TRƯỜNG THCS EATIÊU SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM(NĂM HỌC 2011 – 2012)
PHÒNG GD&ĐT HUYỆN CƯ KUIN
TRƯỜNG THCS EATIÊU


Đề tài: Rèn kĩ năng ghi nhớ hệ thống từ vựng và từ loại tiếng Việt
cho học sinh lớp 9.
Người thực hiện : Nguyễn Thị Thu Hiền
Tổ : Văn – Địa

EaTiêu, Tháng 01 năm 2012

Đề tài : Rèn kĩ năng ghi nhớ từ vựng và từ loại tiếng Việt cho học sinh lớp 9.
Người thực hiện : Nguyễn Thị Thu Hiền -Trang 1-
TRƯỜNG THCS EATIÊU SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM(NĂM HỌC 2011 – 2012)
MỤC LỤC
- Đặt vấn đề ……………………………………………… Trang 03
- Nội dung …………………………………………………… Trang 04
+ Cơ sở lí thuyết ………………………… ………… Trang 04
+ Thực trạng dạy học ……………………………… Trang 07
+ Các biện pháp …………………………………… Trang 07
- Kết quả thực hiện………………………………………… Trang 13
- Kết luận …………………………………………………… Trang 14
- Tài liệu tham khảo …………………………………………Trang 15

Đề tài : Rèn kĩ năng ghi nhớ từ vựng và từ loại tiếng Việt cho học sinh lớp 9.
Người thực hiện : Nguyễn Thị Thu Hiền -Trang 2-
TRƯỜNG THCS EATIÊU SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM(NĂM HỌC 2011 – 2012)

Trong khuôn khổ một bài viết nhỏ, tôi xin phép được trình bày vấn đề theo ba
phần :
- Phần 1 : Đặt vấn đề
- Phần 2 : Phần nội dung ( Gồm : Cơ sở lí thuyết, Thực trạng dạy học và
Các biện pháp đã thực hiện … )
- Phần 3 : Kết quả thực hiện và Kết luận.

B. PHẦN NỘI DUNG
I. CƠ SỞ LÝ THUYẾT
* Khái niệm về từ của tiếng Việt :
Giáo sư Đỗ Hữu Châu định nghĩa : “ Từ của tiếng Việt là một hoặc một số âm
tiết cố định bất biến, mang những đặc điểm ngữ pháp nhất định, nằm trong
những kiểu cấu tạo nhất định, tất cả ứng với một kiểu ý nghĩa nhất định, lớn
nhất trong tiếng Việt và nhỏ nhất để đặt câu”.
1. Từ vựng :Từ vựng được hiểu là tập hợp tất cả những cụm từ cố định và đơn
vị tương đương với từ trong ngôn ngữ.
a.Các lớp từ được phân loại dựa theo cấu tạo:
Dựa vào số hình vị ( hình vị là đơn vị nhỏ nhất có nghĩa dùng để cấu tạo từ -
Trong giảng dạy chúng ta gọi là tiếng ), từ trong tiếng Việt gồm từ đơn và từ
phức :
*Từ đơn : là từ chỉ có một hình vị , có 2 loại từ đơn

Đề tài : Rèn kĩ năng ghi nhớ từ vựng và từ loại tiếng Việt cho học sinh lớp 9.
Người thực hiện : Nguyễn Thị Thu Hiền -Trang 4-
TRƯỜNG THCS EATIÊU SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM(NĂM HỌC 2011 – 2012)
- Từ đơn đơn âm : 1 hình vị = 1 âm tiết ( VD : nhà, trường, lớp…)
- Từ đơn đa âm : có 1 hình vị nhưng lại có hơn 1 âm tiết (các từ mượn được
phiên âm trực tiếp như : a-xít , pê-nê-xi-nin …)
*Từ phức : là từ có từ hai hình vị trở nên .
Dựa vào quan hệ giữa các hình vị để chia từ phức thành từ ghép và từ láy.

+ Đồng nghĩa hoàn toàn : trái , quả
+ Đồng nghĩa không hoàn toàn(khác nhau về sắc thái biểu cảm):hi sinh- chết
- Từ trái nghĩa : Là hiện tượng của những từ tạo thành từng cặp mà các từ trong
mỗi cặp khác nhau về âm thanh, tương phản nhau về ý nghĩa trên cùng một mặt
bằng logic nào đó.
Ví dụ : đẹp – xấu , lên – xuống , cao – thấp …
- Từ đồng âm : Là những từ giống nhau về hình thức âm thanh nhưng khác
nhau về nghĩa.
Ví dụ : Con ngựa đá con ngựa đá .
c. Các lớp từ khác nhau về nguồn gốc :
- Từ thuần Việt : thường được hiểu là những từ do người Việt tạo ra bằng
chính chất liệu âm thanh của tiếng Việt.
Ví dụ : đầu , bù nhìn, sạch sẽ, long lanh …
- Từ mượn :
+ Gốc Hán : bộ phận quan trọng nhất của lớp từ này là từ Hán Việt ( là những
từ của tiếng Việt được mượn ở tiếng Hán từ đời nhà Đường(618-907) trở về
sau, các từ này được người Việt đọc theo âm Tràng An đời Đường - cách đọc
Hán Việt ). Bên cạnh từ Hán Việt còn có những từ Hán cổ ( VD: chém, ngà,
buồng…)
+ Gốc Âu : gồm
▫ Gốc Pháp : pê-nê-xi-nin , ô-xi, …
▫ Gốc Anh : ma-ket-tinh , in-tơ-nét …
▫ Gốc Nga : xô viết , bôn-sê-vích …

Đề tài : Rèn kĩ năng ghi nhớ từ vựng và từ loại tiếng Việt cho học sinh lớp 9.
Người thực hiện : Nguyễn Thị Thu Hiền -Trang 6-
TRƯỜNG THCS EATIÊU SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM(NĂM HỌC 2011 – 2012)
d. Các lớp từ khác nhau về phạm vi sử dụng :
- Từ toàn dân : Từ được sử dụng phổ biến trong toàn dân.
Ví dụ : bố , mẹ …

A B C
(Đối tố) (Vị tố) (Phụ đối tố) (Phụ vị tố) (Liên kết) (Tình thái)
Thể từ Vị từ Định từ Phó từ Kết từ Tình thái từ
Danh Đại Động Tính Lượng Chỉ T.Phó
(1)
H Phó
(2)
Liên Giới Trợ Tiểu
từ từ từ từ từ từ từ từ từ từ từ từ
* Trong chương trình Ngữ văn THCS học sinh được học các kiến thức về từ
loại theo hai bộ phận :
+ Các từ loại chính : danh từ ( cụm danh từ), động từ(cụm động từ), tính từ
(cụm tính từ)
+ Các từ loại khác : số từ, đại từ, lượng từ, chỉ từ, phó từ,quan hệ từ, trợ từ,
tình thái từ, thán từ .
* Ghi chú : (1): Tiền phó từ
(2): Hậu phó từ
II.THỰC TRẠNG DẠY- HỌC TỪ VỰNG VÀ TỪ LOẠI TIẾNG VIỆT :

Đề tài : Rèn kĩ năng ghi nhớ từ vựng và từ loại tiếng Việt cho học sinh lớp 9.
Người thực hiện : Nguyễn Thị Thu Hiền -Trang 8-
TRƯỜNG THCS EATIÊU SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM(NĂM HỌC 2011 – 2012)
- Kiến thức về từ vựng, từ loại tiếng Việt trải đều ở bốn khối 6,7,8,9 cụ thể :

Kiến
thức
Lớp
TỪ VỰNG TỪ LOẠI
6
- Từ và cấu tạo từ, từ nhiều

nhầm lẫn khi dùng từ và khó hệ thống được kiến thức từ vựng, từ loại mình đã
học, đặc biệt là trong các tiết “Tổng kết về từ vựng” và “Tổng kết về ngữ pháp”
( Phần từ loại) .

Đề tài : Rèn kĩ năng ghi nhớ từ vựng và từ loại tiếng Việt cho học sinh lớp 9.
Người thực hiện : Nguyễn Thị Thu Hiền -Trang 9-
TRƯỜNG THCS EATIÊU SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM(NĂM HỌC 2011 – 2012)
III. CÁC BIỆN PHÁP ĐÃ TIẾN HÀNH ĐỂ GIẢI QUYẾT VẪN ĐỀ :
Xuất phát từ thực trạng trên, chúng tôi đã tiến hành các biện pháp( sẽ trình
bày cụ thể ở phần 1.III và 2.III của SKKN này) để giúp học sinh lớp 9 nắm
vững hệ thống từ vựng và từ loại được học trong chương trình :
Để tiến hành cách làm này, chúng tôi đã phân loại từ vựng và từ loại theo các
tiêu chí khác nhau ( như đã trình bày ở phần I.Cơ sở lí thuyết).Nói như Eran
Kantz “Khi phân loại các thứ thành từng nhóm thì chắc chắn chúng ta sẽ dễ
dàng nhớ chúng hơn”, chúng tôi cũng đã giúp học sinh ghi nhớ kiến thức theo
cách ấy .
Tức là, thay vì tổng kết theo các mục như trong sách giáo khoa, chúng tôi tổ
chức hướng dẫn học sinh tổng kết về lí thuyết bằng các sơ đồ và bảng hệ thống
kiến thức trước giúp học sinh nắm vững kiến thức lí thuyết , rồi sau đó mới tổ
chức luyện tập …
* Các phương pháp, kĩ thuật dạy học cụ thể :
1. Lập sơ đồ hệ thống kiến thức bằng kĩ thuật bản đồ tư duy :
a. Bản đồ tư duy là một sơ đồ nhằm trình bày một cách rõ ràng những ý
tưởng hay kết quả làm việc của cá nhân/ nhóm về một chủ đề.
b.Cách làm :
- Bước 1: Viết tên chủ đề chính ở trung tâm.
- Bước 2 : Từ chủ đề chính ở trung tâm, vẽ các nhánh chính, trên mỗi nhánh
chính viết một nội dung lớn của chủ đề xoay quanh chủ đề trung tâm nói trên.
- Bước 3 : Từ mỗi nhánh chính vẽ tiếp các nhánh phụ để viết tiếp các nội
dung thuộc nhánh chính đó.

Vd:………….

Đề tài : Rèn kĩ năng ghi nhớ từ vựng và từ loại tiếng Việt cho học sinh lớp 9.
Người thực hiện : Nguyễn Thị Thu Hiền -Trang 11-
TRƯỜNG THCS EATIÊU SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM(NĂM HỌC 2011 – 2012)
TỪ Từ ghép
(Phân loại theo cấu tạo) TỪ PHỨC Từ ghép chính phụ
Vd : …………
Từ láy hoàn toàn
Từ láy Vd: …………….
Từ láy bộ phận
a. 2 Vd: …………

TỪ
(Phân loại dựa vào nghĩa của từ)
TỪ TỪ TỪ TỪ
NHIỀU NGHĨA ĐỒNG ÂM ĐỒNG NGHĨA TRÁI NGHĨA
↓ ↓ ↓ ↓
Từ có thể có Những từ có âm Những từ khác nhau Là hiện tượng
một nghĩa hay giống nhau nhưng về hình thức âm của những từ
nhiều nghĩa nhưng nghĩa khác thanh, có nghĩa giống từ tạo thành từng
xa nhau, không liên nhau hoặc gần cặp mà các từ
quan gì với nhau giống nhau trong mỗi cặp từ,
tương phản nhau
về ý nghĩa trên cùng
một mặt bằng
logíc nào đó .
Vd:…………. Vd:…………. Vd:…………. Vd:………….

Đề tài : Rèn kĩ năng ghi nhớ từ vựng và từ loại tiếng Việt cho học sinh lớp 9.

TỪ
(Phân loại dựa theo những
tính chất về nghĩa của từ )
↓ ↓
Là từ gợi tả hình ảnh,dáng vẻ, Là từ mô phỏng âm thanh
trạng thái của sự vật … của tự nhiên , con người …
Vd:…………. Vd:………….

a.6
a.7
a.8 BÀNG HỆ THỐNG CÁC PHÉP TU TỪ TỪ VỰNG

Đề tài : Rèn kĩ năng ghi nhớ từ vựng và từ loại tiếng Việt cho học sinh lớp 9.
Người thực hiện : Nguyễn Thị Thu Hiền -Trang 14-
CÁC CÁCH TRAU
DỒI VỐN TỪ
- Rèn luyện để nắm vững nghĩa của từ và cách
dùng từ.
- Rèn luyện để làm tăng vốn từ.
CÁC CÁCH PHÁT TRIỂN TỪ VỰNG
Phát triển nghĩa của từ ngữ
( Trên cơ sở nghĩa gốc)
Phát triển số lượng từ ngữ
Phương
thức
ẩn dụ
Vd : ……
Phương
thức
hoán dụ

4 Nhân hóa Là gọi tên sự vật, cây cối,đồ vật… bằng những từ
ngữ vốn được dùng để gọi hoặc tả người; làm cho
thế giới loài vật, cây cối, đồ vật… trở nên gần gũi
với con người…
………
…
5 Nói quá Là biện pháp tu từ phóng đại mức độ, quy mô,
tính chất của sự vật, hiện tượng được miêu tả để
nhấn mạnh, gây ấn tượng, tăng sức biểu cảm.
………
…
6 Nói giảm
nói tránh
Là biện pháp tu từ dùng cách diễn đạt tế nhị, uyển
chuyển, tránh cảm giác đau buồn, ghê sợ, nặng nề
; tránh thô tục, thiếu lịch sự.
………
…
7 Điệp ngữ Là cách lặp lại từ ngữ hoặc kiểu câu nhằm làm
nổi bật ý, gây cảm xúc mạnh…
………
…
8 Chơi chữ Là phép tu từ lợi dụng đặc sắc về âm, về nghĩa
của từ ngữ để tạo sắc thái dí dỏm, hài hước…làm
cho câu văn hấp dẫn, tế nhị.
………
…
b. PHẦN TỪ LOẠI
b.1.Danh từ, động từ, tính từ :


chớ
ĐT được ,
ngay
- Vị ngữ
Tính
từ
Chỉ đặc điểm, tính chất
của sự vật, hoạt động ,
trạng thái.
Rất ,
hơi, quá
TT quá , lắm

- Vị ngữ

b.2. Các từ loại khác :
TỪ
LOẠI
Ý NGHĨA KHÁI QUÁT VÍ DỤ
Số từ Là những từ chỉ số lượng và số thứ tự của sự
vật .
……………
Lượng từ Là những từ chỉ lượng ít hay nhiều của sự vật. ……………
Chỉ từ Là những từ dùng để trỏ vào sự vật, nhằm xác
định vị trí của sự vật trong không gian hoặc thời
gian.
……………
Phó từ Là những từ chuyên đi kèm với động từ, tính từ
để bổ sung ý nghĩa cho động từ, tính từ.
……………

TRƯỜNG THCS EATIÊU SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM(NĂM HỌC 2011 – 2012)
một cái nhìn hệ thống nhất, khái quát nhất về kiến thức từ vựng và từ loại được
học trong toàn bộ chương trình Ngữ văn THCS tạo nền tảng vững chắc để các
em học tốt bộ môn Ngữ văn ở bậc học Trung học phổ thông.
- Kết quả được đối chiếu cụ thể như sau :

Mức độ nắm kiến thức
Biết Thông hiểu Vận dụng
2008-2009
*
40% 30% 15,5%
2009-2010 70% 60% 50,5%
2010-2011 90% 80,5% 70%
( * Năm học 2008-2009 là năm chưa áp dụng những giải pháp trong SKKN
này).
- Và, trong quá trình thực hiện đề tài cũng giúp bản thân tôi tự tìm tòi, học hỏi
để nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ, hoàn thành tốt các nhiệm vụ được
giao …

Đề tài : Rèn kĩ năng ghi nhớ từ vựng và từ loại tiếng Việt cho học sinh lớp 9.
Người thực hiện : Nguyễn Thị Thu Hiền -Trang 18-
TRƯỜNG THCS EATIÊU SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM(NĂM HỌC 2011 – 2012)
D. KẾT LUẬN

Như vậy, với việc lập sơ đồ và bảng hệ thống từ vựng,từ loại tiếng Việt,
ngoài việc chúng tôi đã giúp học sinh lớp 9 rèn luyện khả năng ghi nhớ kiến
thức, mà qua việc thực hiện những giải pháp trên, chúng tôi đã cung cấp cho
học sinh một kĩ năng khác , kĩ năng này có thể áp dụng trong bất kì lĩnh vực
nào của cuộc sống đó chính là kĩ năng”ghi nhớ theo nhóm”.
Và, chúng tôi xin được trích dẫn một câu trong cuốn Bí mật của một trí nhớ

Người thực hiện : Nguyễn Thị Thu Hiền -Trang 21-