Loài nấm Phaeophleospora destructans (M.J. Wingf. & Crous) Crous, F.A.
Ferreira & B. Sutton gây bệnh đốm đen lá bạch đàn lần đầu tiên được phát
hiện ở Việt Nam

Phạm Quang Thu
Viện Khoa học lâm nghiệp Việt Nam
1. Mở đầu
Trước năm 1996 các nhà bệnh thực vật đã phát hiện được 3 loài nấm thuộc
chi Phaeophleospora là mầm bệnh hại lá các loài cây Bạch đàn là P. epicocoides,
P. lilianiae và P. eucalypti. Theo Walker và cộng sự năm 1992 có 26 loài Bạch
đàn bị loài nấm Phaeophleospora epicocoides gây hại. Ba năm sau, năm 1995
Sankaran và cộng sự đã thống kê được 35 loài Bạch đàn bị loài nấm này gây hại.
Trong khi đó loài nấm khác Phaeophleospora eucalypti gây hại cho 60 loài cây
chủ khác nhau trong đó chủ yếu là các loài Bạch đàn (Sanharan, 1995). Đối với
nấm P. lilianae cho đến nay mới phát hiện được nó chỉ gây bệnh cho 1 loài cây
chủ duy nhất là Corymbia eximia (theo Walker và cộng sự năm 1992). Hai loài
nấm bệnh P. lilianiae và P. eucalypti chưa phát hiện được chúng phân bố ở Đông
Nam Châu á (Ken Old, 2003). Loài P. epicocoides phân bố có tính chất toàn cầu,
thường gây bệnh cho các lá già ở tầng dưới của tán lá và ít gây ảnh hưởng đến cây
trồng.
Năm 1996, một loài nấm khác thuộc chi Phaeophleospora gây bệnh hại lá
khá nghiêm trọng cho Bạch đàn Eucalyptus grandis, được xác định là
Phaeophleospora destructans, lần đầu tiên được phát hiện ở Sumatra, Inđônêxia.
Đây là loài nấm bản địa của vùng này, gây bệnh cho các loài Bạch đàn bản địa
(Ken Old, 2003). Sau 4 năm, năm 2000, loài nấm này bắt đầu xuất hiện ở miền
Đông của Thái Lan và gây nên dịch đốm đen rồi rụng hết lá một số dòng Bạch đàn
trắng E. Camaldulensis (Ken Old, M. Wingf., Pongpanich, 2003). Loài nấm gây
bệnh này bắt đầu xuất hiện ở Việt Nam từ cuối năm 2002, gây bệnh cho rừng

vậy khi rừng bị bệnh nặng có thể bị rụng toàn bộ lá. Sau khi cây bị bệnh bị rụng
một phần hay toàn bộ tán lá, cây trồng rất dễ bị tái xâm nhiễm của một số loài nấm
gây bệnh loét cành và thân cây, dẫn đến cây có thể bị chết.
ảnh 1: Lá bạch đàn bị bệnh
Đặc điểm của nấm bệnh:
Thể quả của nấm bệnh nằm sâu trong lớp mô của lá và có một phần nhô lên
bề mặt lá và sinh ra rất nhiều bào tử vô tính màu đen trên bề mặt của lá. Quan sát
bào tử vô tính trên kính hiển vi với độ phóng đại 400 lần, bào tử vô tính có màu
nâu đậm, kích thước của bào tử: chiều rộng trung bình: 2.5 àm, chiều dài: 50-65
àm, thon đầu, bào tử cong hình chữ C, có 2 – 3 vách ngăn (ảnh 2). Đây là đặc
điểm quan trọng để phân biệt giữa các loài trong chi nấm Phaeophleospora. Bào
tử của loài nấm gây bệnh đốm đen dài và cong hình chữ C; trong khi đó bào tử vô
tính của nấm gây bệnh đốm tím lại thẳng hoặc hơi cong ở phía gốc.
Hệ sợi nấm nuôi cấy trên môi trường PDA sinh trưởng rất chậm, khuẩn lạc
gồ ghề, sau 20 ngày nuôi cấy, đường kính của khuẩn lạc mới đạt được 1,5 cm. Sau
20-25 ngày, khối bào tử vô tính màu đen cũng hình thành trên bề mặt khuẩn lạc.
ảnh 2: bào tử vô tính nấm gây bệnh
Sinh vật gây bệnh: Căn cứ vào đặc điểm của bào tử và đặc điểm của khuẩn lạc
trong nuôi cấy thuần khiết. Dựa vào khoá phân loại của Crous, P.W., Ferreira, F.A.
và Sutton B. 1997, nấm gây bệnh được xác định là loài: Phaeophleospora
destructans (M.J. Wingf. & Crous) Crous, F.A. Ferreira & B. Sutton.
Cây chủ và phân bố: Loài nấm này rất phổ biến trên những khu vực trồng Bạch
đàn trên toàn thế giới.
Bệnh dịch học: Bệnh xuất hiện vào đầu mùa mưa, nấm xâm nhiễm vào các lá của
tán cây, sau thời gian ngắn lá bị khô và rụng. Bào tử nấm qua đông trên xác thực
vật bị bệnh, mùa mưa năm sau nhiễm vào cây trồng qua nước mưa.
ảnh hưởng của bệnh: Một số bệnh đốm lá khác, sinh vật gây bệnh chỉ xâm nhiễm
các lá già ở tầng tán phía dưới, bệnh đốm đen xuất hiện cả ở lá già và lá non, tấn
công vào toàn bộ lá của cây, trường hợp nặng cây bị trụi lá hoàn toàn, ảnh hưởng
nghiêm trọng đến sinh trưởng của cây. Theo kết quả điều tra tại một số rừng trồng