Một số bài tập để phát triển năng lực nhận thức cho
học sinh
Để học giỏi môn hoá học, học sinh cần có những phẩm chất và
năng lực như: có hệ thống kiến thức hoá học cơ bản vững vàng,
sâu sắc; có trình độ tư duy hóa học phát triển (năng lực phân
tích, tổng hợp, so sánh, khái quát, suy luận lôgíc,…) có kỹ năng
thực hành và vận dụng linh hoạt sáng tạo kiến thức hoá học đã
có để giải quyết các vấn đề trong hóa học cũng như trong thực
tiễn…
Vì vậy, phát triển năng lực nhận thức và rèn luyện các kỹ năng
là những yêu cầu cơ bản, quan trọng nhất của quá trình bồi
dưỡng học sinh giỏi. Trong dạy học hoá học, bài tập hóa học là
một phương tiện và phương pháp rất có lợi thế để hình thành các
kỹ năng và phát trtiển năng lực tư duy cho học sinh (HS). Chúng
tôi đưa ra một số bài tập để phát triển năng lực nhận thức cho
HS theo các hướng sau.
1. Phát hiện vấn đề nhận thức từ việc nghiên cứu phản ứng
hóa học (HH)
Việc nghiên cứu phản ứnh hóa học có thể giúp học sinh đi đến
những nhận xét có tính khái quát hoá cao, từ đó có thể giúp học
sinh gỉai nhanh các bài toán hóa học.
Ví dụ: Viết các quá trình khử xảy ra trong phản ứng giữa kim
loại R với HNO
3
cho các sản phẩm khử là chất khí. Có nhận xét
gì về mối quan hệ giữa số mol H
+
và số mol NO
-
3
tham gia quá

đến dư vào bình phản ứng, để phản
ứng xảy ra hoàn toàn thu được kết tủa C. Tính khối lượng kết
tủa C.
Nhận xét : Với bài tập này nếu không nghiên cứu kỹ đề bài học
sinh sẽ mắc những sai lầm như chỉ có phản ứng giữa Fe
3
O
4
và
HCl, giữa AgNO
3
với FeCl
2
, FeCl
3
khi đó thấy rằng bài toán
đơn giản và thừa dữ kiện
3. Bài tập để rèn luyện cách giải nhanh, thông minh
Đó là những bài tập khó, hay và trong quá trình tìm tới cách giải
có tác dụng phát triển tư duy của HS. Khi tư duy được họat hoá
thì HS sẽ có cách giải bài toán thông minh nhất, đó là con đường
đi đến kết quả ngắn nhất và sáng tạo nhất.
Thực tế giảng dạy thấy rằng, trước bài toán nhiều HS lựa chọn
cách giải là viết phương trình các phản ứng có thể xảy ra, sử
dụng kỹ năng tính theo phương trình phản ứng để lập bài toán
đại số. Với cách làm này bài toán trở nên râ`t phức tạp vì có
nhiều phản ứng có thể xảy ra, hệ phưong trình đại số lập được
có nhiều ẩn số…
Nếu biết vận dụng các quy luật bảo toàn trong phản ứng oxi hoá
khử có thể giải nhanh chóng bài tập này.