Sáng kiến kinh nghiệm Phương pháp huấn luyện đội tuyển bóng đá học sinh
Sáng kiến kinh nghiệm
Phương pháp huấn luyện đội tuyển bóng đá học sinh
I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Bóng đá là môn thể thao “vua” được đông đảo quần chúng mến mộ và tập
luyện. Trong đó đối tượng thanh niên học sinh tham gia rất đông. Thời gian gần
đây phong trào tập luyện bóng đá trong trường học không ngừng phát triển cả về
chất lượng và số lượng. Hàng năm đại hội Thể dục thể thao của ngành luôn có số
lượng lớn các trường THPT tham gia, trong đó nội dung bóng đá thực sự thu hút
khán giả. Vì vậy, bóng đá đã góp phần không nhỏ vào việc giáo dục, phát triển
toàn diện cho học sinh.
II. CƠ SỞ THỰC TIỄN
Hàng năm sở GD- ĐT thường xuyên tổ chức các đại hội Thể dục thể thao và
thu hút sự tham gia rất đông đảo các trường THPT. Tuy nhiên các đội bóng đá của
các trường phần lớn còn thi đấu một cách bột phát chưa có chiến thuật thi đấu cụ
thể, các em thi đấu chủ yếu còn dựa vào cảm hứng và khả năng của cá nhân, chưa
có sự phối hợp ăn ý giữa các cầu thủ vì thế mà chất lượng trận đấu chưa cao.
III. CẤU TRÚC ĐỀ TÀI
Gồm 2 phần:
Phần 1: Kỹ thuật nhập môn bóng đá
Phần 2: Chiến thuật cơ bản trong bóng đá
IV. NỘI DUNG ĐỀ TÀI
1. Đặt vấn đề
Bộ môn TDTT có một vị trí rất quan trọng trong hệ thống các trường học nói
chung và bậc THPT nói riêng. Nó là một trong năm mặt giáo dục hiện nay: Đức –
Trí – Thể - Mĩ – Lao động. TDTT đã góp phần tích cực để giáo dục rèn luyện học
sinh trở thành con người phát triển toàn diện, có tinh thần sáng suốt, minh mẫn, có
thể chất cường tráng.
Trong TDTT nói chung thì hệ thống giáo dục thể chất là một bộ phận quan
trọng của nền giáo dục XHCN, chỉ thị của ban bí thư Trung ương Đảng đã nêu rõ
“đất nước ta trong giai đoạn hiện nay, vấn đề khôi phục tăng cường sức khỏe cho

chất một cách toàn diện, có người đã so sánh thế này về cầu thủ bóng đá: Có tốc
độ của một vận động viên chạy ngắn, có sức bền của một vận động viên chạy
maratông, có sức mạnh và khả năng bứt phá của một vận động viên cử tạ, có sự
Sáng kiến kinh nghiệm Phương pháp huấn luyện đội tuyển bóng đá học sinh
mềm dẻo của vận động viên thể dục. Ngoài ra, bóng đá còn có tác dụng bồi dưỡng
rất nhiều tính cách của con người như dũng cảm, ngoan cường, kiên nhẫn không
mệt mỏi, thắng không kiêu, bại không nản. Nhiều tình huống đòi hỏi người chơi
phải dũng khí và can đảm để thực hiện động tác kỹ thuật, trong quá trình học và
vận dụng những động tác kỹ thuật đó chính là quá trình bồi dưỡng dần dần tinh
thần dũng cảm, ngoan cường. Sân bóng là một “vũ đài”, cái cần là dũng khí không
sợ gian nan, hiểm nguy, tinh thần tích cực tiến thủ và lòng tin sẽ giành được thắng
lợi, nhất là khi mình đang ở thể yếu, đang bị dẫn bàn, thời gian chuẩn bị hết thì
càng phải phấn đấu ngoan cường hết mức, có tinh thần quyết dành thắng lợi. Tinh
thần này càng có ích đối với sự trưởng thành của học sinh.
Ở đây trong khuôn khổ một sáng kiến kinh nghiệm tôi chỉ đề cập đến một
vấn đề đó là “ phương pháp huấn luyện đội tuyển bóng đá học sinh THPT” với
mục đích hoàn thiện các kỹ năng cơ bản mà các em đã có và trang bị cho các em
một số chiến thuật thi đấu cơ bản phục vụ cho học tập và thi đấu đạt hiệu quả cao.
2. Giải quyết vấn đề
Phần 1 - Kỹ thuật nhập môn bóng đá
Nếu muốn nhanh chóng học được động tác kỹ thuật trong bóng đá thì phải
nhanh chóng nắm vững các đặc điểm và yếu lĩnh kỹ thuật của bóng đá. Mặc dù, có
rất nhiều phương pháp đá bóng khác nhau như: Đá bóng bằng lòng bàn chân, đá
bóng bằng má trong bàn chân, đá bóng bằng mu chính diện bàn chân, đá bóng
bằng má ngoài bàn chân, đá bằng mũi bàn chân và gót bàn chân. Nhưng các
phương pháp đó đều có những điểm chung, chỉ cần nắm vững đặc điểm chung của
phương pháp đá bóng thì có thể nắm được cách học đá bóng, cũng như học được
động tác kỹ thuật đá bóng ở những vị trí khác nhau.
Đặc điểm chung của các phương pháp đá bóng là các kỹ thuật đều được thực
hiện thông qua 5 giai đoạn: Chạy đà, vị trí đặt chân trụ, chuyển động lăng chân

chuyển động của chân khi đá bóng.
1.4 Chân tiếp xúc với bóng.
Chân tiếp xúc khi đá bóng gồm có 2 nội dung: Một là phần nào của chân tiếp
xúc với bóng? Đây là tiêu chuẩn để phán đoán nên dùng động tác kỹ thuật nào để
đá bóng, ví như dùng phần mũi của bàn chân tiếp xúc với bóng thì chính động tác
kỹ thuật đá bóng bằng mũi bàn chân. Thứ hai, là vị trí tiếp xúc với bóng, hay nói
cách khác là chân đá vào vị trí nào của quả bóng? Điều này quyết định quả bóng
Sáng kiến kinh nghiệm Phương pháp huấn luyện đội tuyển bóng đá học sinh
được đá đi sẽ lăn tròn trên mặt đất, bay lên cao hay là xoáy. Do vậy, chân tiếp xúc
với bóng là khâu quan trọng trong việc học tập động tác kỹ thuật trong bóng đá.
1.5 Động tác tiên lên phía trước sau khi đá bóng
Sau khi đá bóng, do quán tính vận động, cơ thể cũng tự nhiên sẽ chuyển về
phía trước, điều này không chỉ có lợi cho tính chính xác khi đá bóng, mà còn có thể
bảo vệ cho cơ thể người học.
Nắm vững được năm khâu này thì có thể học được tất cả các động tác kỹ
thuật của bóng đá, chính vì thế mà trong quá trình huấn luyện giáo viên cần phải
truyền đạt cho học sinh tất cả những nguyên lý cơ bản của kỹ thuật đá bóng, dựa
vào khả năng của học sinh và vốn kỹ thuật đã có để giáo dục, huấn luyện nâng cao.
Phần 2 - Chiến thuật cơ bản trong bóng đá
Trận đấu bóng đá được tiến hành trên mặt sân vận rộng với 2 đội, mỗi đội có
11 cầu thủ (5 cầu thủ, 7 cầu thủ). Trong một đội bóng các cá nhân cầu thủ rất quan
trọng; một đội bóng thi đấu hay, không thể thiếu các cầu thủ xuất sắc. Tuy nhiên
không có bất cứ một cầu thủ nào đủ sức vượt qua một không gian rộng lớn với sự
cản phá quyết liệt của đối phương để ghi bàn thắng. Điều đó có nghĩa là sức mạnh
của đội bóng được thể hiện trước hết ở tính tập thể. Điều này đòi hỏi các cầu thủ
phải biết chơi có tổ chức, biết phối hợp chặt chẽ với nhau, hỗ trợ cho nhau trong
tấn công cũng như trong phòng thủ vì mục đích chung của toàn đội là dành chiến
thắng.
Chiến thuật trong bóng đá được chia làm hai loại:
* Chiến thuật tấn công

Trong thi đấu, hành động chiến thuật cá nhân rất đa dạng. Trong quá trình
huấn luyện cần trang bị cho học sinh cách thức chạy chỗ, dẫn bóng, qua người, sút
bóng và đánh đầu vào cầu môn, tấn công thủ môn…
- Chạy chỗ là sự di chuyển không bóng trong thời gian thi đấu trong bóng
đá chạy chỗ chiếm một vị trí rất quan trọng. Mục đích của chạy chỗ chiếm một vị
trí thuận lợi để nhận bóng, để phối hợp với đồng đội, để tạo ưu thế về số lượng, để
tạo tình huống uy hiếp cầu môn đối phương hoặc lôi kéo đối phương tạo khoảng
trống cho đồng đội hoạt động.
Sáng kiến kinh nghiệm Phương pháp huấn luyện đội tuyển bóng đá học sinh
Trong thi đấu cầu thủ tiếp xúc bóng với thời gian ít vào khoảng 3 đến 4 phút
thời gian còn lại là hoạt động không bóng, điều này cho thấy chạy chỗ là rất quan
trọng. Có các cách chạy chỗ sau:
+ Chiếm lĩnh vị trí: là di chuyển đến vị trí có lợi nhất để tham gia tấn công.
+ Thoát khỏi sự kèm người: Biết thoát khỏi sự kiểm soát của đối phương là
vũ khí chiến thuật lợi hại của các cầu thủ tiền đạo, trong thi đấu các cầu thủ phải
biết cách di chuyển liên tục, tăng tốc bất ngờ, sử dụng động tác giả để loại bỏ sự
kèm cặp của đối phương.
- Dẫn bóng và dẫn bóng qua người là hành động chiến thuật rất quan trọng
của cầu thủ bởi vì không phải lúc nào cũng cần chuyền bóng và có thể chuyền
bóng. Dẫn bóng có tác dụng đưa bóng đến gần sân đối phương hơn tạo áp lực lên
đối phương, dẫn bóng để đồng đội có thời gian di chuyển chiếm lĩnh vị trí, dẫn
bóng nhằm lôi kéo buộc đối phương phải ra cản phá làm cho hàng phòng ngự phải
bố trí lại.
Dẫn bóng qua người là chọc thủng được một phần sự phòng thủ của đối
phương, làm cho đội hình phòng thủ của đối phương bị rối loạn.
+ Sút bóng và đánh đầu vào cầu môn là khâu cuối cùng của đợt tấn công,
phải tận dụng mọi cơ hội để sút và đánh đầu vào cầu môn. Khi sút hoặc đánh đầu
vào cầu môn hành động phải dứt khoát, phải quan sát thủ môn để xác định góc đá.
+ Tấn công cầu môn là hành động áp sát cầu môn khi đồng đội sút bóng
hoặc đánh đầu. Bóng có thể nảy ra từ thủ môn hay khung thành do đó áp sát cầu

b. Chuyền bóng trực tiếp cho đồng đội là cầu thủ dẫn bóng đến gần đồng
đội, động đội không có bóng cũng tiến lại gần cầu thủ có bóng, khi hai người đối
diện nhau cầu thủ đang dẫn bóng nhường bóng cho đồng đội để cầu thủ này dẫn
bóng đi theo hướng khác thoát khỏi sự kềm cặp của đối phương.
2.1.3 Chiến thuật tấn công đồng đội
Chiến thuật tấn công đồng đội là chiến thuật phối hợp có diện tích tấn công
tương đối rộng, số người tham gia tấn công tương đối nhiều, chiến thuật tấn công
đồng đội thường gặp có tấn công biên và tấn công trung lộ.
Sáng kiến kinh nghiệm Phương pháp huấn luyện đội tuyển bóng đá học sinh
* Tấn công biên là chiến thuật được áp dụng ở khu vực hai biên của đối
phương. Tấn công biên là chiến thuật được áp dụng phổ biến vì hai biên khá xa cầu
môn nên sự phòng thủ không chặt chẽ như khu vực trước cầu môn.
Nhiệm vụ của tấn công biên là đưa bóng ra biên, tìm cách đưa bóng theo
biên dọc và hướng xuống biên ngang rồi chuyền bóng vào khu vực trước cầu môn
cho đồng đội.
* Tấn công trung lộ là phối hợp tấn công ở khu vực trước cầu môn đối
phương. Tấn công trung lộ có sức uy hiếp cầu môn đối phương lớn vì ngay trước
khu cầu môn và góc sút rất rộng. Tuy nhiên, đây là khu vực được phòng thủ rất
chặt chẽ. Các hình thức tấn công ở khu vực này thường là đột phá, chuyền vào chỗ
trống, bật tường.
2.2 Chiến thuật phòng thủ: Chiến thuật phòng thủ là các biện pháp, phương
pháp tổ chức thi đấu được sử dụng trong phòng thủ. Trong phòng thủ phải nắm
được các nguyên tắc cơ bản:
* Trong mọi trường hợp phải đặt sự an toàn lên cao nhất
* Phòng thủ toàn đội, phòng thủ tích cực, phòng thủ nhiều lớp học lót hỗ trợ
và nhắc nhở nhau trong phòng thủ.
* Tranh cướp, ngay khi đối phương mới dành được quyền khống chế bóng.
* Thu hẹp khu vực phòng thủ, phòng thủ chặt ở những khu vực nguy hiểm,
kèm chặt các cầu thủ nguy hiểm, giữ vững cự ly trong phòng thủ.
* Tạo ưu thế về số lượng trong phòng thủ. Khi đối phương có ưu thế về số

lên. Các cầu thủ phải có sự liên kết, hỗ trợ trong phòng thủ như bọc lót cho nhau,
bù chỗ cho nhau, sử dụng bẫy việt vị.
a. Bọc lót: Là sự hỗ trợ nhau trong phòng thủ, bọc lót tạo cho tuyến phòng
thủ có nhiều lớp chặt chẽ, kín đáo. Nội dung chủ yếu của bọc lót là các cầu thủ
chiếm các vị trí thích hợp để có thể hỗ trợ lẫn nhau trong phòng thủ
b. Bù chỗ cho nhau: là khi đồng đội phải rời khỏi vị trí thì cầu thủ khác
phải nhanh chóng thay thế đồng đội bảo vệ khu vực bị bỏ trống, đặc biệt là khu
vực nguy hiểm gần vòng cấm địa.
c. Bẫy việt vị: là chiến thuật sử dụng luật việt vị trong phòng thủ nhằm đưa
đối phương vào thế việt vị. Hình thức thực hiện bẫy việt vị rất đơn giản: Khi đối
phương chuẩn bị chuyền bóng thì hậu vệ cuối cùng cần tiến lên nhanh phía trước
để đối phương ở lại phía sau và rơi vào thế việt vị. Để bẫy việt vị thành công cầu
thủ cần thực hiện đúng thời cơ và phối hợp chặt chẽ với đồng đội ở hàng phòng
thủ.
Sáng kiến kinh nghiệm Phương pháp huấn luyện đội tuyển bóng đá học sinh
Trong các tình huống bóng cố định dó có thời gian nên cần tổ chức phòng
thủ chặt, kín kẽ, tạo thành bức tường rào vững chắc.
2.2.3 Chiến thuật phòng thủ toàn đội
Bóng đá là môn thể thao mang tính tập thể đòi hỏi các cầu thủ có mối liên
quan chặt chẽ vớ nhau, hỗ trợ nhau. Trong phòng thủ nguyên tắc chung là tích cực,
chủ động và toàn đội tham gia, phòng thủ ngay khi đối phương mới khống chế
được bóng.
Chiến thuật phòng thủ toàn đội là giao nhiệm vụ cụ thể cho từng cầu thủ
phòng ngự, có thể áp dụng các hình thức: phòng thủ kèm người; phòng thủ khu
vực và phòng thủ hỗn hợp.
- Phòng thủ kèm người là các cầu thủ được phân công nhiệm vụ kèm từng
cầu thủ đối phương, làm cho đối phương bị kèm rất sát nên luôn luôn bị khống chế
khó hoạt động.
- Phòng thủ khu vực là các cầu thủ được phân công phòng thủ một khu vực
nhất định. Cầu thủ phải khống chế tất cả các cầu thủ tấn công đang hoạt động

vào đội tuyển, nhất là đối với học sinh nữ.
Do đó mong các cấp lãnh đạo quan tâm hơn nữa để động viên, khích lệ các
em tham gia tích cực vào phong trào tập luyện và thi đấu bóng đá để phong trào
bóng đá học sinh ngày càng phát triển, góp phần vào thực hiện muc tiêu giáo dục
toàn diện cho hoc sinh.