Cơ hội học tập của trẻ em lang thang - vấn đề cần được quan
tâm
March 31, 2009 ·
Trẻ em lang thang - một trong những đối tượng thuộc nhóm trẻ có hoàn
cảnh đặc biệt hiện đang được các cấp, các ngành quan tâm và cho đây là
vấn đề xã hội cần phải chung tay, góp sức giải quyết.
1. Đặt vấn đề
Theo Luật Bảo vệ, Chăm sóc và Giáo dục trẻ em năm 2004: “Trẻ em lang
thang là trẻ em rời bỏ gia đình, tự kiếm sống, nơi kiếm sống và nơi cư trú
không ổn định; Trẻ em cùng với gia đình đi lang thang”. Trẻ em lang thang có
đặc điểm dành thời gian chủ yếu trong ngày đi lang thang kiếm sống trên đư-
ờng phố, các khu vực đô thị và làm một số việc như: Xin ăn, đeo bám khách du
lịch, ép mua ép giá, đánh giầy, bán báo, bán vé dạo, mì gõ, nhặt phế liệu, bốc
vác và làm một số việc không ổn định khác. Chínhvì những đặc điểm này mà
việc thực hiện các chính sách giáo dục, tạo dựng cơ hội học tập cho các em là
một thách thức lớn.
Giáo dục cho mọi người và tiến tới xây dựng xã hội học tập là mục tiêu căn
bản, chiến lược của nhiều quốc gia trên thế giới trong đó có Việt Nam. Cùng
với các nước trong khu vực, nước ta đã có những cam kết quan trọng với cộng
đồng quốc tế về giáo dục được thể hiện rõ tại Hội nghị Giáo dục cho mọi người
(EFA) được tổ chức từ 5-9 tháng 3 năm 1990 tại Jomtien - Thái Lan. Tại Hội
nghị này, đại biểu của 155 nước tham gia đã đưa ra tuyên bố chung: “Mọi
người - trẻ em, thanh niên và người lớn đều phải được hưởng các cơ hội giáo
dục để đáp ứng các nhu cầu học tập cơ bản của họ”. Và mười năm sau, Diễn
đàn giáo dục thế giới với sự tham gia của 160 nước đã cụ thể hóa Tuyên bố về
Giáo dục cho mọi người bằng cách thông qua “Khung hành động Dakar”
(Sénégan, 4/2000) với 6 mục tiêu cơ bản, trong đó có Mục tiêu 2: Đảm bảo đến
năm 2015 tất cả trẻ em, nhất là trẻ em gái, trẻ em có hoàn cảnh khó khăn và
con em dân tộc thiểu số được tiếp cận và hoàn thành giáo dục tiểu học bắt
buộc miễn phí với chất lượng tốt. Hiện thực hóa cam kết của mình, Chính phủ
Việt Nam đã phê duyệt Chiến lược giáo dục giai đoạn 2001 - 2010 và Kế

năm 2005 tại 38 tỉnh, thành phố còn từ 100 trẻ em lang thang trở lên đã đem lại
những kết quả khả quan. Hiện nay, theo báo cáo của 38 tỉnh, thành phố, số
lượng trẻ em lang thang kiếm sống còn khoảng 8000 em; trên địa bàn Hà Nội
và thành phố Hồ Chí Minh còn khoảng 1.500 em.
Có nhiều nguyên nhân liên quan đến việc trẻ em bỏ gia đình đi lang thang,
nhưng tập trung ở hai nhóm nguyên nhân chính có liên quan chặt chẽ và tác
động qua lại với nhau đó là: Nhóm nguyên nhân liên quan đến kinh tế và nhóm
nguyên nhân về xã hội. Sự phát triển không đồng đều giữa khu vực nông thôn
và thành thị, chênh lệch mức sống và thu nhập, nhu cầu việc làm ở các đô thị là
những nguyên nhân trực tiếp dẫn đến vấn đề trẻ em lang thang. Theo Bộ Lao
động - Thương binh và Xã hội, trong tổng số trẻ em lang thang có tới 82% ra đi
từ các vùng nông thôn hoặc tập trung ở các vùng điều kiện tự nhiên không
thuận lợi, kinh tế khó khăn. Điều kiện kinh tế gia đình khó khăn là lý do chủ
yếu dẫn đến việc trẻ em lang thang kiếm sống. (71,7% trẻ em lang thang ra đi
vì kinh tế gia đình khó khăn). Nhận thức của gia đình về vai trò trách nhiệm
của cha mẹ đối với nhiệm vụ bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em còn hạn chế,
việc quan tâm thường xuyên đến con cái chưa được nhiều; bản thân trẻ em chưa
nhận thức đầy đủ về hậu quả lâu dài đối với việc bỏ nhà đi lang thang; chưa có
ý thức phòng ngừa hoặc còn tò mò, muốn thử nghiệm, muốn thể hiện mình;
chưa có các kỹ năng sống cần thiết để tự bảo vệ mình nên dễ bị rủ rê, lôi kéo
vào các tệ nạn xã hội bên cạnh đó các xung đột giữa vợ - chồng, giữa cha mẹ
với con cái, đặc biệt giữa cha và con cái đã làm ảnh hưởng không nhỏ tới tâm
lý của trẻ em; thường các em có thể chán học, bỏ học, quan hệ với những trẻ
chưa ngoan, dẫn đến các em rời xa gia đình, bỏ nhà đi lang thang (theo khảo sát
có 5% trẻ em lang thang bỏ nhà ra đi chủ yếu vì sự bất hòa trong gia đình và
không có mối liên hệ với gia đình).
Từ giác độ kinh tế, các kinh tế học và xã hội học kinh tế cho rằng công việc mà
trẻ em lang thang kiếm sống đang làm là một yếu tố cần thiết để góp phần tạo
ra thu nhập cho bản thân, gia đình và xã hội. Trong hoàn cảnh kinh tế còn khó
khăn, thiếu thốn thì việc huy động trẻ em vào quá trình lao động vật chất trở

dịp nghỉ hè để đến các thành phố kiếm tiền phụ giúp gia đình, đóng góp cho
việc học tập… Bên cạnh đó, nhu cầu sử dụng lao động ở các đô thị, đối với một
số công việc cụ thể như: Giúp việc trong gia đình, làm thuê trong các nhà hàng,
quán ăn, đánh giày… ngày một gia tăng. Ngoài ra, bộ phận trẻ em bị bỏ rơi, mồ
côi không nơi nương tựa cũng là nguy cơ dẫn đến việc trẻ em đi lang thang (trẻ
em lang thang bị bỏ rơi, mồ côi không nơi nương tựa chiếm 3,4% trong tổng số
trẻ em lang thang được khảo sát). Việt Nam vẫn là nước nghèo, theo chuẩn
nghèo mới, cả nước có khoảng 3,9 triệu hộ nghèo, chiếm 22% số hộ toàn quốc;
tỷ lệ đói nghèo chênh lệch lớn giữa các vùng (cao nhất là vùng Tây Bắc: 42%
và Tây Nguyên: 38%, thấp nhất là vùng Đông Nam Bộ: 9%,…) cũng là nguyên
nhân làm nảy sinh các vấn đề xã hội ngày càng phức tạp và tạo nguy cơ gia
tăng trẻ em lang thang.
3. Việc học của Trẻ em lang thang - cơ hội và thách thức
Học vấn của trẻ em lang thang nhìn chung là thấp vì đa số là những trẻ bỏ học
sớm, thất học và thậm chí còn có một số em mù chữ hoặc tái mù chữ. Theo điều
tra của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, trẻ em lang thang từ 6 - 16 tuổi
chưa từng đi học chiếm 4,7%; 34% bỏ học ở bậc Tiểu học; 58,7% bỏ học ở cấp
Trung học cơ sở và 2,6% bỏ học ở cấp Trung học phổ thông. Qua khảo sát trẻ
em lang thang tại Thành phố Hồ Chí Minh cho thấy tỷ lệ biết chữ là 73,9%;
không biết chữ là 26,1%; có 12,9% học lớp 1; 39,6% học lớp 5 trở lên và rất ít
trẻ em lang thang có được trình độ Trung học phổ thông. Như vậy, Luật phổ
cập giáo dục Tiểu học đã có từ lâu, nhưng vẫn còn khoảng gần 40% trẻ em lang
thang chưa được học xong chương trình tiểu học. Và theo kết quả điều tra của
Viện Nghiên cứu Thanh niên kết hợp cùng ủy ban Dân số, Gia đình và Trẻ em
Việt Nam thì tỷ lệ trẻ em lang thang muốn có cơ hội được tiếp tục học tập
không phải là ít (dưới 15 tuổi là 50%; trên 15 tuổi là 25%); tuy nhiên nhu cầu
học tập của các em đa dạng hơn, không chỉ đơn thuần là học văn hóa mà còn
mong muốn học nghề. Khảo sát về trẻ em lang thang tại thành phố Hà Nội cũng
cho thấy 46.6% trẻ em lang thang chỉ có trình độ học vấn từ mù chữ đến bậc
tiểu học. Các em có trình độ trung học cơ sở là 51,7%. Kết quả đánh giá việc

Tạo dựng cơ hội học tập cho trẻ em nói chung và trẻ em lang thang nói riêng
phải được coi là đầu tư phát triển nguồn nhân lực của đất nước và phải gắn chặt
với công tác phòng ngừa và giải quyết tình trạng trẻ em lang thang và tái lang
thang. Nhà nước cần có các cơ chế, chính sách trợ giúp trẻ em lang thang khắc
phục khó khăn, tạo điều kiện cho các em tiếp cận với các dịch vụ, loại hình
giáo dục…Tuy nhiên nhu cầu học tập của các em là đa dạng, phụ thuộc vào các
đặc điểm tâm sinh lý, điều kiện sống của các em… Do đó cần tạo điều kiện, cơ
hội cho các em với nhiều giải pháp, khung chính sách khác nhau nhằm hỗ trợ
cho trẻ em lang thang, trẻ em có nguy cơ lang thang và gia đình giải quyết khó
khăn trước mắt cũng như lâu dài. Giải quyết vấn đề này cần có các giải pháp
đồng bộ với sự tham gia của nhiều ngành, nhiều tổ chức chính trị - xã hội, cộng
đồng, gia đình và chính bản thân các em. Việc đảm bảo cơ hội học tập của các
em phải được quan tâm thường xuyên và coi đó là trách nhiệm chung của toàn
xã hội trong đó trách nhiệm chính và trực tiếp là gia đình.
Tài liệu tham khảo
- Khung kế hoạch Chiến lược giáo dục cho trẻ em cần sự bảo vệ đặc biệt. Viện
Chiến lược và Chương trình Giáo dục - UNICEF.
- Báo cáo: Tình hình trẻ em lang thang tại Thành phố Hà Nội và Thành phố Hồ
Chí Minh. ủy ban Dân số, Gia đình và Trẻ em - 2003.
- Nghiên cứu một số yếu tố tác động đến công bằng về cơ hội học tập cho trẻ
em. Mã số: C18-2003, CNĐT: Vũ Trùng Dương, Viện Chiến lược và Chương
trình Giáo dục.
- Chương trình ngăn ngừa và giải quyết tình trạng trẻ em lang thang, trẻ bị xâm
phạm tình dục và trẻ em phải lao động nặng nhọc, trong điều kiện độc hại, nguy
hiểm giai đoạn 2004-2010 - Quyết định 19/2004/QĐ-TTg ngày 12/2 của Thủtướng
Chính phủ.
Theo Baovetreem.vn