MỤC LỤC
MỤC LỤC 1
TÀI LIỆU THAM KHẢO 13
1. Lí do chọn đề tài:
Cùng với "thi trung hữu họa", bao giờ cũng là "thi trung hữu nhạc" có nghĩa
rằng cùng với hoạ, nhạc là một phần của thi ca. Thơ gợi liên tưởng màu sắc, hình
ảnh đã đành, không chỉ vậy, để làm giàu cho mình, thơ còn khai thác cả ngôn ngữ
của nhạc nữa. Chừng nào còn thơ là chừng ấy còn nhạc. Phần tinh túy nhất của cảm
xúc trong thơ bao giờ cũng được điệu thức hóa thành nhạc. Nó vấn vít, ngân nga cả
bên trong lẫn bên ngoài từng tiếng thơ và trở thành linh hồn, thành sức mạnh phi
thường của ngôn ngữ thơ. Ngôn ngữ thơ biểu hiện tập trung nhất tính hàm xúc
phong phú của ngôn ngữ, vừa giàu hình ảnh, sắc màu (tính họa) vừa giàu nhạc điệu
(tính nhạc). Các đặc điểm trên hòa quyện với nhau tạo nên hình tượng thơ lung linh,
đa nghĩa.
Thanh Thảo (tên thật là Hồ Thành Công) Thanh Thảo là một trong những
nhà thơ trưởng thành trong những năm cuối của cuộc kháng chiến chống Mĩ với
những tác phẩm tiêu biểu Những người đi tới biển, Dấu chân qua trảng cỏ, Khối
vuông ru-bích. Thơ ông là tiếng nói của người trí thức nhiều suy tư, trăn trở về vấn
đề xã hội và thời đại và cũng đặc biệt quan tâm đến những con người tài hoa nhưng
có số phận ngang trái, bất hạnh như: Nguyễn Đình Chiểu, Cao Bá Quát, A-ra-gông,
Lor-ca,…Ông đã đem đến cho thơ ca thời đó tiếng nói riêng ấn tượng và được coi là
một trong số không nhiều cây bút luôn nỗ lực cách tân thơ Việt với xu hướng đào
sâu vào cái tôi nội cảm, tìm cách biểu đạt mới qua hình thức thơ tự do, đem đến một
mĩ cảm hiện đại cho thơ bằng thi ảnh và ngôn từ mới mẽ.
Bài thơ Đàn ghi ta của Lor-ca là một thi phẩm tiêu biểu cho phong cách
nghệ thuật của Thanh Thảo sau năm 1975
1
Trong hành trình sáng tạo, cách tân nghệ thuật của mình, Thanh Thảo cũng
như các nhà thơ khác (đặc biệt là các nhà thơ Mới), đi sâu khai thác tính nhạc, vay
mượn những chất liệu âm nhạc. Theo ông, tính nhạc trong thơ như linh hồn ủa bài
thơ vậy. Tuy nhiên “ông vua trường ca” lại không mượn âm hưởng hào hùng, sử thi

về thơ, Ngữ văn 12 Nâng cao, tập một, trang 52). Do đó để cảm nhận hết những tư
tưởng, tình cảm của nhà thơ gửi gắm trong tác phẩm không phải là việc dễ dàng.
Bắt đầu từ năm học 2008-2009, bài thơ Đàn ghi-ta của Lorca của nhà thơ
Thanh Thảo chính thức được đưa vào chương trình SGK Ngữ văn lớp 12. Có người
ví von bài thơ này giống như một bông hoa rừng “đẹp lạ”, những câu thơ đẫm chất
suy tưởng và siêu thực, ngập tràn phức điệu của hình ảnh và âm nhạc vì thế vẫn
cuốn hút, ám ảnh người đọc. Tuy nhiên đây là một tác phẩm mới, được (bị) đánh
giá là một trong những văn bản “hai khó”: khó học và khó dạy.
Khó dạy: Có thể thấy, như giống như Vũ Như Tô, Lưu Quang Vũ, Thanh
Thảo là một tác giả mới được đưa vào chương trình Ngữ văn, nên việc tiếp cận thơ
Thanh Thảo còn rất nhiều hạn chế. Hơn thế, do thơ Thanh Thảo ảnh hưởng từ
trường phái thơ tượng trưng và thơ siêu thực – vốn còn mới mẻ và lạ lẫm. Và chính
vì ảnh hưởng của trường phái này khiến hệ thống hình ảnh rất đa nghĩa, do đó đến
nay vẫn còn nhiều cách hiểu và cách cảm nhận.
Khó học: Hiện trạng học văn trong nhà trường phổ thông đã được báo động
từ nhiều năm nay. Trong đó có nguyên nhân xã hội, học sinh thường chọn các ban
tự nhiên, theo khối A-B… nên càng lúc càng có xu hướng xa rời văn học với suy
nghĩ học văn là không cần thiết, học chỉ để đối phó, kiếm điểm dẫn đến tình trạng
chán nản, thụ động khi học văn. Do đó, trước một văn bản “hai khó” như Đàn ghi
ta của Lor-ca, việc đọc – hiểu văn bản đã là một chướng ngại vật khó vượt qua.
Theo chủ trương đổi mới phương pháp dạy-học văn, giáo viên có thể áp
dụng rất nhiều cách để tiếp cận tác phẩm, để có truyền tải thông điệp, cảm xúc của
3
nhà thơ trong một bài thơ đậm đặc tính nhạc họa như Đàn ghi ta của Lorca đến học
sinh một cách trọn vẹn hơn. Trong bài viết này, tôi đề xuất sử dụng hệ thống hình
ảnh, âm thanh kết hợp ứng dụng những trình chiếu Power point tương ứng, khiến
hình ảnh thật tác động tới thị giác, thính giác của học sinh, khiến các em có thể có
những liên tưởng, từ đó cảm nhận được chiều sâu của ngôn ngữ và thi ảnh.
2.2. Nội dung:
2.2.1 Cơ sở tiếp nhận bài thơ

nhạc và một điệu nhảy xuất phát từ vùng An-đa-lu-xi-a của Tây Ban Nha. Nơi ấy
cũng chính là quê hương của Lor-ca, nhà thơ được mệnh danh là “con họa mi xứ
An-đa-lu-xi-a”, là “nghệ sĩ hát rong của miền đất tự do An-đa-lu-xi-a”.
Trong khi đàn ghi ta gần như phổ biến trên toàn thế giới, thì môn đấu bò hầu
như không rời khỏi biên giới Tây Ban Nha (còn có ở Mexico). Cả ba biểu hiện văn
hóa Tây Ban Nha này ít nhiều đều gắn với nhịp điệu, tiết tấu phóng khoáng, lãng tử
của xứ sở Tây Ban Nha.
Trên phông nền văn hóa rộng lớn ấy, Thanh Thảo đã xây dựng vũ điệu bi
hùng bất tử của một con người, một cộng đồng, một dân tộc yêu cái đẹp, yêu cuộc
sống hòa bình và yêu nghệ thuật.
2.2.1.3.Người nghệ sĩ Tây Ban Nha- Lor-ca:
Có những con người mang số mệnh cao cả nhưng định mệnh gắn bó với trần
gian thật quá ngắn ngủi “đường chỉ tay đã đứt”
5
Đã hơn một thế kỉ trôi qua, với vết đau hàng ngày bật máu, Tây Ban Nha vẫn
không nguôi khóc thương người con trai tài hoa bạc mệnh của mình: chàng thi sĩ
Gac-xi-a Lor-ca với cấy đàn ghi-ta mang điệu hồn xứ sở An-đa-lu-xi-a.
Lor-ca là nhà thơ, nhà viết kịch Tây Ban Nha. Từ nhỏ đã có tài về thơ ca, hội
hoạ, âm nhạc, sân khấu. Lorca- ca sĩ trác tuyệt của những khúc hát đồng quê đẫm
màu sắc dân gian phương Đông. Lorca – nhà tiên phong chủ nghĩa của thơ ca hiện
đại mang pha sắc phương Tây, nổi tiếng về những tập thơ chịu ảnh hưởng của chủ
nghĩa siêu thực, thể hiện những chủ đề bắt nguồn cảm hứng từ văn học dân gian và
truyền thống nhân đạo. Lorca – họa sĩ đa tài đa tình. Lorca – bậc thầy cách tân của
sân khấu truyền thống Tây Ban Nha. Hình như mọi loại hình nghệ thuật cổ điển và
hiện đại đạt tới trình độ đỉnh cao đều đã hội tụ trong người nghệ sĩ vừa kịp ghé trần
gian 38 năm. Năm 1831, Lorca bị bắn chết. Trong cái chết oan khốc ấy, Tây Ban
Nha đã mất mát quá nhiều.
“ Tên tuổi của Lorca từ đó trở thành biểu tượng, là ngọn cờ tập hợp các nhà văn
hóa Tây Ban Nha và thế giới chiến đấu chống chủ nghĩa phát xít, bảo vệ văn hóa
dân tộc và văn minh nhân loại”( SGK văn học tập 1)

ca với kết cấu gồm bốn phần để gửi gắm những ý đồ nghệ thuật sâu sắc. Chính điều
này khiến cho thi phẩm có một đời sống kép.
“những tiếng đàn bọt nước
Tây-ban-nha áo choàng đỏ gắt
li-la li-la li-la
đi lang thang về miền đơn độc
với vầng trăng chếnh choáng
7
trên yên ngựa mỏi mòn
Đây chính là khúc ca dạo đầu nhằm giới thiệu nhân vật trữ tình. Đồng thời
những nốt trầm êm dịu, tiết tấu chậm vừa phải ẫn bước chân người đọc dần bước
vào thế giới âm thanh “li-la li-la li-la” đậm chất Tây Ban Nha.
“Tây-ban-nha
hát nghêu ngao
bỗng kinh hoàng
áo choàng bê bết đỏ
Lorca bị điệu về bãi bắn
chàng đi như người mộng du”
Sự kiện quan trọng nhất, “Lorca bị điệu về bãi bắn” xuất hiện trong đoạn thơ
ày. Đây là sự kiện chủ đạo mang lại nguồn thi hứng cho mạch thơ nối tiếp. Nó cũng
là đoạn phát triển của bản nhạc với nhiều nốt thăng ở cuối mỗi câu. Đoạn trung gian
phát triển này còn là tiền đề để chuẩn bị cho bước đột phá âm thanh ở đoạn cao trào.
“tiếng ghi-ta nâu
bầu trời cô gái ấy
tiếng ghi-ta lá xanh biết mấy
tiếng ghi-ta tròn bọt nước vỡ tan
tiếng ghi-ta ròng ròng
máu chảy
không ai chôn cất tiếng đàn
tiếng đàn như cỏ mọc hoang

thiệu bài, giáo viên cũng có thể giới thiệu về Lorca trên một nền nhạc ghita không
lời trầm hùng, nhằm dẫn dắt cảm xúc của học sinh vào bài, giúp học sinh có những
cảm nhận ban đầu về bài thơ giàu nhạc tính này.
2.3.2. Thế giới hình ảnh thơ trong thi phẩm:
2.3.2.1.Hình ảnh “khối vuông ru bích”
Bài thơ này được nằm trong tập thơ Khối vuông ru-bích. Nhan đề tập thơ
phần nào thể hiện quan niệm của Thanh Thảo về thơ hiện đại.
“Ru-bích – đó là cấu trúc thơ” bởi “Tôi xoay những ô vuông. Những sắc
màu chưa đồng nhất. Ru-bích là trò chơi kỳ lạ. Chúng ta phải vất vả bao nhiêu để
sắp xếp những ý nghĩ. Có hàng tỷ cách sắp xếp” (Thanh Thảo). Cấu trúc ru-bích là
cấu trúc không cố định, nó biến đổi liên tục sau mỗi lần xoay. Do đó, người đọc trở
thành người đồng sáng tạo, đồng cảm nhận với Thanh Thảo.
Để dễ hiểu, giáo viên có thể giới thiệu hình ảnh khối ru-bích và cho học sinh
nhận xét, tự rút ra những kết luận cho riêng mình
2.3.2.2.Hình ảnh tiếng đàn ghi ta:
Đàn ghi ta còn có tên gọi là Tây Ban cầm - một biểu tượng muôn đời cho
văn hoá, cho đất nước Tây Ban Nha. Những âm thanh của đàn ghi ta có khả năng
biến hoá linh hoạt rất phù hợp để diễn tả thế giới tâm hồn phong phú và khoáng đạt
của con người Tây Ban Nha. Đàn ghi ta như sợi dây liên kết Lorca và Thanh Thảo,
xuất hiện xuyên suốt từ đầu đến cuối tác phẩm như một nhân vật có tâm hồn, tính
cách, số phận. Do đó, giáo viên cần lựa chọn những hình ảnh minh họa phù hợp,
khơi dậy khả năng liên tưởng của học sinh
- Tiếng đàn có hình khối và sinh mệnh:
+ những tiếng đàn bọt nước
10
+ tiếng ghi ta tròn bọt nước vỡ tan
+ tiếng ghi ta ròng ròng máu chảy
+ không ai chôn cất tiếng đàn
tiếng đàn như cỏ mọc hoang
Tiếng đàn chan chứa âm thanh:

học sinh xem hình minh họa, giáo viên có thể yêu cầu học sinh nhận xét hình ảnh
này trong mối tương quan với yếu tố văn hóa tâm linh của phương Đông (“chỉ tay
đã đứt” gợi cuộc đời ngắn ngủi, mong manh).
Dù Đàn ghita của Lorca là một thi phẩm giàu tính nhạc và chất hội họa, tuy
nhiên, có những hình ảnh thơ Thanh Thảo đã xây dựng, chỉ có thể được truyền tải
đến học sinh bằng lời bình của giáo viên, ví dụ như hình ảnh gợi liên tưởng mạnh
mẽ Lorca bơi sang ngang/ chiếc ghi ta màu bạc về một Lorca bất tử với những khát
vọng sáng tạo nghệ thuật của không thể dập tắt nổi…
2.4. Kết quả thực hiện đề tài:
Khi áp dụng sáng kiến này vào giảng dạy, hình ảnh Lorca, đất nước Tây Ban
Nha và một số hình ảnh khác cùng tiếng đàn ghi ta đã gây ấn tượng mạnh mẽ, sâu
sắc cho các em học sinh
Kết quả là khi kiểm tra 15 phút đạt hơn 75% học sinh làm bài tốt (so với năm
trước là 50%, 12D14 của năm học 2012-2013 và 12D10 của năm học 2013-2014).
3. Kết luận và đề xuất:
12
Thanh Thảo đã từng nói: “Lor-ca là nhà thơ của những giấc mơ, của
những linh cảm nhoi nhói, một nhà thơ có thể biến những giấc mơ thành nhịp điệu,
có thể biến những linh cảm thành ngôn ngữ. Lor-ca siêu thực một cách tự nhiên, và
hiện thực một cách tự nhiên…Dường như không thể phân biệt cuộc đời với thơ của
ông, bởi chúng quyện chặt vào nhau, và thơ của Lor-ca chính là cuộc đời của ông,
đúng đến từng câu từng giây phút một.”
Ngoài những hình ảnh trên, bài thơ này có lẽ do ảnh hưởng thơ tượng trưng
siêu thực nên còn rất nhiều vấn đề cần tiếp tục khai thác,. Nếu có điều kiện, tôi
mong muốn đề tài này sẽ tiếp tục được mở rộng để có thể đi tới chiều sâu của văn
bản. Đối với những học sinh khá giỏi, tôi mạnh dạn đề xuất hướng dẫn tiếp cận tác
phẩm này dưới góc nhìn liên văn bản.
Rất mong nhận được sự sẻ chia, đồng cảm và những ý kiến đóng góp của đồng
nghiệp.
Tôi xin chân thành cám ơn!
15