35

NGHIÊN CỨU TÁC DỤNG CỦA POLYPHENOL CÂY CHÈ DÂY
(AMPELOPSIS CANTONIENSIS) TRÊN MỘT SỐ CHỈ SỐ LIPID MÁU VÀ
MÔ BỆNH HỌC CỦA XƠ VỮA ĐỘNG MẠCH Ở THỎ UỐNG
CHOLESTEROL
Nguyễn Thị Băng Sương
Trường Đại học Y khoa, Đại học Huế

I. ĐẶT VẤN ĐỀ
Rối loạn lipid máu là một bệnh lý phổ biến trên thế giới, tỷ lệ mắc bệnh cao
trong cộng đồng, hậu quả thường dẫn đến xơ vữa động mạch. Tai biến của xơ
vữa động mạch rất phức tạp, trong đó, tai biến về tim mạch là phổ biến và có tỷ
lệ tử vong cao. Hiện nay, xơ vữa động mạch và nhiều tai biến khác của nó là
những bệnh lý phổ biến không chỉ ở các nước có nền kinh tế phát triển mà ở cả
những nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam [3].
Điều trị có hiệu quả hội chứng tăng lipid máu sẽ hạn chế được sự phát
triển của xơ vữa động mạch và ngăn ngừa các tai biến phức tạp của nó [9]. 36

Hiện nay có khá nhiều thuốc điều trị hội chứng tăng lipid máu. Các thuốc
này tuy có hiệu lực tốt nhưng cũng gây nhiều tác dụng phụ như rối loạn tiêu hóa,
đau cơ và đặc biệt, chúng đều gây độc cho tế bào gan [7]. Ở Việt Nam cũng như
các nước trên thế giới, các công trình nghiên cứu về tác dụng hạ lipid máu và khả
năng chống oxy hóa của cây chè xanh, cây ngưu tất, rau diếp cá, cây mắc rạc
đã được công bố khá nhiều [1], [2], [4], [5], [6], [8]. Trong khi đó cây chè dây
cũng có tác dụng hạ lipid máu tốt thì vẫn chưa được nghiên cứu, bởi vậy chúng


38

 Nhóm III: 50 mg polyphenol/ kg thân trọng/ ngày
 Nhóm IV: 100 mg polyphenol/ kg thân trọng/ ngày
 Nhóm V: 150 mg polyphenol/ kg thân trọng/ ngày
* Lấy mẫu máu: Các nhóm thỏ được lấy máu tĩnh mạch vào các thời điểm
ngày 0, ngày 10, ngày 20, ngày 30 để định lượng cholesterol toàn phần,
triglycerid, HDL - C, LDL - C và MDA trong huyết tương.
* Lấy mẫu động mạch chủ xác định tổn thương giải phẫu bệnh
Đánh giá mức độ tổn thương xơ vữa động mạch theo bảng phân độ của WHO
như sau:
- Độ 0: Các tổn thương xơ mỡ ở giai đoạn đầu, giai đoạn này có sự lắng
đọng các hạt mỡ ở lớp áo trong nhưng chưa nổi rõ lên mặt động mạch.
- Độ I: Những tổn thương xơ mỡ bắt đầu hình thành những chấm hoặc
những vạch mảnh màu vàng đục, nổi rõ trên mặt động mạch, có thể kết hợp
thành những mảng nhỏ.
- Độ II: Tổn thương hình thành những mảng lớn nổi cao trên mặt động
mạch, bao gồm chủ yếu những mô xơ do phản ứng quá sản ở vùng tổn thương,
có màu trắng đục hay màu trắng vàng. 39

- Độ III: Gồm những tổn thương phức tạp: loét, chảy máu, hoại tử hoặc
huyết khối có thể kèm theo calci hóa ở vùng trung tâm hoại tử.
- Độ IV: Thành động mạch calci hóa, đôi khi còn gọi là “xương hóa” làm
vách động mạch rất cứng.
Ng µ y 20
Ng µ y 3041

2. Cholesterol toàn phần huyết tương:
Biểu đồ 3.2: Nồng độ cholesterol toàn phần huyết tương của các
nhóm thỏ theo thời gian thực nghiệm.
Đến ngày thứ 20, sự giảm cholesterol huyết tương xảy ra mạnh ở nhóm IV
và V, nồng độ cholesterol huyết tương của chúng thấp hơn rõ rệt so
với nhóm uống cholesterol đơn thuần (p < 0,01 ÷ p < 0,001) và nhóm
uống polyphenol chè dây liều thấp (p < 0,05). Điều này chứng tỏ với liều
polyphenol chè dây 100mg/kg/ngày tác dụng hạ cholesterol toàn phần đã xảy ra
vào ngày thứ 20 và với liều 150mg/kg/ngày tác dụng hạ cholesterol huyết tương
0
3
6
9
12
15
18
21
0 10 20 30

1.5
1.8
0 10 20 30
Thêi gian thùc nghiÖm (ngµy)
Nång ®é HDL-C huyÕt t¬ng (mmol/L)
Nhãm I
Nhãm II
Nhãm III
Nhãm IV
Nhãm V43

4. LDL - Cholesterol huyết tương:
Biểu đồ 3.4: Nồng độ LDL-C huyết tương giữa các nhóm thỏ
theo thời gian thực nghiệm
Vào ngày thứ 20, nồng độ LDL - C huyết tương của hai nhóm uống
polyphenol chè dây liều 100mg/kg/ngày và liều 150mg/kg/ngày giảm rõ rệt, bằng
1/3 nồng độ LDL - C huyết tương của nhóm uống cholesterol đơn thuần. Với
nhóm thỏ uống polyphenol chè dây liều thấp 50mg/kg/ngày ta thấy: ở ngày thứ
20, nồng độ LDL-C huyết tương của nhóm này thấp hơn mức LDL-C huyết
tương của nhóm thỏ uống cholesterol đơn thuần và thấp hơn mức LDL-C
huyết tương của chính nhóm đó ở ngày thứ 10 có ý nghĩa thống kê (p <
0,05). Điều này có thể nói rằng, liều 50mg/kg/ngày polyphenol chè dây đã có tác
dụng hạ LDL-C từ ngày thứ 20.
0
2
4
6

0.5
1
1.5
2
2.5
3
3.5
4
Nhãm I Nhãm II Nhãm III Nhãm IV Nhãm V
Nhãm thá nghiªn cøu
Hµm lîng MDA huyÕt t¬ng
(nmol/L)
Ngµy 0
Ngµy 10
Ngµy 20
Ngµy 3045

nghiên cứu lượng
thỏ
có xơ
mỡ
GĐ
0
GĐ
I
GĐ II


nhiên không có tác dụng làm giảm hàm lượng MDA huyết tương ở thỏ uống
cholesterol thực nghiệm trong thời gian 30 ngày.
2. Nghiên cứu về tổn thương mô bệnh học cho thấy polyphenol chè dây có
tác dụng làm giảm mức độ xơ vữa động mạch ở thỏ uống cholesterol thực
nghiệm.
3. Mức tiêu thụ polyphenol chè dây có ảnh hưởng đến mức độ giảm của
các chỉ số triglycerid, cholesterol toàn phần, LDL - C huyết tương và mức độ
tăng HDL - C huyết tương ở thỏ uống cholesterol thực nghiệm. Tác dụng này của
polyphenol chè dây bắt đầu với liều 100mg/kg/ngày, và tác dụng rất rõ ở liều
150mg/kg/ngày.
TÀI LIỆU THAM KHẢO 47

1. Nguyễn Thanh Dương, Lê Thị Hà, Phan Văn Chi, Nguyễn Bích Nhi,
Đoàn Hùng Tiến và cộng sự. Tác dụng chống phóng xạ, giảm
cholesterol của chế phẩm từ chè xanh, phylamin và ngưu tất, Hóa
sinh Y học, Hội Y Dược học Việt Nam (1997) 13 -17.
2. Trần Thị Hương. Tác dụng của dịch chiết chè xanh Việt Nam trên
một số chỉ số lipid và hàm lượng malonyl dialdehyd trong huyết
tương thỏ thực nghiệm, Luận văn thạc sỹ Y học, Trường Đại học Y
Hà Nội (2002)
3. Phạm Khuê. Vữa xơ động mạch, Bệnh học tuổi già, Nhà xuất bản Y
học Hà Nội, (2000) 178 - 200.
4. Nguyễn Liêm, Triệu Duy Điệt, Đỗ Văn Bình. Nghiên cứu tác dụng
chống oxy hóa của một số cây thuốc Việt Nam, Công trình nghiên
cứu Y học quân sự, Học viện quân y (1998) 30 - 33.
5. Đoàn thị Nhu và cộng sự. Nghiên cứu dược lý cây ngưu tất về tác
dụng hạ cholesterol máu và hạ huyết áp, Tạp chí dược học, (1)


LIPID INDICES AND ON ARYERIAL ATHEROSCLEROTIC
HISTOPATHOLOGY
IN RABBITS FED WITH HIGH CHOLESTEROL REGIME
Nguyen Thi Bang Suong
College of Medicine, Hue University
SUMMARY
The study of the effects on blood lipid disorders of the polyphenol
extracted from the Ampelosis Cantoniensis plant was carried out on 30 male
rabbits of the species Orytolagus Curicus. The experimental results showed that
when administered at the daily dose of 100 milligram/kg, the extracted
polyphenol significantly lowered the serum triglyceride, whole cholesterol, LDL-
C; and conversely increased HDL-C and prevented the formation and
development of arterial atherosclerotic plaque in the rabbits fed with high
cholesterol regime. 50