Một số vấn đề cải tiến, xây dựng quy trình thủ tục phiên họp toàn thể của
Quốc hội
Hiện tại, có khoảng 20 loại quy trình, thủ tục được áp dụng tại phiên họp toàn
thể của Quốc hội. Những quy trình, thủ tục này chưa bao gồm quy trình, thủ tục
khai mạc, bế mạc kỳ họp… Mỗi quy trình, thủ tục của phiên họp toàn thể tương
ứng với việc giải quyết một vấn đề cụ thể thuộc thẩm quyền của Quốc hội đều có
đặc điểm riêng phù hợp với tính chất của vấn đề mà Quốc hội xem xét, thông qua.
Trong những năm qua, những quy định của pháp luật hiện hành về quy trình, thủ
tục phiên họp toàn thể đã bảo đảm cho Quốc hội thực hiện tốt chức năng, nhiệm
vụ, quyền hạn của mình, góp phần quan trọng vào công cuộc xây dựng và phát
triển đất nước. Tuy nhiên, thực tiễn vận dụng quy định về quy trình, thủ tục phiên
họp toàn thể của Quốc hội và hoạt động của Quốc hội đã phát sinh một số vấn đề
cần được tiếp tục nghiên cứu để tiếp tục cải tiến, xây dựng và hoàn thiện quy trình,
thủ tục phiên họp của Quốc hội như sau:
Thứ nhất, về nhiệm vụ của đại biểu Quốc hội phải tham gia phiên họp toàn thể
của Quốc hội.
Theo quy định của Điều 15 Nội quy kỳ họp quốc hội: “Đại biểu Quốc
hội có nhiệm vụ tham gia đầy đủ các phiên họp toàn thể của Quốc hội, các cuộc
họp Tổ, Đoàn đại biểu Quốc hội, các phiên họp của Hội đồng dân tộc, Uỷ ban của
Quốc hội mà đại biểu Quốc hội là thành viên”. Thực tế cho thấy do đa số đại biểu
Quốc hội hoạt động không chuyên trách. Vì vậy, bên cạnh việc thực hiện nhiệm vụ
của người đại biểu nhân dân, đại biểu Quốc hội không chuyên trách còn phải dành
thời gian thực hiện nhiệm vụ của cơ quan nơi mình công tác. Do vậy, trong nhiều
trường hợp, vì lý do công việc của cơ quan, hoặc vì lý do cá nhân chính đáng khác
họ không thể tham gia đầy đủ các phiên họp toàn thể của Quốc hội. Vì vậy, pháp
luật hiện hành cho phép đại biểu Quốc hội có thể vắng mặt tại phiên họp toàn thể
của Quốc hội. Tuy nhiên, nội dung của quy định này không rõ trong trường hợp
nào đại biểu được vắng mặt? khi vắng mặt có lý do cần phải làm thủ tục gì? Số
thời gian đại biểu Quốc hội được phép vắng mặt tại các phiên họp toàn thể của
Quốc hội, các cuộc họp Tổ, Đoàn đại biểu Quốc hội, các phiên họp của Hội đồng
dân tộc, Ủy ban của Quốc hội mà đại biểu Quốc hội là thành viên là bao nhiêu?

Bổ sung quy định chủ tọa phiên họp có các quyền: xác định thứ tự ưu tiên phát
biểu của đại biểu Quốc hội, khách mời tham dự phiên họp; kéo dài thời gian phát
biểu của đại biểu Quốc hội, của khách mời; đề nghị kéo dài hoặc rút ngắn thời
gian thảo luận vấn đề thuộc thẩm quyền của Quốc hội; quyền đề nghị triệu tập tổ
chức, cá nhân giải trình trước Quốc hội về những vấn đề mà Quốc hội quan tâm…
Thứ ba, thủ tục giải quyết những vấn đề còn có ý kiến khác nhau.
Trong quá trình thảo luận tại phiên họp toàn thể của Quốc hội, đặc biệt là đối
với dự án luật, dự thảo nghị quyết đều gặp phải một số vấn đề mà Quốc hội cần
thể hiện ý kiến trước khi biểu quyết. Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật
năm 2008 đã trù liệu hướng giải quyết vấn đề này, theo đó, trong quá trình thảo
luận, “đối với vấn đề quan trọng của dự án, dự thảo và những vấn đề lớn còn có ý
kiến khác nhau thì Quốc hội tiến hành biểu quyết theo đề nghị của Ủy ban thường
vụ Quốc hội” (Khoản 5 Điều 52, Điểm d Khoản 1 Điều 53). Tuy nhiên thực tế cho
thấy, do Luật quy định không rõ đây là thủ tục bắt buộc hay phụ thuộc vào quyết
định của Ủy ban thường vụ Quốc hội, nên từ khi Luật ban hành văn bản quy phạm
pháp luật có hiệu lực, Ủy ban thường vụ Quốc hội chưa một lần đặt vấn đề biểu
quyết những vấn đề lớn trong dự án luật, dự thảo nghị quyết còn có ý kiến khác
nhau tại lần thảo luận thứ nhất về dự án luật, dự thảo nghị quyết. Thay vì đưa vấn
đề ra để Quốc hội quyết định, chủ tọa phiên họp, trong bài phát biểu kết thúc phiên
thảo luận, lại đề nghị cơ quan thẩm tra phối hợp với cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp
thu ý kiến của các đại biểu Quốc hội tiếp tục chỉnh lý dự án luật (dự thảo nghị
quyết) và trình Quốc hội tại phiên họp sau. Như vậy, vô hình chung quyền của
Quốc hội quyết định những vấn đề quan trọng, những vấn đề lớn còn ý kiến khác
nhau của dự án luật, dự thảo nghị quyết lại được chuyển giao cho cơ quan thẩm tra
và cơ quan chủ trì soạn thảo giải quyết. Mặc dù, trước khi biểu quyết thông qua
thông qua dự thảo, mà vẫn còn có những vấn đề còn có ý kiến khác nhau, theo đề
nghị của Ủy ban thường vụ Quốc hội, Quốc hội biểu quyết về những vấn đề đó
(Khoản 8 Điều 52, Điểm đ Khoản 2 Điều 53 Luật ban hành văn bản quy phạm
pháp luật).
Thực tiễn điều hành của chủ tọa phiên họp đã tạo điều kiện rút ngắn thời gian

kín. Đối với việc xem xét thông qua dự án luật, dự thảo nghị quyết, Nội quy kỳ
họp Quốc hội để ngỏ 3 phương án để Quốc hội lựa chọn. Tuy nhiên, Nội quy kỳ
họp không quy định rõ về thủ tục lựa chọn hình thức biểu quyết, do vậy, trên thực
tế, cho đến nay, Quốc hội đã biểu quyết thông qua các dự án luật, dự thảo nghị
quyết bằng một hình thức duy nhất là bằng hệ thống biểu quyết điện tử. Việc biểu
quyết thông qua hình thức bằng hệ thống biểu quyết điện tử có điểm ưu việt là bảo
đảm xác định nhanh chóng kết quả biểu quyết với độ chính xác cao. Thực tế cho
thấy, trong một số trường hợp, cũng tại một phiên họp toàn thể số lượng đại biểu
tham gia biểu quyết vào các lần khác nhau lại khác nhau. Mặt khác, trong quá
trình biểu quyết thông qua dự án luật, dự thảo nghị quyết, để bảo đảm tính khách
quan, bảo đảm lợi ích chung, có những vấn đề cần phải được quyết định bằng hình
thức bỏ phiếu kín. Ngược lại, trong một số trường hợp khác, đối với những vấn đề
đơn giản, rõ ràng thì có thể áp dụng hình thức bỏ phiếu bằng giơ tay. Vì vậy, cần
phải bổ sung quy định buộc chủ tọa phiên họp, trước khi biểu quyết thông qua dự
án luật, dự thảo nghị quyết, cần phải nêu vấn đề lựa chọn hình thức biểu quyết để
Quốc hội quyết định. Ngoài ra, cần tiếp tục hoàn thiện phương tiện kỹ thuật đối
với hình thức biểu quyết bằng hệ thống biểu quyết điện tử nhằm khắc phục hiện
tượng biểu quyết hộ, bảo đảm tính xác thực của kết quả biểu quyết của Quốc hội.
Thứ năm, xây dựng và hoàn thiện quy trình, thủ tục của phiên họp trù bị, phiên
khai mạc, phiên bế mạc kỳ họp; quy trình, thủ tục phiên họp phê chuẩn, bãi bỏ
điều ước quốc tế; quy trình, thủ tục quyết định vấn đề chiến tranh và hoà bình; quy
định về tình trạng khẩn cấp, các biện pháp đặc biệt khác bảo đảm quốc phòng và
an ninh quốc gia; quy trình, thủ tục quyết định đại xá.
Trên đây là một số ý kiến mong muốn góp một phần vào hoạt động đổi mới,
hoàn thiện tổ chức và hoạt động của Quốc hội nhằm nâng cao chất lượng và hiệu
quả hoạt động của Quốc hội ở nước ta hiện nay.