Cây Luồng
Nguyễn Tử Ưởng
Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt nam
Tên Việt nam: Luồng
Tên địa phương: Luồng Thanh Hoá, Mạy sang, Mạy sang núi, Mạy sang num,
Mạy mèn
Tên khoa học: Dendrocalamus membranaceus Munro
1. Đặc điểm nhận biết
Luồng là loại tre to, không gai, lá nhỏ, mọc cụm - thân ngầm dạng củ, thưa cây,
thân khí sinh có ngọn cong ngắn.
Kích thước cây trung bình: Thân tre cao 14m, ngọn cong 1m, đường kính 10cm,
lóng dài 30cm, vách thân dầy 1cm, thân tre tươi nặng 37kg.
Thân cây nây - độ thon ít, thẳng, tròn đều. Hai phần ba thân tre về phía gốc tròn
đều, vòng đốt không nổi rõ, 2-3 đốt cuối cùng có ít rễ. Một phần ba thân tre về
phía ngọn mang cành lá, thân có vết lõm nông, nơi quang trống thì cành có thể
xuống gần gốc. Mỗi đốt có một cành chính to, dài và 2-5 cành nhỏ hơn, gốc cành
chính phình to (gọi là đùi gà) có khả năng phát sinh mầm và rễ. Chét là những
cành ở sát mặt đất gữa phần gốc thân khí sinh và phần củ thân ngầm. Phiến lá
thuôn hình ngọn giáo, dài 18cm rộng 1,5cm hai mép có răng sắc rất nhỏ, đầu nhọn
đuôi hình nêm hay gần tù. Lá khi non mầu xanh thẫm, mềm mại; khi già mầu xanh
nhạt có những chấm nhỏ mầu gỉ sắt. Bẹ mo hình chuông, đáy trên 10cm đáy dưới
30cm, cao 37cm; lúc non 1/2 phía trên mầu vàng đỏ, 1/2 phía dưới mầu vàng
xanh; mặt ngoài có nhiều lông mầu tím nâu- hung đen. Tai mo phát triển và có
nhiều lông mầu nâu. Thìa lìa xẻ răng sâu thành dạng lông. Lá mo hình mũi giáo,
có lông cả 2 mặt, hơi lật ngửa - cụp về phía ngoài. Mo sớm rụng, khi cây măng toả
đuôi én thì mo trên thân cũng rụng gần hết. Măng ở giai đoạn thấp có mầu tím
nâu, lên cao có mầu tím hồng hay tím đỏ; lên cao hơn nữa có mầu tím da cam hay
đỏ hồng; khi cây măng vượt ra ánh sáng măng có mầu xanh vàng hay xanh xám
nhạt.
Hoa tự cành nhiều chuỳ, các bông chét tập hợp thành cụm thành hình cầu ở các
đốt của trục hoa tự. Bông chét hình trái xoan nhọn, trung bình dài 10mm, rộng

hàm lượng chất hữu cơ trong đất thấp.
2.2. Đặc điểm quần thể, sinh sản, sinh trưởng và phát triển.
Chưa gặp rừng Luồng tự nhiên,. Trong thực tế có thể gặp Luồng trồng sen từng
đám trong rừng thứ sinh, rừng Luồng thuần loại hoặc có xen cây gỗ tập trung
thành rừng trên diện tích lớn và cũng được trồng phân tán một số khóm xung
quanh nhà.
Những năm mới trồng, khi rừng chưa khép tán có thể trồng xen cây nông nghiệp
như lạc, đỗ, ngô, sắn. . . Cây gỗ tái sinh tự nhiên tương đối nhiều như: Lim xanh
(Erythropholeum fordii), Sòi tía (Sapium discolor), Mán đỉa (Archidendron
clypearia), Hu đay lá hẹp (Trema angustifolia), nhưng tồn tại lâu dài với Luồng
chỉ có Lim xanh.
Mới gặp Luồng ra hoa từng khóm rồi chết và cũng chưa tìm được hạt Luồng; vì
vậy khả năng phát triển rừng Luồng từ hạt là chưa có.
Thân ngầm, thân khí sinh, chét và cành là phương thức sinh sản vô tính của
Luồng. Cây măng sau khi đã định hình, ra cành lá đầy đủ thì những mầm ở gốc bắt
đầu phát triển để cho thế hệ măng tiếp theo. Sinh trưởng của măng có thể chia
thành 3 thời kỳ chính:
- Thời kỳ 1: Măng phát triển ngầm trong đất, khoảng từ tháng 9-10 năm trước đến
khoảng tháng 4-5 năm sau.
- Thời kỳ 2: Măng lên khỏi mặt đất và phát triển nhanh về chiều cao, khoảng từ
tháng 4-5 đến tháng 7-8 gọi là mùa ra măng.
- Thời kỳ 3: Cây măng phát triển hoàn chỉnh cành lá và rễ, khoảng từ tháng 7-8
đến tháng 10-11; Sau giai đoạn này là cây măng có thể sống độc lập. Vì vậy giống
trồng lấy từ cây tuổi 1 là tốt nhất.
Cây Luồng 1-2 năm tuổi - thân non mầu xanh nhạt, bóng, có ít phấn trắng, các đốt
có vòng lông trắng mịn, thịt trắng. Cây Luồng 3-4 năm tuổi là cây vừa, mầu xanh
sẫm; cây Luồng 5 tuổi trở lên là cây già, là đối tượng để khai thác càng già mầu da
càng xám lại và xuất hiện nhiều rêu mốc, thịt hồng đỏ, rõ bó mạch. Tuổi thọ của
cây Luồng khoảng 8-10 năm.
Quan hệ giữa cây trong khóm vừa là cung cấp chất dinh dưỡng vừa làm chỗ dựa

) và giới hạn bền khi kéo dọc thớ (ở độ ẩm 15% là
3384kg/cm
2
), hơn hẳn nhiều loại gỗ.
Chính vì vậy dùng Luồng làm cột chống, xà đỡ trong xây dựng, giao thông vận tải,
chèn hầm lò là rất tốt. Luồng dùng làm nguyên liệu sản xuất ván ghép thanh thì
vừa đẹp lại chắc bền, được nhiều người ưa chuộng, là mặt hàng xuất khẩu rất có
giá trị.
Măng Luồng ăn ngon lại to nên ngoài ăn tươi còn thường được phơi khô. Trong
thập kỷ 70 Thanh Hoá đã có xí nghiệp đóng hộp măng Luồng để xuất khẩu.
5. Kỹ thuật kinh doanh
5.1. Trồng Luồng:
Để trồng Luồng thành công đạt hiệu quả cao không thể bỏ qua các bước:
5.1.1. Chọn vùng, địa hình và đất trồng có điều kiện khí hậu, địa hình, lập địa
thoả mãn đặc tính sinh học của Luồng.
ảnh hưởng của khí hậu tới sinh trưởng của Luồng có thể dẫn ra kết quả điều tra
của Nguyễn Ngọc Bình như sau:
Bảng so sánh phẩm chất Luồng ở Lang Chánh và Phú Điền
Địa phương Chi
ều cao (m)
Chiều dài của
dóng ngang ngực
(cm)
Đư
ờng kính gốc
(cm)
Bề dầy của
thân ở gốc
(cm)
Lang Chánh 21-23 25-28 8,5-10,0 2,3-2,5

- Đất Feralit nâu đỏ phát triển trên đá Poocphia.
- Đất Feralit đỏ vàng phát triển trên phiến thạch sét biến hình tiếp xúc với
Poocphia.
- Đất phát triển trên đá vôi.
- Đất Feralit vàng đỏ phát triển trên phiến thạch Phyllit.
- Đất Feralit nâu vàng phát triển trên phù sa cổ thượng lưu sông Âm.
Luồng trồng ở 3 lọai đất đầu có sản lượng cao, phẩm chất tốt. Đặc biệt cần nhấn
mạnh là trong điều kiện khi hậu ở Lang Chánh trên loại đất tốt kết hợp với các
biện pháp kỹ thuật trồng, chăm sóc, khai thác hợp lý thì Luồng phát triển rất tốt -
Đường kính trên13cm, dài trên 25m cho sản phẩm Luồng phao; những nơi lớp đất
mỏng, nhiều đá lẫn độ phì nhiêu thấp, Luồng trồng vẫn sống nhưng phát triển kém
- khóm nhỏ cây thấp bé.
5.1.2. Phương thức trồng:
Qui mô trồng, sử lý thực bì, làm đất, trồng xen phù hợp với sinh thái rừng Luồng.
Luồng có thể trồng phân tán từng khóm gần nhà, xung quanh vườn, bao đồi. . .
thích hợp cho việc tận dụng nơi đất tốt thụân tiện cho chăm sóc, trồng xen có thu
nhập thêm cho kinh tế gia đình.
Luồng có thể trông tập trung theo phương thức trồng thuần loại, trồng hỗn giao
với cây gỗ (cách cây, cách hàng, theo băng, theo đám).
Luồng trồng tập trung thành rừng có ưu điểm:
- Đảm bảo điều kiện ánh sáng, ẩm độ không khí và đất cho Luồng phát triển.
- Tránh gió bão làm gẫy măng, trốc gốc.
- Quản lý, chăm sóc thuận tiện.
Lưu Phạm Hoành đã thí nghiệm và đo đếm ở rừng Luồng 4 tuổi trồng trên đất sau
nương rẫy, đất rừng gỗ thứ sinh tiến hành cải tạo trắng và trồng theo rạch có kết
quả như sau:
Kích thước cây Kích thước dóng Phương thức
Đường kính
(cm)
Chiều cao

kiện cụ thể.
5.1.3. Kỹ thuật trồng:
Giống và kỹ thuật tạo giống, mật độ trồng, hố trồng, thời vụ trồng và chăm sóc
những năm đầu là những yêu cầu cơ bản đảm bảo trồng có tỷ lệ sống cao và phát
triển tốt.
Lưu Phạm Hoành có kết quả thí nghiệm dùng gốc, chét, cành, thân để trồng như
sau:
Năm thứ nhất Năm thứ hai Loại giống trồng
N D H N D H
Gốc 2,4 2,4 3,3 2,0 4,6 5,7
Chét
Cành
Hom thân có chồi ngủ
2,2
2,1
2,3
2,3
2,1
2,6
3,4
3,1
4,2
2,3
1,8
2,4
3,7
3,4
4,7
5,7
4,3

10,4
10,4
11,0
7,5
5,6
6,2
10,4
Ghi chú: N: Số cây măng trung bình/1khóm
D: Đường kính trung bình của cây (cm)
H: Chiều cao trung bình của cây (m)
Căn cứ vào số liệu trên và nhận xét trong thực tế thì trong một hai năm đầu các
giống chét, thân, cành cho măng bé hơn giống gốc nhưng sự hơn kém giữa các
loại giống trồng cũng không rõ nét, càng về sau thì sức sinh sản và kích thước
măng không còn phân biệt giữa các khóm trồng bằng gốc với các khóm trồng bằng
thân, cành hoặc chét.
ở đây cần lưu ý thêm về giống và kỹ thuật tạo giống. Hiện nay giống trồng bằng
hom cành bó bầu trên thân (chiết) được ứng dụng rộng rãi.
Ưu điểm của phương pháp bó bầu (chiết) là:
- Sử dụng tối đa lượng cành có trên cây Luồng.
- Tuổi cành làm giống có biên độ rộng từ 3-10 tháng tuổi.
- Có thể tiến hành quanh năm (nhưng tốt nhất là từ tháng 2 đến tháng 8 dương
lịch).
- Cây mẹ sau khi lấy giống vẫn sử dụng bình thường.
- Cây mẹ vẫn ra măng bình thường.
5.2. Khai thác Luồng.
Sau khi trồng 5-6 năm rừng Luồng có thể đưa vào khai thác; sau 9-10 năm thì khai
thác ổn định.
Phương thức khai thác Luồng là: "Chặt chọn từng cây theo cấp tuổi trong khóm".
Trường hợp đặc biệt với những khóm ra hoa thì chặt trắng từng khóm. Giải quyết
cường độ chặt, chu kỳ chặt, sử lý rừng sau khai thác hợp lý sẽ có hiệu quả kinh tế

Để đảm bảo trồng Luồng đạt kết quả tốt ngoài việc thực hiện đúng các qui trình kỹ
thuật đã ban hành, khi chọn đất chỉ nên chọn các loại đất từ hạng I đến hạng III
trong bảng sau:
Bảng phân hạng đất trồng Luồng theo thực bì và đá mẹ
Thực bì
Nhóm đá mẹ
Rừng gỗ thứ
sinh nghèo ki
ệt
Rừng tre nứa
tự nhiên
Trảng cỏ cao,
cây bụi chịu
hạn
Trảng cỏ thấp
chịu hạn
Bazan, Phoophia,
các loại đá Macma
kiềm
I I II III
Phylit, Micaschiste,
Gneiss, Phiến thạch
sét, phiến thạch
limon
I II III IV
Granit, Ryolit II III IV V
Sa thạch, Quarzit III IV V VI
Nghiên cứu nuôi cấy mô tạo giống Luồng theo phương pháp hiện đại vẫn là ước
vọng của các nhà khoa học.
Nghiên cứu phòng trừ "bệnh sọc tím" đang là yêu cầu cấp bách của sản xuất.