Hiệu quả buổi thuyết trình dưới ánh sáng của
xã hội học về ngôn ngữ
cách nói khác mà Bernstein gọi là ngữ vựng giới hạn hay đơn giản.
Ngữ vựng phức tạp bao gồm những từ trừu tượng, những khái niệm, những
điển tích mà người “phàm phu tục tử” không có khả năng dùng, tuy là họ có
thể hiểu.
Ngữ vựng đơn giản chỉ có những từ cụ thể, dùng hàng ngày, liên hệ mật
thiết tới vật chất, không có khả năng diễn đạt những khái niệm trừu tượng.

Cho trường hợp những người nói tiếng Pháp, một nghiên cứu đã cũ (thập
niên 1980) cho thấy là giai cấp thợ thuyền chỉ dùng khoảng trên dưới 800 từ
Ở bên ta, trong ti
ểu thuyết “Xóm cầu mới” của Nhất Linh, có đoạn, khi Tý,
con bác Lê, bệnh, ai cũng bảo “Tý nó sốt”. Cô Mùi, con của một l
ương y,
làm nghề bốc thuốc, tới sờ vào trán Tý và nói “hỏa nó bốc”. Hai câu n
ày
giống y nhau, nhưng minh họa được lý thuyết của Bernstein : cô M
ùi dùng
ngữ vựng phức tạp vì cô có hiểu biết chút ít, trong xã h
ội cô ở giai cấp cao
hơn bác Lê và hàng xóm. Thế là “hỏa nó bốc” được mọi ngư
ời truyền mồm
nhau, lập lại như một “phán lệnh”, như mẫu phải dùng trong trường hợp n
ày.
Tý không “sốt” nhưng “hỏa nó bốc” ở Tý
thường ngày, Họ chỉ đọc những báo có thêm ảnh và hoàn toàn không có khả
năng bàn chuyện triết lý. Ngữ vựng nắm vững của một người đã xong Trung
học phổ thông có trên 1500 từ, họ biết dùng những cấu trúc văn phạm phức
tạp và có khả năng bàn chút ít về triết lý được. Trong khi đó thì một giáo sư
Đại học nhân văn thì ngữ vựng thường nhật có trên 3500 từ

giới của những biểu tượng.
Thí dụ với từ “giàu nghèo” ta sẽ nghĩ tới xung đột giai cấp, sự bóc lột giá trị
thặng dư, tới các học thuyết của Marx hay của Weber,
Như thế, ngay đến những từ thường dùng nhất, qua trí nhớ của cả xã hội,
qua lịch sử, văn hóa, những từ ấy đều có nhiều ý nghĩa trừu tượng về liên hệ
xã hội đi kèm. Từ “phụ nữ” sẽ đi kèm với thế giới của gia đình, việc tề gia
nội trợ, sự đàn áp của nam giới trên phụ nữ, tới nhu cầu cần đấu tranh để
được bình đẳng,