B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP.HCM
j
TRN TH ÁI THÚY XÂY DNG H THNG TÀI KHON K
TOÁN ÁP DNG CHO CÁC N V HOT
NG TRONG LNH VC SN XUT KINH
DOANH VÀ HÀNH CHÍNH S NGHIP 
VIT NAM

Chuyên ngành: K toán – Kim toán
Mã s:60.34.30
LUN VN THC S

NGI HNG DN: PGS.TS. VÕ VN NH THÀNH PH H CHÍ MINH – 2010


CA H THNG K TOÁN VIT NAM 21
2.1.1. Lnh vc sn xut kinh doanh 21
2.1.2. Lnh vc hành chính s nghip 22
2.2. GII THIU H THNG TÀI KHON K TOÁN ANG C ÁP DNG
TI DOANH NGHIP VÀ TI N V HÀNH CHÍNH S NGHIP 23

2.2.1. Ti doanh nghip 23
2.2.1.1. H thng tài khon k toán ban hành theo Quyt đnh 15/2006/Q-
BTC ngày 20/03/2006 ca B trng B Tài chính 23
2.2.1.2. H thng tài khon k toán ban hành theo Quyt đnh 48/2006/Q-
BTC ngày 14/09/2006 ca B trng B Tài chính 27
2.2.2. Ti đn v hành chính s nghip 30
2.2.3. Nhn din nhng đim chung và khác bit gia h thng TKKT ca DN
và đn v HCSN 37
2.2.3.1. Mt s đim chung 37
54

2.2.3.2. Mt s đim khác bit 37
2.3. KHO SÁT THC TRNG ÁP DNG H THNG TÀI KHON K TOÁN
TI DOANH NGHIP VÀ TI N V HÀNH CHÍNH S NGHIP 38
2.3.1. Phm vi và đi tng kho sát 38
2.3.2. Ni dung kho sát 38
2.3.3. Phng pháp kho sát 38
2.3.4. Kt qu kho sát 38
2.4. ÁNH GIÁ THC TRNG ÁP DNG H THNG TÀI KHON K
TOÁN TI DOANH NGHIP VÀ TI N V HÀNH CHÍNH S NGHIP 43
2.4.1. Ti doanh nghip 43
2.4.1.1. u đim 43
2.4.1.2. Hn ch và nguyên nhân 44
2.4.2. Ti đn v hành chính s nghip 45

sang k toán dn tích nh doanh nghip 53
5556
3.3. CÁC GII PHÁP XÂY DNG 54
3.3.1. Gii pháp tng th 54
3.3.2.1. V danh mc h thng tài khon k toán 54
3.3.3.2. V quy đnh chung, ni dung, kt cu và phng pháp ghi chép vào tài khon
61
3.3.3. Các gii pháp khác có liên quan 71
3.3.3.1. Gii pháp v h thng chng t k toán 71
3.3.3.2. Gii pháp v h thng s k toán 72
3.3.3.3. Gii pháp v h thng báo cáo tài chính 72
3.3.3.4. Gii pháp phc v cho k toán qun tr 72
3.4. KIN NGH 75
3.4.1. Vi B Tài chính 75
3.4.2. Vi các đn v k toán 77
3.4.3. Vi các c s đào to 77
KT LUN CHNG 3 79
KT LUN CHUNG 80
DANH MC TÀI LIU THAM KHO 82
công đóng góp nhiu cho s nghip mà h theo đui. Bên cnh đó, vic tn ti
nhiu h thng TKKT cho thy có nhiu s trùng lp và nhng khác bit thiu tính
khoa hc nên đã gây khó khn cho ngi làm công tác k toán khi tác nghip và c

2
quan qun lý trong vic kim tra, giám sát. Ngoài ra điu này cng gây tn kém chi
phí cho vic nghiên cu, ging dy chuyên ngành k toán, đào to nhân lc k toán
khi có s chuyn đi t lnh vc SXKD sang HCSN hoc ngc li.
T thc trng này và trên c s kho sát công tác k toán ti mt s đn v
SXKD và đn v HCSN , tôi chn đ tài cho lun vn là “ Xây dng h thng tài
khon k
 toán áp dng chung cho các đn v hot đng trong lnh vc sn xut
kinh doanh và hành chính s nghip  Vit Nam”.
2. Mc tiêu nghiên cu
Trên c s kho sát tình hình áp dng h thng TKKT theo quy đnh hin
hành ti mt s đn v hot đng trong lnh vc SXKD và mt s đn v hot đng
trong lnh vc HCSN s đánh giá thc trng này, t đó đa ra các các gii pháp
thit k h thng TKKT áp dng chung cho các đn v này. Các gii pháp thit k
h thng TKKT phi đc da trên các nguyên tc, quan đim và c s ca vic
thit k h thng TKKT.
3. i tng và phm vi nghiên cu
i tng nghiên cu ca đ tài là các h thng TKKT áp dng cho doanh
nghip và đn v HCSN theo quy đnh hin hành và mt s v
n bn pháp lý khác có
liên quan.
Phm vi nghiên cu đc gii hn v mt lý lun và thc tin liên quan đn
h thng TKKT đang đc áp dng  mt s doanh nghip và đn v HCSN đang
hot đng trên đa bàn TP.H Chí Minh.
4. Phng pháp nghiên cu
 tài s dng các phng pháp sau:
4
CHNG 1:
TNG QUAN V H THNG K TOÁN VÀ H
THNG TÀI KHON K TOÁN
1.1. MT S VN  C BN V H THNG K TOÁN
1.1.1. K toán và vai trò ca k toán
1.1.1.1. nh ngha k toán
Có nhiu đnh ngha khác nhau v k toán.
Nm 1941, Vin K toán công chng Hoa K (AICPA) đnh ngha: “K toán
là ngh thut ghi chép, phân loi và tng hp mt cách có ý ngha và di hình thc
bng tin các nghip v kinh t phát sinh, các s kin mà ít nhi
u có liên quan đn
tài chính và gii trình kt qu ca vic ghi chép này”.
1

Theo Liên đoàn K toán quc t, k toán là ngh thut ghi chép, phn ánh,
tng hp theo mt cách riêng có bng chng v nhng khon tin, các nghip v và
các s kin mà chúng có mt phn tính cht tài chính và trình bày kt qu ca nó.
2

Theo Lut K toán Vit K toán Vit Nam s 03/2003/QH11 ngày
17/06/2003 thì k toán đc đnh ngha: “K toán là vic thu thp, x lý, kim tra,
phân tích và cung cp thông tin kinh t, tài chính di hình thc giá tr, hin vt và
thi gian lao đng.”
Tuy nhiên cn nhn thc rng k toán va là mt môn khoa hc va là mt
ngh nghip qun lý nên đ hiu k toán là gì cn phi gn lin vi đc đi
m này.
- Là mt môn khoa hc thì k toán là mt h thng thông tin thc hin vic

tài liu k toán đ tính thu, đc bit là thu thu nhp. Các c quan nhà nc
cn s liu k toán ca đn v đ tng hp cho ngành, đa phng và trên c
s đó phân tích đánh giá nhm đnh ra các chính sách kinh t thích hp đ
điu hành kinh t v mô.
̇ i vi nhà đu t: nhà đu t cn thông tin v tình hình tài chính đ nghiên
cu, phân tích, đánh giá ri đi đn quyt đnh đu t.
̇ i vi đn v kim toán
đc lp và kim toán nhà nc: s liu k toán là
c s đ đn v kim toán bit đc vic chp hành chính sách, ch đ kinh
t, tài chính do Nhà nc quy đnh ca đn v.

6
̇ i vi các đi tng khác (c đông, ngân hàng, nhà cung cp, . . .): k toán
là công c cung cp thông tin đ thc hin vic kim tra, đánh giá, tng hp
và ra các quyt đnh phù hp.
1.1.2. Các b phn cu thành ca h thng k toán
Nu xem xét k toán di góc đ là mt h thng thông tin thì h thng k
toán bao gm các phân h có mi quan h qua li vi nhau, t quá trình thu thp
thông tin ban đu đn quá trình to ra thông tin đu ra đ cung cp cho các đi
tng s dng.
- H thng thông tin đu vào: đây là phân h thc hin công vic ghi nhn và
thu thp ngun d liu đu vào liên quan đn tt c các hot đng khác nhau
trong đn v k toán. c đim ca phân h này là thông tin có tính cht ri
rc gn lin vi tng nghip v kinh t thuc tng hot đng khác nhau. H
thng này hình thành nguyên liu đu vào cho h thng x lý thông tin (h
thng c s d liu).
- H thng x lý thông tin (h thng c s d liu): đây là phân h thc hin
vic phân loi và x lý thông tin đu vào có tính ri rc thành thông tin có
tính h thng theo thi gian, theo đi tng k toán và theo tng loi hot
đng ca đn v k toán. Ngoài ra, tùy theo mc tiêu ca thông tin đc cung

ghi s và kim tra, trình t luân chuyn chng t và ni dung ca vic kim tra
chng t. Ngoài ra, ch đ chng t cng quy đnh vic lu tr chng t; s dng,
qun lý, in và phát hành biu mu chng t k toán.
(2) H thng tài khon k toán
H thng tài khon k toán là mô hình x lý thông tin gn lin vi tng đi
tng k toán đ cung cp thông tin v s hin có và tình hình v
n đng ca các đi
tng k toán trong quá trình hot đng ca đn v, qua đó phc v cho vic lp các
báo cáo k toán có liên quan. H thng tài khon là b phn trng yu nhng rt
linh hot đ luôn thích ng vi s thay đi ca đi tng k toán trong s phát
trin, thay đi ca đn v k toán và ca nn kinh t quc gia.

8
H thng tài khon quy đnh s lng, tên gi, s hiu, công dng, ni dung
và kt cu ghi chép tài khon, mt s quan h đi ng ch yu gia các tài khon có
liên quan.
(3) Ch đ s k toán
S k toán dùng đ ghi chép, h thng và lu gi toàn b các nghip v kinh
t phát sinh theo ni dung kinh t hoc theo trình t thi gian phát sinh nhm phn
ánh s hi
n có và tình hình tng gim ca các đi tng k toán và th t phát sinh
ca nghip v kinh t trong quá trình hot đng ca đn v. S k toán bao gm s
tng hp và s chi tit.
Ch đ s k toán có th đc thc hin theo mt trong nhiu hình thc k
toán đc quy đnh. Hình thc k toán là mô hình t chc h thng s k toán g
m
các ni dung: s lng s và kt cu ca tng loi s, trình t và phng pháp ghi
chép tng loi s và mi quan h gia các loi s vi nhau.
(4) H thng báo cáo tài chính
H thng báo cáo tài chính cung cp thông tin tng hp v tình hình tài sn,

toán qun tr phn ánh nhng s kin đang và sp xy ra; thông tin cung
cp gn lin vi tng b phn, tng chc nng hot đng trong đn v, có
tính linh hot và thích ng, không mang tính pháp lnh.
1.2. TÀI KHON K TOÁN VÀ H THNG TÀI KHON K TOÁN
1.2.1. Tài khon k toán
1.2.1.1. Khái nim
Tài khon (TK) là phng pháp k toán dùng đ phân loi và h thng hóa
các nghip v kinh t, tài chính phát sinh theo ni dung kinh t. Phng pháp tài
khon có mt s đc đim c bn sau:

10
- V hình thc: là s k toán đc dùng đ ghi chép s hin có cng nh s
bin đng ca tng loi đi tng k toán c th, da trên c s phân loi
các nghip v kinh t phát sinh theo các tiêu thc nht đnh.
- V ni dung: phn ánh mt cách thng xuyên và liên tc s bin đng
ca tng đi tng k toán trong quá trình hot đng ca đn v.
- V chc nng: kim tra, giám sát mt cách thng xuyên và kp thi tình
hình bo v và s dng tng loi tài sn và tng loi ngun vn.
- Tài khon đc m cho tng đi tng k toán có ni dung kinh t riêng
bit tc là mi loi tài sn, mi loi ngun vn, tng loi chi phí, doanh
thu, thu nhp s s d
ng mt tài khon riêng.
S vn đng ca các loi tài sn, ngun vn bao gi cng gm hai mt
đi lp nhau nh: tin mt: thu-chi, vt liu: nhp-xut, ngun vn kinh doanh:
tng-gim, vay: vay-tr n vay, . . Tài khon k toán có mu nh sau:
Tài khon . . . .
Chng t S tin
S Ngày
Din gii Tài khon
i ng

i k
Bên Có: S phát sinh gim trong k
S d đu k đc chuyn t s d ca cui k trc
S phát sinh tng trong k là s tng cng bên N ca tài khon
S phát sinh gim trong k là s tng cng bên Có ca tài khon

S d S d S phát sinh S phát sinh
cui k đu k t ng trong k gim trong k
1.2.1.3.2. Nguyên tc ghi chép trên các tài khon phn ánh ngun vn
Cng đc thc hin theo phng pháp “ghi kép” nh nhóm các tài khon
phn ánh tài sn.
Bên N: S phát sinh gim trong k
Bên Có:
- S d đu k
= + -

12
- S phát sinh tng trong k
- S d cui k
S d đu k đc chuyn t s d ca cui k trc
S phát sinh tng trong k là s tng cng bên Có ca tài khon
S phát sinh gim trong k là s tng cng bên N ca tài khon
S d S d S phát sinh S phát sinh
cui k đu k t ng trong k gim trong k
1.2.1.3.3. Nguyên tc ghi chép trên các tài khon trung gian
Nguyên tc phn ánh có tính cht đa dng ph thuc vào đi tng phn ánh.
Tuy nhiên có th trình bày nguyên tc phn ánh tng quát nh sau:
- Bên N: các khon đc ghi nhn t các nghip v kinh t phát sinh làm
tng chi phí, làm gim doanh thu và thu nhp; các khon đc kt chuyn
vào cui k.

khon khác nhau nhm tha mãn nhu cu thông tin đa chiu ca các đi tng s
dng. Các tài khon này to thành h thng tài khon k toán ca đn v. Nh vy,
h thng tài khon k toán là tp hp các tài khon k
 toán đc s dng trong ch
đ k toán và trong tng đn v k toán.
 Vit Nam, B Tài chính quy đnh h thng TKKT áp dng cho các doanh
nghip hot đng trong lnh vc SXKD và h thng TKKT áp dng cho các đn v
HCSN tng ng vi các ch đ k toán khác nhau. H thng TKKT bao gm các
ni dung c bn:
- S lng, tên gi và s hiu ca các tài khon đ
c s dng đ phn ánh
các đi tng k toán c th.
- Công dng, kt cu ca tng tài khon, ni dung kinh t và phm vi phn
ánh ca tng tài khon
- Mt s quan h đi ng ch yu gia các tài khon có liên quan.

14
Ngoài ra còn hng dn mt s phng pháp tính toán và xác đnh nhng
ch tiêu đc s dng đ kt chuyn gia các tài khon khác nhau có liên quan.
Mt trong nhng đc đim c bn ca h thng TKKT Vit Nam là da
trên h thng TKKT thng nht. H thng TKKT thng nht đc quy đnh chung
cho nn kinh t, trong khi đó mi đn v hch toán li có nhng đc thù v đi
tng phn ánh và yêu cu qun lý nên da trên c s ca h thng tài khon thng
nht, mi đn v hch toán s nghiên cu và xây dng h thng tài khon phù hp
vi đc thù ca tng đn v.
Nhà nc ban hành h thng tài khon thng nht nhm to điu kin
thun li cho công tác thanh, kim tra cng nh công tác kim toán các hot đng
kinh t, tài chính din ra trong đn v k toán; đng thi cng to điu kin thc
hin các nguyên tc chung đc tha nhn và các chun mc k toán. T đó to
điu kin thun li cho các c quan thng kê trong vic thu thp thông tin.

mãn đy đ yêu cu ca đn v và ca c quan qun lý Nhà nc.
1.2.2.3. Các nhân t nh hng đn vic xây dng h thng tài khon k toán
Vic xây dng h thng tài khon k toán đ to ra thông tin hu ích cho các
đi tng s dng chu s tác đng ca nhi
u nhân t khác nhau do ph thuc vào
môi trng và đc đim hot đng, tính đa dng ca đi tng s dng và mc đích
s dng, s thay đi chính sách qun lý ca nhà nc, s phát trin v t duy k
toán và yêu cu hi nhp ca k toán. Các nhân t nh hng đn xây dng h
thng tài khon k toán cho đn v k toán  Vit Nam bao gm:
- Nhân t thuc môi trng kinh doanh: nhân t này gn lin vi nhng
vn đ liên quan sau:
̇ Quy mô và đc đim hot đng ca đn v k toán: mi đn v có quy
mô và đc đim hot đng khác nhau nên s s dng h thng tài
khon k toán khác nhau. n v s chn la mt h thng tài khon
phù h
p nht vi quy mô và đc đim đc thù ca đn v đng thi
phn ánh đc tt c các mt hot đng khác nhau ca đn v cng

16
nh có đc nhng thông tin cn thit đ đánh giá đúng đn và kp
thi hiu qu kinh t trên tng mt hot đng cng nh trong phm vi
toàn đn v.
̇ Ngun cung cp tài chính: hin ti trong nn kinh t Vit Nam các
doanh nghip nhà nc chim gi mt t trng rt cao trong tng
ngun vn và doanh thu ca nn kinh t. c đi
m ca các doanh
nghip này là vn vay chim t trng rt ln trong tng s vn ca
đn v. Hai ngun hình thành vn ch yu trong các doanh nghip
hot đng ti Vit Nam là t Nhà nc và n vay ngân hàng. c
đim này s khin cho yêu cu v vic cung cp thông tin trung thc

̇ nh hng ca thu: Thu thu nhp doanh nghip có mt nh hng
rt quan trng đn h thng k toán doanh nghip. Vì vy xây dng h
thng TKKT cng chu s chi phi ca lut thu vi mc tiêu là h
tr c quan thu kim soát và thu thu.
- Nhân t thuc môi trng vn hóa:
̇ Môi trng vn hóa có tính lch s nên hot đng k toán và t duy k
toán b chi phi bi tính đc trng ca điu ki
n ra đi và phát trin
ca quc gia. Tính đc trng này liên quan đn tính cht ca thông
tin, thi đim cung cp thông tin, đi tng nhn và s dng thông
tin, hình thc công b thông tin, nh hng ca nhà nc đn hot
đng to lp và công b thông tin.
̇ c đim ca vn hóa Vit Nam là nhn mnh đn vai trò ca tp th
hn là cá nhân. H thng k toán Vit Nam hình thành t trong nn
kinh t tp trung nên nhà nc can thip rt sâu vào hot đng ca
doanh nghip. Vì vy thông tin k toán ít đc công khai mt cách
rng rãi và có xu hng thiên v các quy đnh cht ch và thng nht

18
ca nhà nc, đt nng trên s tuân th lut pháp. Nhng đc đim
này có nh hng đn vic xây dng h thng TKKT.
1.3. H THNG TÀI KHON K TOÁN  MT S QUC GIA
1.3.1. Nhóm không quy đnh h thng tài khon k toán thng nht
i din cho nhóm này là h thng k toán ca M và Anh. Ti các nc này
không có mt h thng tài khon k
 toán thng nht v tên gi và s hiu bt buc
s dng trong tt c các doanh nghip. Các doanh nghip cn c vào lnh vc kinh
doanh, quy mô ca doanh nghip và yêu cu qun lý đ la chn các tài khon s
dng riêng cho doanh nghip mình, và cng t đt tên và s hiu cho các tài khon.
S hiu tài khon có th là hai, ba ch s, cng có th nhiu hn. Vic đt tên và s

- H thng k toán Nga: B Tài chính Cng hòa Liên bang Nga cng thit
lp và ban hành mt h thng tài khon k toán thng nht, áp dng cho
các doanh nghip t ngày 01.01.2001 vi các đc đim:
̇ Các đi tng k toán không phân tích theo tính ngn hn hay dài
hn.
̇ Không tách bit k toán tài chính vi k toán qun tr, có các tài
khon dùng đ hch toán chi phí phc v cho vic tính giá thành.
̇ Loi b nhiu tài khon chi tit nhm tng tính linh hot ca h thng
khi vn dng trong thc tin, ch yu lu gi nhng tài khon chi tit
theo yêu cu ca c quan thu.

20
KT LUN CHNG 1
H thng tài khon k toán có v trí quan trng và tác đng trc tip đn vic
thc hin ch đ k toán nói chung và công tác k toán nói riêng ti đn v k toán.
Trong ch đ k toán, h thng tài khon k toán là thành phn c bn quyt đnh
cht lng ca thông tin k toán. Vi mc tiêu cui cùng ca k toán là cung cp
thông tin hu ích cho các đi tng s dng khác nhau thì vai trò quan trng h
thng tài khon k toán càng tr nên quan trng hn.
Chng 1 đã trình bày mt cách tng quan v h thng tài khon k toán.
Chng 2 tip theo s là phn gii thiu các h thng tài khon k toán theo quy
đnh hin hành và kho sát thc trng áp dng h thng TKKT ti mt s đn v,
sau đó là phn đánh giá thc trng thông qua c s lý lun ca chng 1.

21
CHUNG 2:
THC TRNG ÁP DNG H THNG TÀI KHON
K TOÁN TI DOANH NGHIP VÀ N V HÀNH
CHÍNH S NGHIP  VIT NAM
2.1. GII THIU TNG QUÁT V LCH S HÌNH THÀNH VÀ PHÁT