
với kinh tế thị trờng TBCN.
Từ đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI đến nay là một bớc tiến dài trên
con đờng nhận thức về mô hình kinh tế mà Việt Nam hớng tới- mô hình kinh
tế thị trờng định hớng XHCN. Nếu cách đây 16 năm trên bình diện lý luận
về mô hình kinh tế vẫn còn phân biệt giữa kế hoạch là đăc trng só một và

luật kinh tế khách quan nh: quy luật giá trị, quy luật cung cầu, quy luật cạnh
tranh chứ không phải là những quy luật mang tính hình thức nh trong mô
hình kinh tế cũ.
Thứ hai, cơ chế thị trờng là cơ chế kinh tế tất yếu vì chỉ thông qua cơ
chế thị trờng mới liên kết đợc các nhà sản xuất riêng lẻ vào hoạt động kinh tế
của quốc gia, cạnh tranh là yếu tố tất yếu để tồn tại của doanh nghiệp.
Thứ ba, mỗi đơn vị kinh doanh là một chủ thể tự do, tự chủ kinh doanh
theo pháp luật.
Thứ t, kinh tế t nhân có vai trò quan trọng trong việc làm sống động thị
trờng.
Th năm, trong nền kinh tế thị trờng tiền tệ đóng vai trò quan trọng.
Đồng tiền đợc phát huy đầy đủ các chức năng của mình (chức năng lu thông,
thớc đo giá trị, phơng tiện cất giữ, phơng tiện thanh toán, tiền tệ thế giới)
đồng tiền quốc gia từng bớc hoà nhập vào đồng tiền thế giới.
Thứ sáu, thị trờng bao gồm thị trờng hàng hoá dịch vụ và thị trờng các
yếu tố sản xuất
Thứ bẩy, thị trờng quốc gia là một thể thống nhất không thể chia cắt
theo ranh giới hành chính, thị trờng quốc gia từng bớc hòa nhập vào thị trờng
khu vực và quốc tế.
.Thứ tám, nhà nớc điều khiển thị trờng thông qua hệ thống luật lệ và
chính sách, trong đo luật thơng mại đợc xem nh luật chơi cơ bản của thị tr-
ờng. Bên cạnh những đặc điểm chung của một nền kinh tế thị trờng, kinh tế
10
Website: Email : Tel : 0918.775.368
thị trờng định hớng XHCN có những điểm rất đặc trng, khác với các nền kinh
tế thị trờng TBCN. Cụ thể:
Mục tiêu cơ bản của nền kinh tế thị trờng theo định hớng XHCN đó là:
phát triển kinh tế để đạt tới một xã hội công bằng, văn minh dân chủ và giầu
mạnh.
Nếu nh nền kinh tế tự do TBCN phục vụ lợi ích của các nhà t bản xây