Bước đầu nghiên cứu về khuyết tật tự nhiên gỗ Hông

Nguyễn Tử Kim
Viện khoa học Lâm nghiệp Việt Nam
Cây Hông ( Paulownia fortunei Hemsl) thuộc họ Hoa mõm chó
(Scrophulariaceae), là cây gỗ lớn, cao 20-30m, đường kính 50-60cm thậm chí có
cây đường kính trên 100 cm. Cây ở tuổi 10 có thể đạt thể tích 0,4-0,5 m
3
. Phân bố
chủ yếu ở Trung Quốc, Việt Namvà Lào. ở Việt Nam, cây Hông có mặt ở các
vùng Bắc Trung bộ, Tây Bắc, Trung tâm, Đông Bắc bộ, nơi có độ cao 300-1300m,
lượng mưa 1500-1850mm, nhiệt độ trung bình năm 20-23
0
C. Trong tự nhiên cây
Hông xuất hiện ở nơi đất trống hoặc mọc xen với các loài cây ưa sáng khác và
thường chiếm tầng trên của rừng. Cây Hông tái sinh chồi mạnh, ngoài ra còn tái
sinh từ rễ thành cây mới khi bị tác động cơ giới. Hiện nay, cây Hông đã được lựa
chọn đưa vào danh sách các loài cây trồng rừng trong dự án trồng mới 5 triệu ha
rừng của Việt Nam.
Cây Hông đã được nhiều nước như Trung Quốc, Đài Loan, Mỹ, úc,… quan tâm
nghiên cứu về phân loại, các biện pháp kỹ thuật kinh doanh (gây trồng, chăm sóc,
khai thác), các thuộc tính của gỗ, kỹ thuật chế biến, kỹ thuật bảo quản . . . Gỗ
Hông có màu trắng vàng, mịn, mềm nhẹ, không bị nứt nẻ, cách nhiệt tốt, có khả
năng chống mọt, mục, dễ hong sấy và gia công chế biến; là loại gỗ có thể sử dụng
cho nhiều mục đích khác nhau như gỗ xây dựng, chế biến bột giấy, đóng đồ gia
dụng, bao bì, nông cụ, hàng thủ công mỹ nghệ. Gỗ Hông được sử dụng khá phổ
biến ở Trung Quốc nhưng ở Việt Namthì chưa được ưa chuộng. Việc thiếu hiểu
biết về loại gỗ này là một nguyên nhân dẫn đến ít sử dụng nó. Nghiên cứu về
khuyết tật gỗ sẽ góp phần đánh giá được khả năng lợi dụng gỗ của loài cây này.
I. Vật liệu và phương pháp nghiên cứu
Nghiên cứu này nhằm tìm hiểu đặc điểm và khuyết điểm kỹ thuật của gỗ, tương

với kích thước từ 2-4cm; ở đây rỗng ruột không phải do bị sâu bệnh phá hại mà do
tuỷ cây. Tuy nhiên, một số cây do bị cả sâu nấm phá hại nên rỗng ruột lớn hơn và
không còn giữ được dạng hình tròn nguyên thuỷ. Không gặp trường hợp nào cây
gỗ hai hay nhiều tâm.

2. Khuyết tật gỗ
2.1. Những biểu hiện trên vỏ của khuyết tật.
+ Hoa hồng: là dấu hiệu bên ngoài của gốc cành đã được bọc lại trong thân gỗ, có
biểu hiện là những đường gờ cong trên vỏ giống như hình râu mép, dưới phần râu
mép là phần vỏ bị nhăn nhúm có qui luật. Khi bóc vỏ tại vị trí hoa hồng thấy phần
gỗ bên trong bị uốn xoắn. Đây chính là lớp gỗ bọc phát triển phủ kín gốc cành,
đường kính thường gặp ở hoa hồng gỗ Hông là 2-3cm. Tuỳ theo kích thước của
hoa hồng ta có thể xác định được kích thước của gốc cành.
+ Bướu: Là biểu hiện nổi cục bộ, sần sùi trên vỏ, che dấu gốc cành bên trong hoặc
một tổn thương nào đó trên thân gỗ đã được lớp gỗ bọc phát triển phủ kín và do
một nguyên nhân nào đó phần gỗ bọc này phát triển mạnh hơn phần gỗ bên cạnh
nên nổi gồ lên. ở gỗ Hông phần thân thẳng dưới cành ít gặp bướu.
+ Các biểu hiện không bình thường khác trên vỏ: Là những biểu hiện như nứt,
mầu sẫm, sùi nhựa, có thể che dấu một khuyết điểm nào đó trong gỗ hoặc
không. Các khuyết điểm này có thể do tác động cơ giới, sâu bệnh hại gây ra.
Qua điều tra thấy có hiện tượng sùi nhựa nhưng tỷ lệ số cây và số chỗ sùi nhựa
thấp.
2.2. Các khuyết tật của thân cây.
+ Thót ngọn: Là sự giảm dần của đường kính gỗ tròn theo chiều từ gốc tới ngọn
khúc gỗ. ở phần thân dưới cành của gỗ Hông, xác định được độ thót ngọn (độ
thon) ¡="1,3cm/m. + Bạnh: Là phần gỗ ở gốc và thân gần gốc phát triển thành khía
(múi). Kết quả điều tra cho thấy cây Hông có bạnh thấp, không gặp trường hợp
nào bạnh cao trên 50 cm.
+ Lệch tâm: Đa số các cây gỗ Hông đều lệch tâm nhưng độ lệch tâm không nhiều.
Độ dẹt được xác định T = 5,8%.

Nhìn chung không ảnh hưởng nhiều đến chất lượng gỗ. Những chỗ vỏ chồi lên
chút ít nhưng không xác định được là bướu rõ rệt trong các trường hợp đều không
đáng kể.
Tại những chỗ vỏ có chút ít biến dạng mà không có biểu hiện đặc biệt thì có tới
85% là gỗ không có khuyết tật còn 15% các trường hợp là che đậy một khuyết
điểm nào đó trong gỗ như mắt nhỏ, khuyết tật do sâu bệnh hay do tác động cơ
giới.
III. Kết luận
- Gỗ Hông có ít khuyết tật tự nhiên và các khuyết tật tự nhiên thường nhỏ nên
không ảnh hưởng nhiều đến phẩm chất gỗ, phần gỗ lành mạnh nhiều, khả năng lợi
dụng gỗ cao.
- Gỗ Hông phân cành sớm, nhất là nơi đất trống vì vậy cần che bóng trong năm
đầu và chủ động tỉa cành nhằm tăng phần thân gỗ lành mạnh, mắt gỗ nhỏ và không
bị thối.
- Cần có nghiên cứu thêm về khuyết tật tự nhiên của gỗ Hông ở các nơi khác.
Nghiên cứu khuyết tật gia công chế biến, thời điểm khai thác hợp lý … là điều cần
thiết để có kết luận tổng hợp về gỗ Hông.
Summary:Paulownia fortuneiis currently much planted in Vietnamas well as
in some other countries in the region as it has wide ecological range and is at
the same time a fast growing species, the wood of which can meet the raw
material requirement of many industries.
To investigate the possibility of full use of the wood of this species, we have
carried out the study on the natural defect of the wood from trees harvested in
Ngan Son District, Cao Bang province. With the results obtained, we note that P.
fortunei is a large timber species, fast growing with few natural wood defects. The
wood defects are usually slight and thus little affect wood quality. Ratio of healthy
wood is high allowing high ratio of wood used. Other characteristics of P. fortunei
wood need be studied to have a comprehensive conclusion on it.
Tài liệu tham khảo
1. K. Esau, 1965. Plant anatomy, 2