Nghiên cứu tài nguyên thực vật rừng Việt Nam
Nguyễn Tử Ưởng, Đỗ Văn Bản
Viện khoa học lâm nghiệp Việt nam
Thực vật rừng là một nguồn tài nguyên thiên nhiên vô cùng quý gía của
mỗi quốc gia. Việt Nam nằm trong vành đai khí hậu nhiệt đới gió mùa nên có một
hệ thực vật vô cùng phong phú và đa dạng. Tài nguyên thực vật rừng nước ta mới
được nghiên cứu kể từ cuối thế kỷ thứ 19.
Trong thời kỳ Pháp thuộc, thực vật rừng nước ta được M. H. Lecomte -
Nhà thực vật học người Pháp - đã nghiên cứu và công trình ông để lại cho đến nay
vẫn hết sức giá trị, đó là bộ sách "Thực vật chí Đông Dương" (Flore général de
L'indo-chine). Một số nhà khoa học nổi tiếng từng công tác tại Viện Khoa học
Lâm nghiệp Việt Nam đã có những công trình nghiên cứu về thực vật rừng như:
GS. TS. Thái Văn Trừng có tập sách "Thảm thực vật rừng Việt Nam", GS. TS.
Đồng Sĩ Hiền về "Lập biểu thể tích và độ thon cây đứng cho rừng Việt Nam",
GS.TS. Nguyễn Văn Trương về "Phương pháp thống kê cây đứng trong rừng hỗn
loại", Ks. Trần Ngũ Phương về "Bước đầu nghiên cứu rừng miền Bắc Việt Nam",
PGS. TS. Nguyễn Đình Hưng về "Nghiên cứu cấu tạo giải phẫu gỗ một số loài cây
gỗ ở Việt Nam để định loại theo các đặc điểm thô đại và hiển vi", Ngoài ra, còn
rất nhiều các công trình khác có giá trị về mặt khoa học, thiết thực cho sản xuất do
các nhà khoa học trong và ngoài Viện hiện nay, trong và ngoài lĩnh vực lâm
nghiệp thực hiện.
Kế tục sự nghiệp nghiên cứu thực vật rừng của Nha khảo cứu nông lâm
(Thập kỷ 50) và Ban thực vật chí trực thuộc Tổng cục lâm nghiệp và Tổ thực vật
trực thuộc Viện Khoa học Lâm nghiệp (Thập kỷ 60), Phòng nghiên cứu Tài
nguyên thực vật rừng (TNTVR) thuộc Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam hiện
nay (tiền thân là Phòng nghiên cứu gỗ (1961)) được thành lập năm 1989 với chức
năng nhiệm vụ: Nghiên cứu đặc tính cơ bản và giá trị sử dụng của các loại tài
nguyên thực vật rừng và đánh giá giá trị và xác định hướng sử dụng các loại tài
nguyên đó. Từ đó đến nay, Phòng nghiên cứu TNTVR đã là đầu mối hoặc cộng
tác nghiên cứu với các đơn vị khác trong và ngoài ngành Lâm nghiệp có liên quan
đến tài nguyên thực vật, cây lấy gỗ và các lâm sản khác. Là thành viên của Hội

thiểu thời gian khi tra cứu, tổng hợp thông tin như chương trình khoá tra định loại
gỗ bằng mô tả cấu tạo thô đại và hiển vi, chương trình quản lý dữ liệu về cây gỗ,
chương trình quản lý dữ liệu về tính chất cơ vật lý của gỗ,
Ngoài việc thực hiện những đề tài nghiên cứu, Phòng nghiên cứu TNTVR
đã tham gia biên soạn bảng phân loại gỗ và một số tiêu chuẩn về gỗ; đã đáp ứng
yêu cầu giám định, tìm kiếm, tra cứu và học tập về gỗ của khách quốc tế và trong
nước; hướng dẫn nhiều nghiên cứu sinh và thực tập sinh đều đạt kết quả tốt; viết
12 đầu sách và nhiều bài báo, trên các tạp chí và thông tin khoa học.
Những kết quả nghiên cứu về tài nguyên thực vật đã đáp ứng thiết thực cho
công tác nghiên cứu nguồn tài nguyên thực vật rừng nhiệt đới ở nước ta cũng như
góp phần bảo tồn đa dạng sinh học, bảo tồn nguồn gen; tìm chọn những loài có
giá trị để phục vụ cho trồng rừng và phát triển cây đặc sản; đánh giá giá trị và
định hướng sử dụng hợp lý tài nguyên gỗ; phân loại gỗ theo mục đích sử dụng,
chế biến, bảo quản. Việc áp dụng những thành quả khoa học phục vụ quản lý tài
nguyên vào thực tiễn sản xuất cũng được chú trọng: đã giám định thực vật, gỗ cho
một số cơ quan quản lý Nhà nước; giám định và định hướng sử dụng gỗ cho nhiều
cơ sở sản xuất kinh doanh và xuất nhập khẩu gỗ trên phạm vi cả nước.
Với chức năng và năng lực làm việc hiện tại, Phòng nghiên cứu TNTVR có
thể đảm nhận:
- Tổ chức và thực hiện điều tra phân loại thực vật; giám định thực vật.
Giám định, đánh gía các loại tài nguyên thực vật theo mọi yêu cầu của các cơ
quan quản lý Nhà nước, các tổ chức, đơn vị kinh doanh tập thể và cá nhân góp
phần quản lý, bảo vệ rừng có hiệu quả.
- Xây dựng các phương án bảo tồn tài nguyên thực vật rừng trong môi
trường rừng của các hệ sinh thái (bảo tồn nội vi), và xây dựng vườn thực vật để
bảo tồn đa dạng sinh học, bảo tồn nguồn gen, nguồn giống (bảo tồn ngoại vi).
- Nghiên cứu một số tính chất cơ lý gỗ để giám định, xếp loại, đánh gía giá
trị và định hướng sử dụng hợp lý và lâu dài các loài thực vật thân gỗ. Nghiên cứu
các tính chất, các đặc tính của các loại sản phẩm và vật liệu có nguồn gốc từ gỗ để
kiểm tra đánh giá chất lượng, đề xuất phương án sử dụng và bảo quản hợp lý phục