1

NGHIÊN CỨU CÁC PHỨC ĐA PHỐI TỬ TRONG HỆ
Ho (III)-1-(2-PYRIDYLAZO)-2-NAPHTOL (PAN)-AXIT AXÊTIC
VÀ CÁC DẪN XUẤT CLO CỦA NÓ BẰNG PHƯƠNG PHÁP TRẮC
QUANG
Nguyễn Đình Luyện, Lê Thị Bích Ngọc
Trường Đại học Sư phạm, Đại học Huế

MỞ ĐẦU
Trong các công trình trước, chúng tôi đã thông báo kết quả nghiên cứu sự
tạo phức đơn và đa của nguyên tố đất hiếm Ho(III) với PAR [1] và Ho(III) - PAR
- HX [2]; Ho(III) - PAN [3]. Trong công trình này, chúng tôi tiếp tục thông báo
kết quả nghiên cứu các phức đa phối tử trong hệ Ho(III) -1-(2-pyridylazo) - 2-
naphtol (PAN) - HX (HX: CH
3
COOH; CH
2
ClCOOH; CHCl
2
COOH;
CCl
3
COOH) trong môi trường nước. 2

PHẦN THỰC NGHIỆM

(nm)

A
48
0

50
0

52
0

54
0

56
0


(3)
(4)
(5) 4

Hình 1: Phổ hấp thụ electron của các phức
1. Ho(III) - PAN - CH
3
COOH 3. Ho(III) - PAN - CH

Cl
2
COOH
2. Ho(III) - PAN - CH
2
ClCOOH 4. Ho(III) - PAN - C

Cl
3
COOH
5. Ho(III) - PAN
2. Sự phụ thuộc mật độ quang của phức vào tỷ lệ V
axêton
: V
nước

V
axeton
: V
nước

1:10 1:9 1:8 1:6 1:4 1:3 1:2 1:1
A
0,176

0,719 0,724 0,732 0,738 0,744

0,738 0,706
Các phức đa phối tử Ho(III) - PAN - HX ổn định sau 10 phút kể từ khi pha
chế và kéo dài trong vòng 45 phút. Đây là điều kiện rất thuận lợi cho nghiên cứu
phức chất.
3. Ảnh hưởng của pH đến sự tạo phức:
Mật độ quang của các phức đa phối tử phụ thuộc vào pH được biểu diễn
trên hình 2. Qua hình 2 cho thấy, pH tối ưu của phức Ho(III) - PAN - CH
3
COOH
từ 9,5 - 11; Ho(III) - PAN - CH
3
ClCOOH từ 9 - 11; Ho(III) - PAN - CHCl
2
COOH từ
8,5 - 11; Ho(III) - PAN - CCl
3
COOH từ 8,0 - 10,5 .
2. Ho(III) - PAN - CH
2
ClCOOH 4. Ho(III) - PAN - C

Cl
3
COOH
4. Xác định thành phần của các phức đa phối tử Ho(III) - PAN - HX.
a. Xác định tỷ lệ Ho(III) : PAN.
Dùng phương pháp hệ đồng phân tử gam (bảng 2); phương pháp tỷ số
mol, phương pháp Staric - Bacbanen [7] để xác định tỷ lệ Ho(III): PAN kết quả
thực nghiệm cho thấy Ho(III): PAN = 1 : 2.
Bảng 2: Kết quả xác định tỷ lệ Ho(III): PAN

A
pH
7

C
Ho(III)
.10
5
M

1 2 3 4 5 6 7 8
C
PAN

.
Như vậy bằng các phương pháp xác định thành phần khác nhau, chúng tôi
đã xác định được thành phần của các phức đa phối tử:
Ho(III): PAN: HX = 1 : 2 : 1.
5. Xây dựng phương trình đường chuẩn và xác định hệ số hấp thụ
phân tử gam: 8

Hệ số hấp thụ phân tử gam của các phức đa phối tử Ho(III) - PAN - HX
được xác định theo pháp Cama [8]. Kết quả xây dựng phương trình đường chuẩn
và xác định hệ số hấp thụ phân tử gam () như sau:
Bảng 3: Phương trình đường chuẩn và xác định hệ số hấp thụ phân tử gam:
Phức đa phối tử Phương trình đường
chuẩn
Hệ số hấp thụ phân tử
gam
Ho(III) - PAN -
CH
3
COOH
A = 0,088 + 2,503.10
4

3
Ho
C
 = (2,497  0,045)10
4

CCl
3
COOH
A = 0,084 +
2,472.10
4
.
3
Ho
C
 = (2,447  0,026)10
4

6. Nghiên cứu cơ chế tạo phức, tính bằng số bền của phức: 9

Chúng tôi đã sử dụng phương pháp nghiên cứu cơ chế tạo phức đa phối tử
[9] đối với các hệ nghiên cứu. Kết quả cho thấy: Dạng kim loại đi vào phức là
Ho(OH)
2+
, thuốc thử đi vào phức dạng R
-
và axit đi vào phức ở dạng X
-

(CH
3
COO

ClCOOH ) bằng phương pháp trắc quang, kết quả đạt được
là:
* Xác định được các điều kiện tạo phức tối ưu, thành phần của các phức,
cơ chế tạo phức cũng như xác định hệ số hấp thụ phân tử gam (), hằng số bền
() của các phức. 10

* Các phức đa phối tử với phối tử thứ 2 (HX) đi từ CH
3
COOH đến
CCl
3
COOH thì các tham số định lượng của phức cũng thay đổi. Cụ thể là độ bền
của phức và hệ số hấp thụ phân tử gam giảm dần; khoảng pH tối ưu dịch chuyển
vào vùng axit hơn.

TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Nguyễn Đình Luyện, Nguyễn Đức Vượng. Nghiên cứu sự tạo phức
trong hệ Ho(III) - PAR bằng phương pháp trắc quang. Thông báo
khoa học trường ĐHSP Huế số 1 (41) (2002) 209 - 213.
2. Nguyễn Đình Luyện, Nguyễn Hữu Hiền. Nghiên cứu các phức đa-ligan
trong hệ Ho(III) - PAR - axit axêtic và các dẫn xuất Clo của nó bằng
phương pháp trắc quang. Tạp chí Hóa học, T40, (2002) 57 - 59 .
3. Nguyễn Đình Luyện, Lê Thị Bích Ngọc. Nghiên cứu sự tạo phức trong
hệ Ho(III) - PAN bằng phương pháp trắc quang. Thông báo khoa học
trường ĐHSP Huế số 1 (47), (2004) 139 - 143 .
4. Lâm Ngọc Thụ, Nguyễn Phạm Hà, Lê Thị Vinh. Nghiên cứu sự tạo
phức của Fe(III) với PAN trong dung dịch nước và ứng dụng Tạp


Nguyen Dinh Luyen, Le Thi Bich Ngoc
College of Pedagogy, Hue University.
SUMMARY
The multi - ligand complexes in the system Ho (III)-1-(2-pyridylazo) -2-
naphtol (PAN)- HX (CH
3
COOH, CH
2
ClCOOH, CHCl
2
COOH; CCl
3
COOH)
were studied using spectrophotometric method. The composition, mechanism of
the multi-ligand complexes formation was established. The form of the metallic
ion, of the ligand in the formed complexes and their molar absorption,
conditional stability constants were determined.