Cây vạng trứng (Endospermum sinensis Benth)
Đặc điểm hình thái
Cây vạng trứng (Endospermum sinensis Benth) là một loài cây lá rộng, phân bố
trong các dạng rừng thứ sinh khá phổ biến ở Việt Nam. Gỗ có màu sáng, tỷ trọng
0,51, dùng để xẻ ván, gỗ bóc làm ván dán, diêm, bút chì gỗ không có lõi. Cây gỗ
lớn, có thể cao tới 35m, đường kính đạt tới 90-120cm, thân thẳng tròn thịt vỏ
trắng, vỏ nứt dọc có màu vàng nhạt, tán lá rộng, thoáng.
Cành và cuống lá có phủ lông hình sao.
Lá đơn mọc cách, cuống lá dài bằng lá. Lá non hình tim, dài 10-25cm, màu xanh
vàng, lá già nhỏ hơn, hình trứng gần tròn, về phía đuôi lá ở mặt dưới 2 bên đỉnh
cuống và đuôi các gân bên có tuyến hình mắt cua.
Hoa đơn tính khác gốc, hoa tự chùm, hoa không có cánh tràng. Hoa đực thường
tập trung ở nách lá bắc. Hoa cái mọc lẻ ở nách lá bắc, vòi nhuỵ rất ngắn, đầu nhuỵ
xẻ 2-3 thuỳ hình cầu.
Quả mọng, hình cầu, đường kính 10-15mm, phủ lông màu hung vàng, cuống quả
ngắn. Hạt màu đen, tròn dẹt.
Phân bố địa lý sinh thái
Phân bố rải rác ở độ cao 50-500m, mọc hỗn giao với các loài Re, Xoan đào, Chắp,
Mò, Trám… tái sinh hạt dưới tàn che 0,5-0,6. Vạng trứng phân bố ở các tỉnh
Tuyên Quang, Hà Giang, Yên Bái, Thái Nguyên, Quảng Ninh, Phú Thọ, Hòa
Bình, Sơn La, Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, các tỉnh
Tây Nguyên, phân bố những vùng có độ cao từ 800m trở xuống.
Từ những năm 1970, các nhà khoa học đã thử nghiệm thăm dò và đã có kinh
nghiệm gieo, ươm, gây trồng, nhưng chưa có chương trình thí nghiệm và chưa
được trồng trên diện rộng. Lâm trường Ba Rền, Quảng Bình, có trồng thử nghiệm
một diện tích nhỏ, lâm trường Yên Thế-Bắc Giang có trồng một số diện tích để
làm giống, song để có một hệ thống kỹ thuật hoàn chỉnh cần được thực nghiệm để
có các chỉ tiêu cần thiết.
Đặc điểm sinh thái
Vạng trứng thích nghi với vùng có lượng mưa hàng năm từ 1.300-2.500mm/năm.
Nhiệt độ trung bình từ 20-23

luống như các cây rừng lá rộng khác. Sau 12 ngày mới có lá thật, 35 ngày mới có
đôi lá thứ 3. Cần chú ý phòng chống kiến, dế cắn cây. Trong 3 tháng đầu cần che
nhẹ cho cây, che bớt 30% ánh sáng, sau 3 tháng cất bỏ dàn che. Thường xuyên tới
đủ ẩm cho cây con, phòng chống sâu phá hại cây con.
Tùy theo thời vụ trồng, tiêu chuẩn cây con khác nhau: Trồng vụ xuân, cây xuất v-
ườn đạt 5-6 tháng tuổi, chiều cao 35-40cm, Dg = 0,4-0,5cm. Trồng vụ thu, tuổi
cây con 10-12 tháng tuổi, chiều cao 80-100cm, Dg = 7-10cm.
b) Trồng rừng:Đất trồng vạng trứng là nơi còn tính chất đất rừng, đất rừng kiệt,
đất sau nương rẫy, đất còn giữ độ ẩm, đất còn tốt.
Phương thức trồng:Trong tự nhiên vạng thường sống hỗn loài với các cây lá rộng
khác. Vì vậy, trồng hỗn loài là phù hợp nhất, song trồng hỗn loài gặp rất nhiều khó
khăn trong việc chọn cây và phương thức hỗn loài. Để giảm thiểu những ảnh h-
ưởng của phương thức trồng thuần loài có thể trồng theo đám, theo băng.
Làm đất: Nếu đất còn thực bì (các cây bụi), dọn sạch thực bì trên diện tích trồng
hoặc băng trồng. Nếu trồng theo băng nên mở băng 15-20m, băng chứa rộng 10m.
Trồng theo đám, đường kính đám không quá 5m, cự ly cây cách cây 3m, kích th-
ước hố trồng 30 x 30 x 30cm, có thể bón lót 30-50g NPK.
Mùa trồng, tùy theo việc tạo cây con và thời vụ trồng từng nơi để quyết định thời
vụ trồng thích hợp. Có thể trồng vụ Xuân hoặc vụ Thu tùy theo vùng. Hàng năm
phải tiến hành chăm sóc cho rừng trồng, thông thường mỗi năm sau khi trồng
chăm sóc 3-4 lần.
Nội dung chăm sóc bao gồm: Phát dọn thực bì theo băng hoặc đám trồng, cuốc xới
vun gốc, bảo đảm vạng trứng không bị cỏ dại, cây bụi che sáng. Đến năm thứ 3,
thứ 4 rừng bắt đầu trồng khép tán, nơi đất trung bình cây trồng có đường kính
1,3m đạt 7-8cm, chiều cao 6-7m. Khi rừng đã khép cần tiến hành tỉa thưa, tuyển
chọn loại bỏ bớt cây xấu và có thể tỉa cành nhằm tạo hình thân cây thẳng đẹp.
ở Lâm trường Ba Rền, Quảng Bình trồng vạng trứng theo rạch, những cây không
bị cây trong băng chừa che bóng, sinh trưởng bình thường, sau 6 năm cao 9m, D
1,3
đạt 10-11cm. Cây bị che bóng sinh trưởng kém, dần sẽ chết. Tại lâm trường Yên