75ẢNH HƯỞNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TOÀN CẦU
LÊN TỈNH THỪA THIÊN HUẾ
Lê Văn Thăng
Trung tâm Tài nguyên Môi trường, Đại học Huế

1. Mở đầu:
Ngay từ khi bắt đầu xuất hiện trên Trái đất, con người đã bị chi phối bởi điều
kiện khí hậu. Ngày nay, cho dù chúng ta sống ở bất kỳ nơi đâu thì cũng bị chi phối
bởi khí hậu. Khí hậu chính là kiểu thời tiết đặc trưng dài hạn của từng khu vực trên
thế giới. Và nếu khí hậu điều khiển con người thì ngược lại, nó cũng bị vô số các
nhân tố khác điều tiết. Ngày nay, hoạt động của con người đã làm thay đổi thành
phần và nồng độ các khí nhà kính trong khí quyển. Điều đó cũng chính là con người
đã làm cho khí hậu biến đổi, đó là sự nóng lên hay lạnh đi của thời tiết. Sự biến đổi
khí hậu có nghĩa rộng là tất cả sự khác nhau giữa những số liệu thống kê dài hạn các
yếu tố khí tượng ở những thời kỳ khác nhau của một khu vực, không phụ thuộc phép
thống kê và nguyên nhân đã gây ra sự khác nhau đó.
Sự biến đổi khí hậu toàn cầu trong thời đại ngày nay được biểu hiện chủ yếu
là sự nóng lên toàn cầu, bắt nguồn từ sự phát thải quá mức vào khí quyển các
chất khí có hiệu ứng nhà kính. Hậu quả của quá trình này là sự thay đổi về nhiệt
độ, lượng mưa, khí hậu bị dao động, nước biển dâng, các hiện tượng khí hậu cực

76

đoan ENSO, Hậu quả trên đã và đang tác động mạnh mẽ trên phạm vi toàn thế
giới, trong đó có sự tác động lên địa phương tỉnh Thừa Thiên Huế.
2. Khái quát đặc điểm khí hậu tỉnh Thừa Thiên Huế :
Thừa Thiên Huế là một tỉnh cực nam của vùng Bắc Trung Bộ, thuộc dạng đặc

do hiệu ứng giảm nhiệt độ theo độ cao mà một số đặc trưng về nhiệt không đạt
tiêu chuẩn nhiệt đới. Điều đó chứng tỏ chế độ nhiệt ở đây không những thay đổi
theo mùa do tác động của hoàn lưu khí quyển, mà còn phân hóa theo vị trí, đặc
điểm địa hình.
Về cơ bản Thừa Thiên Huế thuộc khí hậu nóng, tuy nhiên vẫn tồn tại những
thời khoảng trong năm nhiệt độ xuống quá thấp hoặc tăng quá cao. Cực trị của nhiệt
độ đó không những bị độ cao địa hình chi phối mà còn phụ thuộc vào điều kiện mặt
đệm, nhất là lớp phủ thực vật. Vào mùa đông nhiệt độ thấp nhất tuyệt đối (Tmin) có
thể xuống dưới 5
0
C trên vùng núi cao, dưới 10
0
C ở đồng bằng duyên hải, thung lũng
Nam Đông. Về mùa hè, nhiệt độ cao nhất tuyệt đối (Tmax) có thể lên tới 40-41
0
C ở
đồng bằng và 38-39
0
C trên vùng núi.
Tóm lại, chế độ nhiệt ở Thừa thiên Huế có mấy đặc điểm nổi bật dưới đây:
+ Nền nhiệt độ khá cao, nhưng không đồng nhất theo thời gian và lãnh
thổ. Nhiệt độ thấp vào mùa đông, cao về mùa hè và giảm dần từ đồng bằng lên
miền núi. Đồng bằng duyên hải có khí hậu nóng với biến trình dạng nhiệt đới
điển hình. Biến trình dạng nhiệt đới này rất thuận lợi cho cây trồng thực hiện
nhiều vòng sinh trưởng trong năm.

78

+ Mùa lạnh chỉ tồn tại ở miền núi, còn ở đồng bằng duyên hải thời gian
lạnh không kéo dài, nhưng vẫn làm giảm nhiệt độ đáng kể. Số ngày rét đậm

79

trình năm của nhiệt độ không khí, nhưng vẫn phân biệt hai mùa rõ rệt. Trong thời
kỳ này độ ẩm tương đối không khí hạ thấp đến 73-79% ở đồng bằng và 79-87%
tại vùng núi, trong đó độ ẩm tương đối thấp nhất rơi vào cực tiểu tháng VII. Khi
gió Tây khô nóng hoạt động mạnh, độ ẩm tương đối không khí có thể xuống dưới
50%, thậm chí dưới 30%. Thời kỳ độ ẩm tương đối không khí tăng cao kéo dài 7-
8 tháng (tháng IX đến tháng III hoặc IV năm sau), đạt cực đại vào tháng XI với
giá trị 89-92%.
Ngoài ra, ở Thừa Thiên Huế có nhiều loại hiện tượng thời tiết đặc biệt như
bão, áp thấp nhiệt đới, hội tụ nhiệt đới, gió mùa Đông Bắc, gió mùa Tây Nam
khô nóng, dông, lốc, tố, sương mù, mưa phùn, mưa đá
Nói tóm lại, Dương Văn An trong tác phẩm “ Ô châu cận lục ” (1953 ) nói
về khí hậu Thừa Thiên Huế như sau : “ Nói về khí vận thì rét ít, ấm nhiều, nói về
địa hình thì núi cao bể rộng. Thịnh hạ thì nhiều cơn bão lớn, trung thu thì ít
cảnh trăng thanh. Nước lụt thì cứ để tràn lan, không đê để chắn ”. Như vậy có
thể nói rằng, bão lũ là những thiên tai thường xuyên tàn phá mảnh đất này từ khi
khai sinh cho đến nay. Trong thời đại ngày nay, khi mà sự biến đổi khí hậu toàn
cầu đang tác động trên phạm vi toàn thế giới thì điều kiện tự nhiên tỉnh Thừa
Thiên Huế vốn đã khắc nghiệt lại càng bị tác động mạnh, đã để lại nhiều hậu quả
nghiêm trọng lên tự nhiên và cho con người.

80

3. Nguyên nhân và ảnh hưởng của sự biến đổi khí hậu:
3.1. Nguyên nhân.
3.1.1. Nguyên nhân hành tinh.
 Nguyên nhân xã hội.
Quy mô dân số, tỷ lệ tăng và phân bố dân số góp phần quan trọng trong
việc định hình môi trường toàn cầu cũng như đối với từng địa phương. Mỗi năm

hiện tượng khí hậu như El Nino.
3.1.2. Nguyên nhân địa phương.
Biến đổi khí hậu của Việt Nam là một bộ phận của sự biến đổi khí hậu
toàn cầu, tương tự, biến đổi khí hậu tại tỉnh Thừa Thiên Huế là một bộ phận của
sự biến đổi khí hậu Việt Nam. Nằm trong thời kỳ biến đổi khí hậu toàn cầu, Việt
Nam nói chung và Thừa Thiên Huế nói riêng đã và đang chịu ảnh hưởng của
biến đổi khí hậu, nhất là sự biến đổi khí hậu trong vòng 100 năm trở lại đây, tuy
nhiên “ cũng như nhiều nước khác trên Thế giới, biến đổi khí hậu ở Việt Nam là
một thực tế khách quan. Có điều là ở nước ta biến đổi khí hậu rất phức tạp,
không có quy luật rõ rệt, không đồng đều giữa các đặc trưng yếu tố và giữa các
địa điểm ”[2]
Nguyên nhân làm biến đổi khí hậu tại Thừa Thiên Huế nằm trong xu thế
của sự biến đổi khí hậu Việt Nam nhưng mang đặc điểm của một lãnh thổ có
nhiều bất lợi về điều kiện tự nhiên, trước hết là sự chi phối bởi yếu tố địa hình.

82

Qua nghiên cứu, nguyên nhân sâu xa của sự biến đổi khí hậu ở Thừa Thiên Huế
là do sự thay đổi của hoàn lưu gió mùa Đông Nam á và hệ thống khí quyển - đại
dương mà biểu hiện rõ nhất là hiện tượng El Nino và La Nina; đồng thời do đặc
điểm địa hình địa phương kết hợp với việc tăng lượng khí nhà kính. Theo [3],
tổng lượng khí CO
2
phát thải vào khí quyển ở Việt Nam là 97,187 triệu tấn trong
năm 1990 và tăng lên 113,543 triệu tấn vào năm 1993, thì hiện nay(2004) theo
Bộ Tài nguyên và Môi trường là 120,8 triệu tấn. Nó biểu hiện rõ qua sự tăng lên
của tần suất bão đổ bộ, sự khắc nghiệt của hạn hán, cường độ mưa và các trận lũ
lịch sử.
3.2. ảnh hưởng của biến đổi khí hậu.
Như đã phân tích ở trên, do sự biến đổi khí hậu đã và đang tác động lên

 Lượng mưa trung bình năm có sự biến động mạnh mẽ trong vòng 100 năm
nay; có thập kỷ mưa nhiều đó là thập kỷ 20,40,90 và thập kỷ mưa ít như thập kỷ
30,70,80. Nhìn chung có xu thế giảm rõ về lượng mưa năm trong vòng 30 năm qua
so với 30 trước đó, mặc dù năm 1999 lại là năm mưa lớn - đó là hiện tượng đột biến.
ít có ngày mưa phùn.
 Lượng mưa năm giảm nhưng lại xuất hiện các kỷ lục về lượng mưa
ngày, ví dụ ngày 2.11.1999 là 978 mm và lượng mưa tháng 11.1999 là 2.452 mm
 Theo quy luật thì lũ chính vụ xuất hiện ở Thừa Thiên Huế thông thường
là vào tháng X, nhưng trong thời gian gần đây xuất hiện vào tháng XI và XII (
1998 ).
 Từ thập kỷ 50 đến thập kỷ 80, số cơn bão ảnh hưởng đến địa phương có
phần tăng lên so các thập kỷ trước. Trong khi thập kỷ 90, số cơn bão giảm rõ rệt
và cường độ bão không mạnh bằng trước đó
 Về mực nước biển, hiện nay tăng từ 1 - 2mm/năm, theo Uỷ ban Liên
Chính phủ về biến đổi khí hậu thì mực nước biển dâng cao hơn từ 0,2-0,9m vào
cuối thế kỷ này, như vậy sẽ ảnh hưởng lên các địa phương có biển như Thừa
Thiên Huế.
3.2.2. Hậu quả của trận lũ lụt năm 1999.

84

Trận đại hồng thuỷ năm 1999 tại Thừa Thiên Huế đã nhấn chìm 90% khu
dân cư ở vùng đồng bằng và gò đồi ngập sâu từ 1,5 m đến 4 m, thượng nguồn
sông Hương, sông Bồ có lúc mực nước dâng cao 8 - 9m. Lũ đã gây tổn thất nặng
nề về tính mạng và tài sản của nhân dân Thừa Thiên Huế. Toàn tỉnh có 352
người chết, 21 người mất tích, thiệt hại về kinh tế lên đến 1.761,82 tỷ đồng. Hậu
quả của lũ lụt đã để lại phải mất nhiều năm mới khắc phục được. Qua nghiên cứu
thì lũ lụt trong những năm gần đây nói chung và đặc biệt năm 1999 là ảnh hưởng
của sự biến đổi khí hậu toàn cầu. Trong 5 nguyên nhân gây nên lũ lụt vào năm
1999 tại Thừa Thiên Huế thì trong đó có 4 nguyên nhân do biến đổi khí hậu.

1985 Bão 604 người chết, 234 bị thương, 98 người
mất tích
1989 Lũ lụt 53 người chết
1992 Lũ lụt 7 người chết

86

1998 Lũ lụt 31 người chết
1999 Lũ lụt 352 người chết, 21 người mất tích
Nguồn: Dương Văn Khánh, 2001
4. Một số nhận định và đề xuất giải pháp:
4.1. Một số nhận định.
Trong báo cáo vào tháng 2.2004, Uỷ ban liên chính phủ về biến đổi khí
hậu cho biết, đến cuối thế kỷ 21 nhiệt độ trung bình trên Trái đất sẽ tăng từ 1,4 -
5,8
0
C, mực nước biển dâng cao hơn từ 0,2m - 0,9m. Tổ chức nghiên cứu khoa
học và công nghiệp Australia ( CSIRO ) cảnh báo tình trạng khí hậu Trái đất
nóng lên có thể phá huỷ các luồng hải lưu. Cơ quan hàng không vũ trụ Châu Âu (
NASA ) cảnh báo việc các núi băng tan tại Bắc cực, làm cho nhiệt độ trung bình
của Châu Âu có thể giảm.
Là một địa phương nằm trong lãnh thổ Việt Nam, Thừa Thiên Huế do đặc
điểm tự nhiên như đã phân tích trên, cho nên xu thế diễn biến khí hậu theo hướng
bất lợi đã và sẽ tác động mạnh lên thiên nhiên và môi trường ở đây.
4.2. Giải pháp.
Mặc dù hậu quả của biến đổi khí hậu đã và đang tác động đến môi trường
toàn cầu cũng như từng quốc gia và các địa phương, tuy nhiên khi đề cập đến giải
pháp thì thông thường là thể hiện tính chất toàn cầu hơn là địa phương. Có nghĩa
là hành động mang tính chất địa phương nhưng ý nghĩa mang tính chất toàn cầu.


tuần sẽ giúp giải quyết tình trạng khủng hoảng khí hậu. Thay đổi 1
0
C đối với
máy điều hoà nhiệt độ cũng sẽ có tác dụng tương tự
Cắt giảm việc di chuyển bằng ôtô không cần thiết, sử dụng các thiết bị tiết
kiệm năng lượng, tái sử dụng phế thải và vận động mọi người hưởng ứng những
hành động đó là một trong những điều mọi người có thể thực hiện để giảm nguy
cơ biến đổi khí hậu toàn cầu và địa phương.
4.2.4. Đối với các tổ chức nghiên cứu quốc tế và quốc gia.
WWF là một trong những tổ chức quốc tế hiện đang đóng góp những nổ
lực hàng đầu nhằm bảo vệ hành tinh khỏi sự tàn phá của tình trạng biến đổi khí
hậu. WWF còn vận động tới năm 2005 giảm khí CO
2
phát thải tại các nước đang
phát triển xuống ít nhất 20% so với mức phát thải của năm 1990. Tổ chức này
còn tham gia vào công tác giáo dục và nâng cao nhận thức cho quần chúng về
tình hình biến đổi khí hậu.
5. Kết luận
Biến đổi khí hậu đã, đang và sẽ tiếp tục tác động lên tự nhiên và con
người. Đối với Thừa Thiên Huế, một tỉnh có đặc điểm tự nhiên phức tạp, yếu tố
địa hình chi phối mạnh mẽ đến khí hậu địa phương. Qua nghiên cứu tác động của
biến đổi khí hậu, có thể nói rằng hậu quả là rất lớn đối với tỉnh Thừa Thiên Huế
trong những năm gần đây. Vì vậy, cần nổ lực nhiều hơn nữa trong việc tìm giải
pháp hạn chế tối đa sự tác động của chúng lên môi trường.
Hy vọng rằng, những thông tin này sẽ góp phần nâng cao nhận thức về
biến đổi khí hậu và ảnh hưởng của biến đổi khí hậu toàn cầu lên tỉnh Thừa Thiên

89

Huế. Là cơ sở cho mọi nổ lực từ các phía hành động nhằm chống lại nguy cơ

especialy, its climate. Similar to many other countries in the world, the influences
of climate change has been impacting and resulting in the terrible consequences
to nature and people of the Thua Thien Hue