Tiểu luận môn Quản trị rủi ro GVHD: TS. Mai Thu Hiền
Nhóm 1 – Lớp 19A – Tài Chính Ngân hàng
1
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG
KHOA SAU ĐẠI HỌC
o0o
TIỂU LUẬN
MÔN QUẢN TRỊ RỦI RO
Đề tài
:
“Quản trị rủi ro tài chính về biến động giá đối với mặt hàng
nông sản tại Việt Nam”
Giáo viên hướng dẫn : TS. Mai Thu Hiền
Lớp : TCNH 19ASinh viên thực hiện :
:
1.1.3. Rủi ro tỷ giá 6
1.2 Các chính sách bảo hộ hàng nông sản 7
1.3. Các sản phẩm phái sinh để phòng ngừa rủi ro 7
a) Hợp đồng kỳ hạn (Forward) 8
b) Hợp đồng tương lai (Futures) 8
c) Hợp đồng quyền chọn (Option) 8
d) Hợp đồng hoán đổi (Swap) 8
CHƯƠNG II – THỰC TRẠNG VÀ CÁC YẾU TỐ RỦI RO TÀI CHÍNH TÁC
ĐỘNG ĐẾN GIÁ HÀNG NÔNG SẢN VIỆT NAM 9
2.1. Thực trạng mặt hàng nông sản Việt Nam 10
2.2. Phân tích các yếu tố rủi ro tài chính tác động trong lĩnh vực nông nghiệp 11
2.2.1. Tác động đến người nông dân 11
2.2.2. Tác động đến doanh nghiệp kinh doanh hàng nông sản 13
CHƯƠNG III – THỰC TRẠNG ĐỐI PHÓ VỚI RỦI RO TÀI CHÍNH Ở MẶT
HÀNG NÔNG SẢN TẠI VIỆT NAM 14
3.1. Cách đối phó của người sản xuất 14
3.2. Thực trạng quản trị ở các doanh nghiệp đối với rủi ro giá cả hàng hóa 16
Tiểu luận môn Quản trị rủi ro GVHD: TS. Mai Thu Hiền
Nhóm 1 – Lớp 19A – Tài Chính Ngân hàng
3
3.2.1. Thực trạng sử dụng các công cụ phái sinh 17
3.2.2. Thực trạng phát triển sàn giao dịch nông sản ở Việt Nam 20
3.3. Các chính sách của chính phủ về sản phẩm phái sinh 22
CHƯƠNG IV – MỘT SỐ BIỆN PHÁ P QUẢN TRỊ RỦI RO TÀI CHÍNH ĐỐI
VỚI MẶT HÀ NG NÔNG SẢN Ở VIỆT NAM 24
4.1. Kinh nghiệm quản trị rủi ro tài chính đối với hàng nông sản ở một số quốc gia 24
4.1.1. Mỹ 24
4.1.2. Brazil 25
4.1.3. Thái Lan 26
Nam, do thị trường phái sinh còn chưa phát triển rộng rãi, các công cụ này vẫn chỉ được
sử dụng chủ yếu với những sản phẩm tài chính như vàng, ngoại tệ… và hạn chế đối với
mặt hàng nông sản. Trước những nguy cơ thiệt hại của mặt hàng nông sản do rủi ro tài
chính, đặc biệt là giá cả gây nên trong hoàn cảnh suy thoái kinh tế và thị trường diễn biến
phức tạp như hiện nay, nhóm nghiên cứu chúng tôi đã tìm hiểu đề tài: “
Quản trị rủi ro tài
chính về biến động giá đối với mặt hàng nông sản tại Việt Nam
”.
2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
- Tìm hiểu thực trạng và phân tích những ảnh hưởng của rủi ro tài chính về biến
động giá đối với người nông dân doanh nghiệp kinh doanh hàng nông sản ở Việt Nam.
- Phân tích thực trạng đối phó với với rủi ro tài chính của người nông dân, người
kinh doanh nông sản và Chính phủ. Tìm hiểu nguyên nhân tại sao quản trị rủi ro đối với
mặt hàng nông sản tại Việt Nam chưa hiệu quả.
- Đề ra những biện pháp về tài chính nhằm giúp người nông dân và doanh nghiệp
kinh doanh nông sản có thể chủ động đối phó với rủi ro.
Tiểu luận môn Quản trị rủi ro GVHD: TS. Mai Thu Hiền
Nhóm 1 – Lớp 19A – Tài Chính Ngân hàng
5
3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
Đề tài chủ y ếu nghiên cứu về lĩnh vực nông sản bao gồm mặt hàng gạo và cà p hê
do sự biến động giá của 2 mặt hàng này ảnh hưởng mạnh mẽ đến giá trị xuất khẩu của
Việt Nam.
Phạm vi nghiên cứu chủ yếu ở Việt Nam và một số nước xuất khẩu nông sản như
Brazil, M ỹ, Thái Lan…
4. PHƯƠ NG PHÁP NGHIÊN CỨU
Đề tài chủ yếu sử dụng các phương pháp suy luận logic, phương pháp so sánh đối
chiếu,
5. NỘI DUNG VÀ KẾT CẤU ĐỀ TÀI:
1.1.1. Rủi ro giá cả hàng hóa
Rủi ro giá cả hàng hóa xuất hiện khi giá sản phẩm xuống thấp do yếu tố thị trường
hay giá đầu vào (phân bón, thuốc trừ sâu, giống…) tăng sau khi người sản xuất đã quyết
định đầu tư. Rủi ro về giá hầu như xuất hiện ở mọi lĩnh vực kinh doanh, vì giá cả do cung
cầu quyết định. Tuy nhiên, khác với những loại hàng hóa khác, trong hoạt động xuất khẩu
nông sản, giá cả còn phụ thuộc vào tình hình thời tiết của quốc gia xuất khẩu nông sản
lớn.
Đối với người sản xuất, rủi ro giá cả là loại rủi ro đáng lo ngại và ảnh hưởng nhiều
nhất đến thu nhập của họ. Người nông dân đứng trước một mâu thuẫn là khi được mùa thì
giá rớt dẫn tới lỗ, mất mùa thì giá cao nhưng không có hàng để bán. Ở trường hợp nào đi
chăng nữa thì người nông dân luôn phải chịu thiệt thòi nhiều nhất. Giá đầu vào có xu
hướng ngày càng tăng trong khi giá nông sản đầu ra lên xuống thất thường. Rủi ro đánh
giá thường được đo lường bằng biến động giá nông sản và có thể được giảm nhẹ bằng các
biện pháp trợ giá.
1.1.2. Rủi ro lãi suất
Rủi ro lãi suất là loại rủi ro do sự biến động không mong muốn của lãi suất. Loại
rủi ro này phát sinh trong quan hệ tín dụng, theo đó ngân hàng hoặc công ty có những
khoản đi vay hoặc cho vay theo lãi suất thả nổi, khi lãi suất thị trường tăng khiến cho chi
phí trả lãi tăng theo. Ngược lại, nếu cho vay theo lãi suất thả nổi, khi lãi suất thị trường
xuống thấp khiến thu nhập lãi vay giảm. Rủi ro lãi suât đặc biệt quan trọng khi nào chúng
ta có khoản vay hoặc đầu tư tài chính khá lớn theo lãi suất thả nổi trên thị trường.
Có hai loại lãi suất: thả nổi và cố định. Thông thường khi đi vay doanh nghiệp
muốn vay lãi suất cố định nhằm tối ưu hóa hạch toán chi phí vốn để dự án đạt hiệu quả
cao nhưng ngân hàng lại chỉ mong muốn doanh nghiệp vay với lãi suất thả nổi do ngân
hàng chỉ huy động được nguồn vốn với lãi suất thả nổi và ngắn hạn. Mặc dù ý muốn của
doanh nghiệp là vậy nhưng thực tế, lãi suất luôn biến động với bất kỳ một đồng tiền nào.
1.1.3. Rủi ro tỷ giá
Rủi ro tỷ giá xuất hiện do biến động tỷ giá hối đoái khi chi phí đầu vào và nguồn
thu từ đầu ra bằng các đồng tiền khác nhau. Rủi ro này xảy ra với người xuất khẩu hoặc có
nguồn phụ thuộc vào tỷ giá hối đoái tại thời điêm thu hoạch hoặc bán sản phẩm. Hay có
1.3. Các sản phẩm phái sinh để phòng ngừa rủi ro
Trong 30 năm qua các công cụ phái sinh đã ngày càng trở nên quan trọng trong tài
chính. Các hợp đồng tương lai và hợp đồng quyền chọn ngày nay được giao dịch tích cực
tại nhiều sở giao dịch trên toàn thế giới. Rất nhiều dạng khác nhau của hợp đồng phái sinh
lần lượt được giao dịch bởi các định chế tài chính, nhà quản lý quỹ và các qũy hợp tác trên
thị trường thứ cấp. Chúng ta đang đạt đến giai đoạn mà bất cứ ai làm việc liên quan đến
tài chính đều cần phải biết các công cụ phái sinh hoạt động, được sử dụng và được định
giá như thế nào.
M ột công cụ phái sinh có thể được định nghĩa là một công cụ tài chính mà giá của
nó phụ thuộc vào (hoặc sinh ra/phái sinh từ) giá trị của những tài sản khác. Thông thường
các tham số phụ thuộc của công cụ phái sinh là giá của tài sản đang được giao dịch. Ví dụ,
một hợp đồng phái sinh mặt hàng lúa gạo, là hợp đồng phái sinh mà phụ thuộc vào giá
gạo. Tuy nhiên, các công cụ phái sinh có thể phụ thuộc hầu hết vào bất cứ biến số nào, từ
giá gạo cho đến lượng mưa tại một vùng trồng café nào đó.
Có hai dạng hợp đồng phái sinh cơ bản: Hợp đồng kỳ hạn và hợp đồng quyền
chọn. Hợp đồng kỳ hạn là dạng hợp đồng có ràng buộc pháp lý giữa các bên, buộc một
hoặc tất cả các bên phải thực hiện nghĩa vụ tài chính đã cam kết tại một thời điểm trong
Tiểu luận môn Quản trị rủi ro GVHD: TS. Mai Thu Hiền
Nhóm 1 – Lớp 19A – Tài Chính Ngân hàng
8
tương lai với mức giá/lãi suất/tỷ giá thỏa thuận tại hợp đồng. Hợp đồng kỳ hạn bao gồm
hợp đồng tương lai, kỳ hạn và hoán đổi. Hợp đồng quyền chọn là một cam kết tùy ý mà
tại thời điểm đáo hạn, người mua quyền chọn có quyền thực hiện hoặc không thực hiện
hợp đồng.
Có hai thị trường phái sinh: sở giao dịch hàng hóa và thị trường thứ cấp (giao dịch
qua quầy hay thị trường OTC). Sở giao dịch là thị trường mà tại đó các cá nhân giao dịch
những hợp đồng tiêu chuẩn do sở giao dịch quy định. Thị trường sở giao dịch không tồn
tại rủi ro tín dụng. Thị trường OTC là dạng thị trường mà tại đó hợp đồng được đo lường
bởi tổng giá trị giao dịch Thị trường OTC lớn hơn thi trường sở giao dịch. Nó là một
Nhóm 1 – Lớp 19A – Tài Chính Ngân hàng
9
giao dịch đàm phán trực tiếp giữa hai phía đối tác hay thông qua trung gian, đồng ý trao
đổi một loạt những thanh toán được tính trên những cơ sở khác: thanh toán giá cả hàng
hóa/tiền tệ/lãi suất với mức cố định (fixed) được hoán đổi cho mức giá thả nổi (floating),
thanh toán dựa trên chỉ số giá hàng hóa A thay bằng chỉ số giá hàng hóa B, mua hoặc bán
hàng hóa A thay vì mua hoặc bán hàng hóa B và ngược lại, mua hàng ở mức giá cơ bản
giao ngày và bán ở mức giá kỳ hạn…. Có ba dạng hợp đồng hoán đổi cơ bản: hoán đổi
tiền tệ, hoán đổi lãi suất, hoán đổi hàng hóa.
Năm 2012, theo tổng cục thống kê, kinh tế Việt Nam tăng 3,35 % so với 2011 về giá trị
sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp, thấp hơn mức tăng trường bình quân của cả nền kinh tế,
và chỉ tăng 2,71% so với cùng kỳ năm trước trong 9 tháng đầu năm. Bên cạnh đó, sản
lượng xuất khẩu các mặt hàng nông sản chính giảm chỉ bằng 88% so với cùng kỳ 2012.
Về mặt giá trị, hàng nông sản vẫn chiếm tới 55,4% tổng giá trị xuất khẩu các mặt hàng
nông, lâm, thủy sản, chiếm 11,7% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước (11,7 tỷ USD trên
tổng số 96,5 tỷ USD). (Nguồn: Tổng cục thống kê). Tuy nhiên tỷ lệ này đang có xu hướng
giảm so với các năm trước đây. Việt Nam xuất khẩu nông sản với số lượng lớn nhưng giá
trị lại thấp. Theo bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn, so với bình quân chung của thế
giới, giá một số nông sản xuất khẩu chủ lực của nước ta luôn luôn thấp hơn nhiều. Cụ thể,
năm 2012, giá cà phê nước ta xuất khẩu chỉ bằng 89% giá mặt hàng cùng loại của thế giới.
Con số này đối với trà là 54%, gạo là 79% Gạo, cà phê, cao su, chè, hạt điều đã trở
thành những mặt hàng nông sản chính xuất khẩu của Việt Nam. Việt Nam hiện đang là
một trong hai nước xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới. Nông sản của Việt Nam được xuất
khẩu tới hơn 100 nước và vùng lãnh thổ trên thế giớí.
Tại Việt Nam, quy trình để một sản phẩm nông sản được xuất khẩu hiện qua năm
bước, đó là: nhà cung cấp đầu vào (nguyên liệu, thức ăn, giống ), nông dân, thương nhân
trung gian, nhà chế biến, nhà xuất khẩu hoặc bán lẻ. Thị trường bị phân tán, và bị xé lẻ ra
Tiểu luận môn Quản trị rủi ro GVHD: TS. Mai Thu Hiền
Nhóm 1 – Lớp 19A – Tài Chính Ngân hàng
11
theo kiểu như vậy nên hầu hết các thương lái thu mua để xuất khẩu mà không đầu tư vùng
nguyên liệu, do vậy họ không mặn mà với việc truy xuất nguồn gốc hàng hóa nông sản và
giá trị xuất khẩu thấp. Hầu hết các doanh nghiệp xuất khẩu nông sản ngại minh bạch
thông tin đến người tiêu dùng, doanh nghiệp lo lắng về chuyện minh bạch thông tin sẽ làm
giảm đi tính cạnh tranh của doanh nghiệp và vì thế, chấp nhận bán với giá rẻ hơn.
Bảng 1. Danh sách 10 nông sản xuất khẩu chủ lực của nước ta từ năm 2004 - 6/2012
Mây, tre, cói 0.18 0.19 0.22 0.22 0.17 0.2 0.2 0.1
TỔNG 10.5 12.6 16.07 15.34 19.15 25.1
Tiểu luận môn Quản trị rủi ro GVHD: TS. Mai Thu Hiền
Nhóm 1 – Lớp 19A – Tài Chính Ngân hàng
12
M ột đặc điểm chính cho thị trường nông sản và cũng là thách thức lớn nhất cho
xuất khẩu Việt Nam là tính biến động cao của giá cả. Những biến động trong nâm 2013 đã
là những minh chứng cụ thể cho đặc điểm này. Bắt đầu là mặt hàng gạo, giá thế giới có
khi tăng vọt, sau đó lại suy giảm.
Tình hình giá nông sản có sự biến động thất thường do trong vòng 15 năm trở lại
đây, kết cấu thị trường nông sản có những chuyển mình mạnh mẽ. Trong giao dịch hàng
nông sản quốc tế đã xuất hiện các quỹ đầu tư tham gia thị trường ngày càng sâu rộng.
luồng tài chính từ các quỹ này đã dần đến mức chi phối cung cầu nhất thời trên thị trường.
Đối với mặt hàng cây công nghiệp như cao su, cà phê, hồ tiêu đều do suy thoái kinh tế và
khủng hoảng tài chính làm cho các quỹ đầu tư rút tiền khỏi các hoạt động đầu tư, mặt
khác lượng tiêu thụ giảm trong khi cung hàng nông sản trên toàn thế giới tăng, dẫn đến
giảm cầu tức thời trên các thị trường kỳ hạn, làm cho giá giảm đột ngột. Mặt khác có thể
do những nhà nhập khẩu nước ngoài lợi dụng lúc khó khăn để ép giá bán cà phê, cao su
của Việt Nam. Đây chính là nguyên nhân chính tác động đến sự sụt giảm tức thời của thị
trường hàng nông sản.
Giá nông sản lên xuống bấp bênh trong khi giá nguyên liệu đầu vào như phân bón,
thuốc trừ sâu không giảm mà còn có xu hướng tăng lên làm cho thu nhập của người nông
dân không ổn định, thậm chi thua lỗ. Ngoài ra, vì thế độc quyền xuất khẩu gạo của VFA,
thành ra thị trường bị bóp méo.
Hình 2 – Khối lượng và giá gạo xuất khẩu 2012
Rủi ro giá cả ảnh hưởng đến thu nhập của người nông dân nhiều nhất so với các
14
CHƯƠNG III – THỰC TRẠNG ĐỐI PHÓ VỚI RỦI RO TÀI CHÍNH Ở MẶT
HÀNG NÔ NG SẢN TẠI VIỆT NAM
3.1. Cách đối phó của người sản xuất
Tình hình giá cả biến động thất thường trong năm qua đã làm cho người nông dân
điêu đứng. Lúc giá tăng thì nhiều người chần chừ không bán với hy vọng giá sẽ tăng nữa.
Lúc giá giảm thì nhiều người không có khả năng tài chính phải vội vàng bán để tránh thua
lỗ nặng, làm cho giá nông sản đang giảm, cộng thêm lực bán từ nguồn cung tăng làm giá
bán càng giảm sâu hơn nữa.
Trong 9 tháng đầu năm 2013, chỉ số giá tiêu dùng mặt hàng lương thực đã giảm
xuống 96,9% so với cùng kỳ năm trước.
Đối với mặt hàng cà phê, đã có hiện tượng người nông dân và doanh nghiệp vì tâm
lý chờ giá lên nên đã không bán hàng. Đến lúc giá giảm thì phải vội vàng bán, dẫn đến bị
ép giá và thua lỗ. Nhiều nông dân gặp khó khăn về tài chính đã bán non cà phê cho tiểu
thương. Tuy nhiên trong tình thế giá đang xuống, nếu nông dân tiếp tục bán ra ồ ạt, giá cả
xuống thấp sẽ gây tác động xấu đến thị trường và có thể càng làm cho giá cà phê thấp hơn
gây thiệt hại lớn cho người trồng cà phê.
Trong thực tiễn, ở các vùng nông thôn nước ta, việc người nông dân “bán lúa non”,
“bán cà phê non” hoặc “bán nhãn đang hoa” (hình thức này tương tự hợp đồng kỳ hạn)
cho thương nhân đã xuất hiện hàng thế kỷ qua. Tuy nhiên, hoạt động mua, bán này mới
chỉ dừng lại trong quan hệ dân sự, cá nhân nhỏ lẻ và rất ít người sản xuất sử dụng biện
pháp này.
Hình 3 – Mức độ đối phó của người sản xuất trước những rủi ro giá nông sản
Nguồn: Khảo sát thực tế
Hầu hết người nông dân khi được hỏi về mức độ hài lòng về việc sử dụng hợp
đồng kỳ hạn (bán non nông sản) đều tỏ ra rất hài lòng về việc mua, bán nông sản đang
Thường xuyên theo dõi thông tin báo đài
Biện pháp khác
Nguồn: Khảo sát thực tế
Kỳ hạn
Tương lai
Quyền c họn
Hoán đổi
0 0.5 1 1.5 2 2.5
Khác (liên kết đại lý)
Sử dụng công cụ phái si nh
Liên kết với nhà máy để mua theo giá ổn định
Mua tích trữ trước
Khi nào cần thì mua
0 0.5 1 1.5 2 2.5 3 3.5 4 4.5
Tiểu luận môn Quản trị rủi ro GVHD: TS. Mai Thu Hiền
Nhóm 1 – Lớp 19A – Tài Chính Ngân hàng
16
Đối với một số nông dân, tuy có khó khăn nhưng vì có khả năng tài chính tương
đối khá nên cũng giữ hàng chờ giá tăng chút ít để giảm lỗ. Dự trữ tại nhà hay ký gửi đại lý
chờ được giá bán là cách làm khá thông dụng của người nông dân.
Việc thiếu các nguồn tin chính thống khiến cho nông dân không thể chủ động trước
tình hình biến động phức tap của giá cả. Trên 80% hộ sản xuất bán hàng trực tiếp cho
thương lái, dưới 10% hộ tiêu thụ thông qua hợp tác xã, 8% hộ mang sản phẩm bán trực
tiếp tại các chợ địa phương. Lý do là nông dân sản xuất tin tưởng vào thương lái hơn các
thông tin từ ti vi, đài báo ….mặc dù họ cũng thường xuyên theo dõi báo đài, tuy nhiên do
hầu hết hộ sản xuất các sản phẩm nông nghiệp không được tiếp xúc với nhiều nguồn
thông tin, nếu có nguồn thông tin nào đó thì cũng không có ích với họ. Đây là kết quả dự
án Thông tin thị trường nông nghiệp Việt Nam (VAMIP), do bộ Nông nghiệp và phát triển
nông thôn phối hợp với Đại sứ quán Canada công bố.
Theo VAMIP, các chủ trang trại thường ít được tiếp cận đầy đủ thông tin về thị
trường, chưa nắm bắt rõ quy luật cung cầu. Sản phẩm nông sản làm ra thị trường tiêu thụ
nghiệp và nông dân đã gặp nhau giữa “cung và cầu”. Các doanh nghiệp đã ký kết hợp
đồng bao tiêu (hợp đồng kỳ hạn) trên nhiều mặt hàng nông sản. Tuy nhiên, do việc hướng
dẫn và thực thi quyết định chưa cụ thể, thiếu các chính sách ưu đãi và biện pháp chế tài
cần thiết nên quyết định không được thực hiện hiệu quả. Cả nông dân và doanh nghiệp
đều p há vỡ hợp đồng. Ở một số địa phương, mặc dù đã ký hợp đồng sản xuất, tiêu thụ lúa
gạo với doanh nghiệp, nhưng nhiều nông dân đem lúa bán cho thương lái với giá cao hơn,
gây thiệt hại không nhỏ cho doanh nghiệp.
Tại nước ta sản xuất nông nghiệp vẫn còn manh mún, thiếu vùng chuyên canh;
hàng hóa từng lúc chưa đáp ứng về số lượng, chất lượng nên khâu tiêu thụ qua hợp đồng
bao tiêu gặp nhiều khó khăn. Nhiều người cho rằng, trong bối cảnh giá đầu vào (xăng dầu,
thức ăn, thuốc cho nuôi trồng ) tăng nhanh, doanh nghiệp sẽ không dám ký hợp đồng bao
tiêu hàng nông sản với nông dân do rất khó để xác định giá thành sản xuất các mặt hàng
như lúa gạo, cá tra hiện nay, và doanh nghiệp cũng không đủ cơ sở để định giá.
Thực trạng thị trường phái sinh tại Việt Nam
3.2.1 Thực trạng sử dụng các công cụ phái sinh
M ột số NHTM đã nghiên cứu đưa ra các sản phẩm phái sinh kết hợp nhiều tiện ích
đã thu hút được DN Việt Nam sử dụng, thích hợp với điều kiện lạm phát và tỷ giá biến
động thường xuyên, điển hình như một số sản phẩm phái sinh do Eximbank triển khai
như:
Liên kết
với nông
dân để bao
tiêu nông
sản
Dự báo giá
tăng giảm
để mua
trước
Tự đầu tư
vùng trồng
hàng chỉ phải thanh toán cho ngân hàng số tiền VND tương ứng với mức tăng tỷ giá 2% -
3%, phần vượt ngân hàng chịu. Với sản phẩm này, khách hàng có thể tính toán được trước
mức tối đa mà khách hàng phải thanh toán do tỷ giá tăng.
Hiện tại BIDV cũng có dịch vụ kết hợp giữa hợp đồng tín dụng và hợp đồng hoán
đổi tiền tệ chéo nhằm hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu, đặc biệt là các mặt hàng nông sản.
Qua đó, doanh nghiệp xuất khẩu có thể vay vốn VND với lãi suất USD, đồng thời bảo
hiểm được rủi ro tỷ giá. Trong thời gian qua, với gói sản phẩm này, BIDV đã giúp cho các
doanh nghiệp xuất khẩu nông sản như gạo, cà p hê, cao su, hạt điều và xuất khẩu nông sản
tổng hợp giảm được chi phí vay vốn rất lớn. Ngân hàng
Kỳ hạn
Quyền chọn
Hoán đổi
Ngoại
tệ
Vàng
Tương
lai
Ngoạ
i
tệ
VND
Vàng
VCB
xx
x
xx
x
VIB
xx
x
x
MB
x
xx
x
Eximbank
x
xx
x
x
x
Tại các ngân hàng thương mại, công cụ phái sinh được sử dụng chủ yếu là hợp
đồng kỳ hạn về ngoại tệ, hợp đồng quyền chọn VND và hợp đồng hoán đổi tiền tệ. Các
hợp đồng tương lai, hợp đồng hoán đổi lãi suất chưa được sử dụng rộng rãi.
Tiểu luận môn Quản trị rủi ro GVHD: TS. Mai Thu Hiền
Nhóm 1 – Lớp 19A – Tài Chính Ngân hàng
19
Kết quả khảo sát 31 doanh nghiệp sản xuất, mua bán hàng hàng nông sản về mức độ am
hiểu về các sản phẩm phái sinh được thể hiện trong hình 3.5. Có thể thấy tương tự người
sản xuất, mức độ am hiểu về hợp đồng kỳ hạn là cao nhất và hợp đồng hoán đổi ít được
doanh nghiệp biết đến.
Hình 8 – Mức độ am hiể u của doanh nghi ệp về các sản phẩm phái sin h
Nguồn: Khảo sát thực tế
Qua thực tế trên có thể thấy việc sử dụng các công cụ phái sinh để phòng ngừa rủi
ro của các doanh nghiệp chủ yếu là hợp đồng kỳ hạn. 41,9% doanh nghiệp sử dụng hợp
đồng kỳ hạn nhiều lần, 9,7% chưa từng sử dụng hợp đồng. Hợp đồng hoán đổi có 61,3%
doanh nghiệp chưa từng sử dụng. Hợp đồng tương lai và quyền chọn là ít được sử dụng
nhất với 77,4% doanh nghiệp chưa từng sử dụng.
Hình 9 – Mức độ sử dụng sản phẩm phái sinh của doanh nghiệp
Hoán đổi Quyền chọn Tương lai Kỳ hạn
0.00%
20.00%
40.00%
60.00%
80.00%
100.00%
120.00%
9.70%
100.00%
120.00%
61.30%
77.40% 77.40%
9.70%
6.50%
9.70% 9.70%
6.50%
6.50%
9.70%
6.50%
22.60%
9.70%
3.20%
3.20%
19.40%
16.10%
3.20%
41.90%
Nhiều lần
6-10 lần
2-5 lần
1 lần
Chưa từng sử dụng
Các sản phẩm phái sinh
Tiểu luận môn Quản trị rủi ro GVHD: TS. Mai Thu Hiền
Nhóm 1 – Lớp 19A – Tài Chính Ngân hàng
20
Nguồn: Khảo sát thực tế
đầu của sự hình thành và phát triển. Ra đời sau sàn giao dịch chứng khoán, các sàn giao dịch
hàng hóa Việt Nam đến nay có tuổi mới 2-3 năm nhưng đang rơi vào cảnh ế ẩm, giao dịch ảm
đạm, các nhà đầu tư tham gia chủ yếu để thăm dò tình hình.
Tại sàn giao dịch hàng hóa VNX (thuộc Sở Giao dịch hàng hóa Việt Nam) – sàn đầu
tiên được Bộ Công thương cấp phép, ra đời từ tháng 9-2010, bắt đầu có giao dịch từ tháng 3-
2011, cho đến nay trên sàn này chỉ niêm yết hợp đồng tương lai của ba nhóm hàng là cà phê,
Tiểu luận môn Quản trị rủi ro GVHD: TS. Mai Thu Hiền
Nhóm 1 – Lớp 19A – Tài Chính Ngân hàng
21
cao su và thép. Theo báo cáo của VNX, trong quý 1-2012 tổng khối lượng giao dịch hợp đồng
của VNX chỉ đạt 12.000 lot (đơn vị tính trên sàn giao dịch), tương đương tổng giá trị giao
dịch hợp đồng hơn 530 tỉ đồng. Năm 2011, tổng khối lượng giao dịch của VNX chỉ đạt trên
93.000 lot với tổng giá trị giao dịch hơn 7.300 tỉ đồng. Trong đó chủ yếu là giao dịch cà phê,
cao su thì ít, riêng nhóm thép gần như chưa có giao dịch.
Tương tự, Trung tâm giao dịch cà phê Buôn Ma Thuột (BCEC) được Chính phủ cho
phép thực hiện thí điểm tổ chức giao dịch kỳ hạn mặt hàng cà phê trong thời hạn một năm bắt
đầu từ tháng 3-2011. Tuy nhiên trung tâm này đang đối mặt với khó khăn khi doanh nghiệp
trong nước không mặn mà với sàn này và bản thân người trồng cà phê không tin tưởng.
Các Sàn giao dịch nông sản đã ra đời mặc dù vẫn còn nhiều khó khăn, tuy nhiên cũng đã gặt
hái được những thành công nhất định. Cụ thể:
Thứ nhất, bước đầu ở Việt Nam đã quan tâm và có định hướng phát triển Sàn giao
dịch nông sản một cách cụ thể.
Thứ hai, việc xây dựng, mô hình hoạt động, tổ chức bộ máy, phương thức vận hành
có sự tham khảo rất kỹ lưỡng từ các mô hình tổ chức, phương thức vận hành của các Sàn
giao dịch nông sản có tiếng trên thế giới.
Thứ ba, sự ra đời cũng như vận hành của các Sàn giao dịch nông sản được sự quan
tâm rất lớn từ phía Nhà nước, Bộ/ngành, Ủy ban nhân dân các tỉnh,
Thứ tư, một số Sàn đã không chỉ dừng lại ở hoạt động chủ yếu theo phương thức giao
ngay mà đã dần chuyển sang thực hiện cả các phương thức giao dịch mới, hiện đại như
giới và kinh doanh chưa quy định được quyền và trách nhiệm, giới hạn trị giá, một số nội
dung chưa được quy định như kiểm soát điều kiện thành viên, giao dịch phái sinh khác,
thanh toán không có các quyết định bù trừ, thuế thu nhập cá nhân không áp dụng…
Thứ bảy, hiện nay Bộ quản lý hoạt động này là Bộ Công Thương còn chưa có cơ quan
độc lập quản lý hoạt động này.
Những tồn tại và hạn chế nêu trên bắt nguồn từ những nguyên nhân khách quan và
chủ quan như sau:
Thứ nhất, sự thiếu vắng các chủ thể tham gia, trình tự, thủ tục không tiện lợi, chi
phí cao, chứa đựng nhiều rủi ro, cơ chế quản lý không hiệu quả.
Thứ hai, Sàn giao dịch hiện nay ở Việt Nam chủ yếu thực hiện phương thức giao
ngay và giao sau, trong khi đối với phương thức giao dịch theo hợp đồng kỳ hạn, doanh
nghiệp chỉ cần ký quỹ một số tiền chiếm tỷ lệ chỉ một vài phần trăm so với giá trị hàng hóa
giao dịch (ảo) là có thể mua bán ngay mà chẳng cần có hàng hóa lưu kho, tiết kiệm được rất
nhiều chi phí cho lãi vay, chi phí lưu kho, vận chuyển
Thứ ba, Sàn giao dịch hàng nông sản ở Việt Nam cung cấp hợp đồng kỳ hạn trong
bối cảnh các quy định pháp luật chưa có, giao dịch chưa đạt tiêu chuẩn quốc tế, yếu kém
về tổ chức lẫn năng lực đang tiềm ẩn nhiều rủi ro lớn.
Thứ tư, điều cần nhất là quy định chi tiết về tổ chức để một sàn giao dịch hàng hóa
hoạt động nhưng đến nay vẫn chưa có Văn bản hướng dẫn nào cho doanh nghiệp.
Thứ năm, có quá nhiều ràng buộc khi tham gia giao dịch.
Thứ sáu, việc Ngân hàng Nhà nước cấm đầu cơ trên thị trường phái sinh hàng hóa
cũng làm hạn chế số lượng thành viên tham gia.
Thứ bảy, các chủ thể và mọi người tham gia chưa hiểu rõ bản chất của sàn giao
dịch. Sự thất bại của một số sàn giao dịch hàng hóa vừa qua chủ yếu do người thành lập
Sàn không nhận thức đúng về chức năng của sàn, không hiểu rõ cơ chế hoạt động của sàn
nên không thể thu hút được mọi thành phần tham gia,
3.3. Các chính sách của chính phủ về sản phẩm phái sinh
Bên cạnh các chính sách bảo hộ hàng nông sản bằng biện pháp thuế quan và phi
thuế quan, công tác dự báo nông nghiệp, việc ban hành các chính sách về thị trường sản
phẩm phái sinh của Chính phủ là cần thiết trong giai đoạn hiện nay.
Tiểu luận môn Quản trị rủi ro GVHD: TS. Mai Thu Hiền
Nhóm 1 – Lớp 19A – Tài Chính Ngân hàng
24
CHƯƠNG IV – MỘT S Ố BIỆN PHÁP QUẢN TRỊ RỦI RO TÀI CHÍNH ĐỐI VỚI
MẶT HÀNG NÔNG SẢN Ở VIỆT NAM
4.1. Kinh nghiệm quản trị rủi ro tài chính đối với hàng nông sản ở một số
quốc gia
4.1.1. Mỹ
M ỹ là nước tiên phong trong phòng ngừa rủi ro giá cả. Sự bất ổn giá cả làm tăng
rủi ro cho các doanh nghiệp xuất khẩu nông sản. Để tránh tình trạng đó, thương nhân và
người nông dân đã gặp nhau trước mỗi vụ mùa để thỏa thuận giá cả trước. Như vậy rủi ro
về giá của hai bên đều đã được giải quyết.
Năm 1848, Trung tâm giao dịch hàng hóa Chicago (CBOT) được thành lập. Ở đó
người nông dân và các thương nhân có thể mua bán trao ngày tiền mặt và lúa mì theo tiêu
chuẩn về số lượng và chất lượng do CBOT quy định. Nhưng các giao dịch ở CBOT bấy
giờ chỉ dừng lại ở hình thức một chợ nông sản vì hình thức mua bán chỉ là nhận hàng –
trao tiền đủ, sau đó quan hệ của các bên chấm dứt. Trong vòng vài năm, một kiểu hợp
đồng mới là các bên cùng thỏa thuận mua bán với nhau một số lượng lúa mì đã được tiêu
chuẩn hóa vào một thời điểm trong tương lai. Nhờ đó người nông dân biết mình sẽ nhận
được bao nhiêu cho vụ mùa của mình, còn thương nhân thì biết được khoản lợi nhuận dự
kiến. Hai bên ký kết với nhau một hợp đồng và trao một số tiền đặt cọc trước gọi là “tiền
bảo đảm”. Quan hệ mua bán này là hình thức của hợp đồng kỳ hạn (forward contract).
Nhưng không dừng lại ở đó, quan hệ mua bán ngày càng phát triển và trở nên phổ biến
đến nỗi ngân hàng cho phép sử dụng loại hợp đồng này làm vật cầm cố trong các khoản
vay. Và rồi người ta bắt đầu mua đi bán lại trao tay chính loại hợp đồng này trước ngày nó
được thanh lý. Giá cả hợp đồng lên xuống dựa vào diễn biến của thị trường lúa mì. Các
quy định cho loại hợp đồng này ngày càng chặt chẽ và người ta quên dần việc mua bán
hợp đồng kỳ hạn lúa mì mà chuyển sang lập các hợp đồng tương lailúa mì. Vì chi phí cho
mục đích chính là giới thiệu các công cụ tài chính cho nông dân và hợp tác xã. CPR có thể
chuyển và giao dịch hàng hóa ở trên thị trường thứ cấp tại các sở giao dịch hàng hóa ở
các nước khác trên thế giới.
Đến năm 2000, nông dân đã bán hầu hết hàng hóa của mình cho CPR, cách thức
bán hàng được thực hiện thông qua hình thức đấu giá bằng điện tử hoặc thông qua thị
trường phi chính thức do Brazil trả cho nông dân các khoản doanh thu bán hàng trừ phí
giao dịch khoảng 6-8%. Tại mức giá này người nông dân có thể hoàn trả các chi phí đầu
ra, dựa vào mức giá trong tương lai để sản xuất. Điều này có thể đưa đến kết quả là hoặc
mức giá cố định hoặc là mức giá chiết khấu dựa trên mức giá chắc chắn trong tương lai.
CPR có thể đưa ra các lời khuyên cho nông dân quyết định có dự trữ hàng hóa trong thời
gian tới hay không.
CPR có thể sử dụng thị trường sơ cấp đối với cà phê, gạo, lúa mì, bắp, đỗ
tương Nông dân có thể không thực hiện hợp đồng tại mức giá mà họ hoàn trả lại cho
CPR và thông thường CPR cho phép thiết lập mức giá vào một vài thời điểm sau khi họ
đã có những lời khuyên về tương lai của vụ mùa tới. Họ cũng thông báo về số lượng của
hợp đồng tương lai mà không gặp phải rắc rối nào từ việc sử dụng thị trường tương lai.
Ngày nay nông dân Brazil đã tăng việc sử dụng công cụ phòng ngừa rủi ro. Trong
cuộc điều tra về những nông dân trồng cà phê năm 1990, có thể đến 48% nông dân tiếp
cận đến CPR đạt được các mục tiêu về đảm bảo rủi ro mùa vụ, 22% đạt được mục tiêu
chính của họ là đảm bảo giá, 22% CPR sử dụng đã đạt được hai mục tiêu. Cũng theo cuộc
điều tra trên CPR đã cho thấy mối quan hệ rất hiệu quả của việc tài trợ bằng các công cụ
này trong giai đoạn vừa qua.
Bằng cách gắn chặt chẽ nông dân và thương gia thông qua các công cụ tài chính,
rủi ro của nhà đầu tư sẽ chuyển sang các hàng hóa, qua đó thiết lập mối quan hệ ngày càng
Copyright: Tài liệu đại học ©