Xây dựng hệ thống chỉ tiêu phát triển bền vững về sinh thái và tài nguyên sinh vật
ở Việt Nam
ThS.Lê Văn Hữu
Vụ Kế hoạch – Bộ Tài nguyên và Môi trường
Nguồn tài nguyên thiên nhiên của Việt Nam nói riêng và thế giới nói chung đang
có xu hướng suy giảm, cạn kiệt với tốc độ ngày càng nhanh, cùng với đó là suy
thoái về môi trường, biến đổi khí hậu toàn cầu và thiên tai ngày càng khốc liệt, khó
lường. Một trong những tác nhân chính gây nên tình trạng này là do khai thác ồ ạt,
quá mức nguồn tài nguyên thiên nhiên, trong đó đáng chú ý là khai thác tài nguyên
sinh vật phục vụ phát triển kinh tế, làm ảnh hưởng hoặc phá vỡ sự cân bằng của
các hệ sinh thái. Tuy nhiên, việc đánh giá phát triển bền vững nguồn tài nguyên
thiên nhiên quý giá này lại chưa có công cụ phù hợp, do đó việc xây dựng hệ thống
chỉ tiêu phát triển bền vững về sinh thái và tài nguyên sinh vật là cần thiết trước
yêu cầu của công tác quản lý nhà nước về tài nguyên và môi trường.
1. Xây dựng các nguyên tắc đánh giá phát triển bền vững về sinh thái và tài nguyên
sinh vật
Trên cơ sở các kết quả nghiên cứu về kinh nghiệm xây dựng hệ thống chỉ tiêu, chỉ
số phát triển bền vững (PTBV) về lĩnh vực sinh thái và tài nguyên sinh vật của một
số nước có điều kiện về tự nhiên, xã hội tương đồng với nước ta cũng như của một
số nước có nền kinh tế phát triển xin đề xuất các nguyên tắc chung đánh giá PTBV
về sinh thái và tài nguyên sinh vật ở nước ta như sau:
(a) Nguyên tắc thứ nhất: Tuân thủ, bám sát và triển khai đường lối lãnh đạo của
Đảng, pháp luật Nhà nước và các cơ chế, chính sách của Chính phủ về PTBV, đặc
biệt là Định hướng chiến lược PTBV ở Việt Nam.
(b) Nguyên tắc thứ hai: Tiếp thu sáng tạo và có cách đi riêng để hoàn thiện lý luận
về PTBV, phương pháp luận về xây dựng hệ thống chỉ tiêu và tính toán các chỉ số
PTBV về sinh thái và tài nguyên sinh vật ở nước ta.
(c) Nguyên tắc thứ ba: Tiếp thu và vận dụng một cách phù hợp các khuyến nghị và
kinh nghiệm về xây dựng hệ thống chỉ tiêu PTBV về tài nguyên và môi trường do
Hội đồng PTBV thế giới đã công bố, kinh nghiệm của các nước đã xây dựng và áp
dụng thành công, phù hợp với điều kiện thực tiễn về PTBV sinh thái và tài nguyên

của các nước phát triển, vì đây là nhóm các nước đi tiên phong về quá trình
PTBV.
* Trong điều kiện cụ thể cần học tập và ứng dụng kinh nghiệm của các nước
có sự tương đồng về điều kiện kinh tế - xã hội và tài nguyên thiên nhiên như
Trung Quốc và các nước ASEAN.
2. Phương pháp lựa chọn hệ thống chỉ tiêu PTBV về sinh thái và tài nguyên sinh
vật
Việc lựa chọn hệ thống chỉ tiêu PTBV về sinh thái và tài nguyên sinh vật đảm bảo
các tiêu chí sau:
* Phù họp với các mục tiêu của Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn
2011 - 2020, Chiến lược bảo vệ môi trường đến năm 2010 định hướng đến
năm 2020 và Định hướng chiến lược PTBV ở Việt Nam.
* Phù hợp với giai đoạn phát triển hiện nay của nước ta, có tính mở để cập
nhật khi có những thông tin mới và các yêu cầu mới trên cơ sở kế thừa kết
quả nghiên cứu của Bộ, ngành về các chỉ tiêu ở nước ta từ trước đến nay.
* Đảm bảo tính khả thi và lượng hóa trên cơ sở hệ thống thống kê hiện hành
của nước ta và tương thích thông lệ quốc tế, có khả năng so sánh về mức độ
PTBV của các quốc gia khác trong khu vực và trên thế giới.
(a) Phương pháp tiếp cận lựa chọn
Hệ thống chỉ tiêu của CSD/UN và Dự thảo hệ thống chỉ tiêu PTBV trong Chương
trình Nghị sự 21 của Việt Nam cơ bản tương thích do cùng được xây dựng trên
nguyên tắc PTBV. Tuy nhiên, bộ chỉ tiêu của CSD/UN đã được chọn lọc và thử
nghiệm, áp dụng thực tế tại một số nước, bên cạnh đó, hiện nay, hệ thống chỉ tiêu
thống kê của nước ta đã được ban hành và sử dụng trong thực tế, phục vụ hiệu quả
công tác quản lý nhà nước về phát triển kinh tế - xã hội. Do đó, lựa chọn các hệ
thống chỉ tiêu này làm căn cứ, cơ sở để tiếp cận lựa chọn xây dựng hệ thống chỉ
tiêu PTBV về sinh thái và tài nguyên sinh vật là phù hợp với thực tiễn hiện nay.
(b) Quy trình lựa chọn
Quy trình lựa chọn các chỉ tiêu PTBV sinh thái và tài nguyên sinh vật được tiến
hành theo 3 bước sau đây:

* Các chỉ tiêu về không khí:
(10) Tỷ lệ các vùng đô thị có mức ô nhiễm không khí vượt quá tiêu chuẩn
cho phép.
(11) Tổng phát thải các khí gây hiệu ứng nhà kính
* Các chỉ tiêu về sinh vật:
(12) Tổng số loài động, thực vật đảm bảo an toàn phát triển.
(13) Tổng các loài sinh vật có nguy cơ tuyệt chủng
(14) Tổng sản lượng cá đánh bắt.
(15) Tổng các loài ngoại lai xâm hại mới nhập.
(16) Sản lượng gỗ rừng tự nhiên bị khai thác.
(19) Cây con dược liệu và lâm sản ngoài gỗ khai thác.
(20) Tổng cây con nuôi trồng gốc bản địa được lưu giữ.
(21) Tổng số loài động, thực vật có trong sách đỏ Việt Nam được bảo tồn trong
các khu bảo tồn và vườn quốc gia.
- Các chỉ tiêu về con người:
(22) Quy mô dân số
(23) Tỷ lệ trình độ văn hóa của dân (%)
4. Kết luận
Trên cơ sở kết quả nghiên cứu kinh nghiệm của các nước phát triển trên thế giới áp
dụng phù hợp vào tình hình thực tiễn của nước ta hiện nay, tiếp thu ý kiến góp ý
của các nhà quản lý, các nhà khoa học và chuyên gia trong lĩnh vực phát triển bền
vững, tác giả đã xác định 5 nguyên tắc chung, 3 tiêu chí xây dụng hệ thống chỉ tiêu
phát triển bền vững về sinh thái và tài nguyên sinh vật ở nước ta, đồng thời đề xuất
hệ thống chỉ tiêu phát triển bền vững về sinh thái và tài nguyên sinh vật ở Việt
Nam, gồm 5 vấn đề và 23 chỉ tiêu.
Hệ thống chỉ tiêu phát triển bền vững này cần được nghiên cứu, áp dụng thử
nghiệm tại địa phương cụ thể để cân đối, điều chỉnh cho phù hợp tình hình thực tế
ở nước ta hiện nay, nhằm tạo ra công cụ hỗ trợ cho công tác quản lý nhà nước về
phát triển bền vững.
TÀI LIỆU THAM KHẢO