Báo cáo khoa học:
Kết quả Nghiên cứu đặc điểm hình thái , sinh học của mọt
đục quả cà phê Stephanoderes hampei Ferriere
(Coleoptera : Scolytidae)
Kết quả Nghiên cứu đặc điểm hình thái , sinh học của mọt đục
quả cà phê Stephanoderes hampei Ferriere (Coleoptera : Scolytidae)
Study on morphological and biological characteristics of the coffee berry borer
Stephanoderes hampei Ferriere (Coleoptera: Scolytidae)
Hà Quang Hùng, Nguyễn Đức Thuấn

summary
An investigation was carried out to examine the morphological and biological characteristics of the
coffee berry borer Stephanoderes hampei Ferriere occurring in Son La province. Stephanoderes
hampei Ferriere is a holometaboluos insect. Their developmental stages include egg, first and
second instar larvae, pupae and adult. Stephanoderes hampei Ferr is a key insect pest of Arabica
coffee (Coffea arabica. L.) in Son La Province. The life cycle of Stephanoderes hampei Ferr lasts
44,680.33 days at temperature 25C and humidity 83%; 35,10 0,29 days at temperature 30C and
humidity 83%.
The damage caused by Stephanoderes hampei Ferr was higher in mature fruits compared
with the young ones, particularly 112-154 days after fruit set.
Key words: Coffee berry borer (Stephanoderes hampei Ferriere), morphological, biological
characteristics, life cycle.

1. Đặt vấn đề
Mọt đục quả cà phê Stephanoderes hampei Ferr, tên gọi khác là Hyphothenemus hampei

tuổi, 63 ngày tuổi, 84 ngày tuổi, 112 ngày tuổi và quả chín (154 ngày tuổi ) để tìm hiểu mối liên
quan giữa tuổi quả cà phê quan hệ và tỷ lệ mọt đục. Mỗi độ tuổi cho 50 quả vào hộp nhựa, sau đó
thả 100 mọt trởng thành vào hộp chứa mẫu. Sau một tuần kiểm tra, theo dõi các quả bị mọt đục.
3. Kết quả và thảo luận
3.1. Đặc điểm hình thái của mọt đục quả cà phê (Stephanoderes hampei Ferr).
Mọt đục quả cà phê là côn trùng thuộc dạng biến thái hoàn toàn, trải qua các pha: Trứng, sâu
non (tuổi 1, tuổi 2), nhộng, trởng thành. Đặc điểm hình thái của mọt đục quả cà phê đợc quan sát
dới kính lúp soi nổi. Kết quả phân tích những đặc điểm các pha thể hiện ở bảng 1 và hình 1.
- Trứng: Có hình elíp, mới đẻ giữa quả trứng có màu trắng sữa, hai đầu có màu trắng trong và
bóng, khi sắp nở có màu trắng sữa. Trứng đợc đẻ trong nội nhũ hạt cà phê.
- Sâu non có 2 tuổi, cơ thể cong hình chữ C, màu trắng, bóng, chân kém phát triển, trên cơ thể
có các lông trắng dài và tha, đầu màu nâu, ngực có 3 đốt, bụng có 9 đốt, phần phụ miệng rất phát
triển. Sâu non cái có hai gai giao phối rất rõ ở phía cuối bụng. Kích thớc của sâu non tuổi 2 lớn hơn
rất nhiều so với sâu non tuổi 1 (khoảng 1,5 lần).

Bảng 1. Kích thớc các pha phát dục của mọt đục quả cà phê
(Stephanoderes hampei Ferr) (n=30)
Chiều dài (mm) Chiều rộng (mm)
Pha phát dục
Ngắn nhất Dài nhất Trung bình Ngắn nhất Dài nhất Trung bình
Trứng 0,55 0,80 0,680,04 0,25 0,40 0,310,03
Tuổi 1 0,65 1,00 0,820,05 0,20 0,40 0,300,03
Sâu non
Tuổi 2 1,65 2,20 1,880,07 0,50 0,85 0,690,05
Đực 0,90 1,30 1,100,06 0,40 0,65 0,530,04
Nhộng
Cái 1,65 1,80 1,720,03 0,70 1,05 0,860,05
Trởng Thành Đực 1,00 1,30 1,160,05 0,50 0,70 0,580,03
Cái 1,70 2,00 1,820,05 0,70 0,95 0,810,03


3
Bảng 2. Thời gian phát dục của mọt Stephanoderes hampei F
(ở nhiệt độ 25
0
C, ẩm độ trung bình 83%)
Pha phát dục Số cá thể
(n)
Thấp nhất
(ngày)
Cao nhất
(ngày)
Trung bình
(ngày)
Trứng 20 6,95 0.39 7,0 0,37 6,98 0,38
Sâu non tuổi 1 20 12,05 0,42 12,25 0,26 12,15 0,34
Sâu non tuổi 2 20 6,4 0,24 6,6 0,24 6,5 0,24
Nhộng 20 6,45 0,24 6,55 0,24 6,5 024
Tiền đẻ trứng 20 12,4 0,44 12,7 0.46 12,55 0,45
Vòng đời 44,25 0,35 45,1 0,31 44,68 0,33

Bảng 3. Thời gian phát dục của mọt Stephanoderes hampei F.
(ở nhiệt độ 30
0
C, ẩm độ trung bình 83%)
Pha phát dục Số cá thể (n)
Thấp nhất (ngày) Cao nhất (ngày)
Trung bình
(ngày)
Trứng 20 6,25 0,34 6,4 0,28 6,33 0,31
Sâu non tuổi 1 20 9,1 0,30 9,25 0,30 9,17 0,30

30
0
C trung bình gần 5 ngày).
Bảng 4. Thời gian phát dục của mọt Stephanoderes hampei F.
ở điều kiện nhiệt độ khác nhau
Điều kiện nuôi
Các pha phát
dục
Nuôi tự nhiên ở
nhiệt độ 22,5
0
C
(ngày)
Nuôi ở nhiệt độ
30
0
C (ngày)
Chênh lệch
( ngày)
Trứng 12
6,33 0,31 5,67 0,31
Sâu non 1 7
9,17 0,30 -2,17 0,30
Sâu non 2 12
4,77 0,20 7,23 0,20
Nhộng 7
5,68 0,22 1,32 0,22
Tiền đẻ trứng 4
- -
Trởng thành 5

42 2,40 0,00 0,00
63 4,12 0,28 0,12
84 5,20 0,40 0,28
112 7,08 0,52 0,40
154 9,32 1,72 0,80
Tổng 28,12 2,92 1,60

Tỷ lệ quả cà phê bị một mọt đục tăng dần theo độ tuổi quả cà phê, ở 42 ngày tuổi có 2,4% quả
bị đục, 63 ngày tuổi có 4,12% quả bị đục, 84 ngày tuổi có 5,20% quả bị đục, 112 ngày tuổi có
7,08% quả bị đục và ở quả chín (154 ngày tuổi) có 9,32% quả bị đục.
Tỷ lệ quả cà phê có 2 và 3 con mọt đục tơng đối thấp, số quả bị 1 con mọt đục chiếm đa số
(28,12%). Quả chín là tuổi quả mà mọt thích đục nhất, tỷ lệ mọt đục trên quả chín (154 ngày tuổi) là
lớn nhất.
4. Kết luận
- Mọt đục quả cà phê Stephanoderes hampei Ferr là côn trùng biến thái hoàn toàn, các pha phát
dục của chúng: trứng, sâu non (tuổi 1,2), nhộng và trởng thành.
- Vòng đời của mọt đục quả cà phê Stephanoderes hampei Ferr ở nhiệt độ 25
0
C, ẩm độ 83%, là
44,68 0,33 ngày. ở nhiệt độ 30
0
C, ẩm độ 83%, vòng đời của mọt đục quả là 35,10 0,29 ngày.
- Khi bị xâm nhiễm mỗi quả cà phê thờng bị 1 mọt trởng thành tấn công. Quả cà phê có tuổi
càng cao càng bị tấn công nhiều, quả từ 16-22 tuần tuổi (tơng ứng 112-154 ngày sau đậu quả) bị
mọt hại nhiều nhất.
Tài liệu tham khảo
Bộ môn côn trùng (2004). Giáo trình côn trùng nông nghiệp - Trờng Đại học Nông nghiệp I. Nxb
Nông nghiệp, Hà Nội.
Cục Bảo vệ thực vật (1995). Phơng pháp điều tra sâu bệnh hại cây trồng Nông nghiệp, Nxb Nông
nghiệp, Hà Nội.