MỤC LỤC
Nội dung Trang
I.Lời nói đầu 02
II.Những khó khăn 03
III.Những giải pháp 05
IV.Kết quả 13
V.Kết luận 13
Nâng cao hiệu quả trong một giờ học Lịch sử - GV Lê Ngọc Đảm 1
I.LỜI NÓI ĐẦU:

Đất nước ta đang bước vào thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hoá, với
mục tiêu đến năm 2020 trở thành nước công nghiệp, hội nhập với cộng đồng
quốc tế. Trong bối cảnh đó, đặt ra những yêu cầu mới đối với phẩm chất và
năng lực của người lao động, đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn
diện. Để đáp ứng được yêu cầu này, cần phải nâng cao chất lượng giáo dục,
tăng cường bồi dưỡng cho thế hệ trẻ lòng yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội,
yêu quê hương gia đình, lòng biết ơn, lòng nhân ái, tinh thần hiếu học, biết
kế thừa, phát huy những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc.
Mục tiêu của bộ môn Lịch sử ở Trường THPT nhằm góp phần vào việc
đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện. Trong quá trình hội nhập,
môn Lịch sử, đặc biệt là lịch sử dân tộc rất cần được coi trọng để giúp thế hệ
trẻ hình thành nhân cách, bản lĩnh con người, để giữ gìn bản sắc dân tộc.
Nhưng thực trạng việc dạy và học lịch sử ở trường phổ thông hiện nay đang
ở mức “ báo động đỏ ”, kiến thức của học sinh về môn lịch sử quá kém, dư
luận xã hội đang rất quan tâm vấn đề này.
Trong thư gửi cuộc Hội thảo “Thực trạng việc dạy và học lịch sử trong
trường phổ thông, nguyên nhân và giải pháp” do Hội khoa học lịch sử Việt
Nam và Bộ Giáo dục đào tạo phối hợp tổ chức, đại tướng Võ Nguyên Giáp
cho rằng “ cứ trượt dốc theo đà này thì chúng ta chưa thể lường hết những
hậu quả đối với nhiệm vụ giáo dục, đào tạo thế hệ trẻ ”.
Là giáo viên trực tiếp giảng dạy môn lịch sử tôi rất trăn trở về vấn đề

Giáo dục ngoài giờ lên lớp cũng đúng, còn để so sánh với môn Toán, Lí,
Hoá, Sinh, Ngoại ngữ thì hoàn toàn không dám nghĩ đến. Điển hình:
* Khối 10: Ban KHTN, KHCB và Ban KHXH-NV số tiết học môn
Lịch sử 1,5 tiết/tuần. Như vậy, Ban KHXH-NV nâng cao môn Lịch sử ở
“chỗ” nào? Trong khi cũng đồng thời là môn học nâng cao của Ban KHXH-
NV, thì môn Văn là 4 tiết/tuần, Địa lí là 2 tiết/tuần, Ngoại ngữ là 4 tiết/tuần;
Còn môn Toán là 3 tiết/tuần (Toán không phải là môn nâng cao của Ban
KHXH-NV).
*Khối 11:
+Ban KHXH-NV số tiết môn Lịch sử là 2 tiết/tuần. Trong khi cũng
đồng thời là môn học nâng cao của Ban KHXH-NV, thì môn Văn là 4
tiết/tuần, Địa lí là 1,5 tiết/tuần, Ngoại ngữ là 4 tiết/tuần; Còn môn Toán là
3,5 tiết/tuần (Toán không phải là môn nâng cao của Ban KHXH-NV).
Nâng cao hiệu quả trong một giờ học Lịch sử - GV Lê Ngọc Đảm 3
+Ban KHTN và Ban KHCB số tiết môn Lịch sử là 1 tiết/tuần (bằng
số tiết khi chưa cải cách SGK), môn GDCD cũng 1 tiết/tuần. Trong khi môn
Văn 3,5 tiết/tuần, môn Ngoại ngữ là 3 tiết/tuần, cũng xin nêu rõ: môn Văn,
Ngoại ngữ không phải là môn học nâng cao của Ban KHTN và KHCB. Như
vậy, môn Lịch sử và môn GDCD ở vị trí nào?
*Khối 12:
+Ban KHXH-NV số tiết môn Lịch sử là 2 tiết/tuần, còn môn Văn và
Ngoại ngữ là 4 tiết/tuần, môn Toán là 3,5 tiết/tuần (Toán không phải là môn
nâng cao của Ban KHXH-NV).
+Ban KHTN và KHCB số tiết môn Lịch sử là 1,5 tiết/tuần, còn môn
Văn và môn Ngoại ngữ là 3 tiết/tuần (cả ba môn Lịch sử, Văn, Ngoại ngữ
đều không phải là môn nâng cao của Ban KHTN và KHCB).
 Những nghịch lý này tồn tại từ rất lâu, nhưng những năm trước
đây điểm trung bình môn Lịch sử trong kì thi tốt nghiệp khá cao vì chưa
có “Hai không” hay “Hai không với bốn nội dung”.


Muốn hiểu được nội dung của bài, học sinh phải hiểu được các thuật
ngữ, một số từ hay một vài cụm từ quan trọng trong mỗi bài, phải có cách
lập luận khoa học, phân tích vấn đề, vận dụng kiến thức đã học ở từng bài để
tổng hợp một giai đoạn hay một khoá trình lịch sử,… đây là một trong
những phương pháp lấy học sinh làm trung tâm. Để đáp ứng yêu cầu này,
đòi hỏi mỗi học sinh phải đọc sách giáo khoa ở nhà trước khi học bài mới.
Nhưng trong thực tế, học sinh chưa quen với việc đọc một tài liệu khoa học,
các em có tâm lí chờ đợi, ít chịu động não, mau nản chí trước những vấn đề
khó. Học sinh chỉ đọc sách giáo khoa qua loa nên không nắm được nội dung
chính của bài, không dừng trước những từ, cụm từ “lạ” để suy nghĩ, thậm chí
có nhiều em không đọc bài trước, không biết bài mình sắp học có tựa là gì?
gồm mấy phần? phần nào đó do người thầy không có đủ thời gian kiểm
soát xem các em có đọc sách trước hay không, từ đó các em ỷ lại, chủ quan
và theo thời gian đã hình thành trong đa số học sinh thói quen không đọc bài
mới trước ở nhà.
Vì thế, sự hướng dẫn của người thầy là rất quan trọng, để học sinh làm
quen với cách đặt vấn đề, phân tích vấn đề, giải thích vấn đề, tổng hợp vấn
đề và đánh giá vấn đề, giáo viên có thể hướng dẫn học sinh làm việc với
sách giáo khoa theo các bước sau:
-Đọc lần 1: đọc tựa chương, tựa bài, đọc lướt nhanh nội dung của mỗi
mục, sau đó viết nhanh ra giấy những nội dung cần lưu ý nhưng không cần
thiết phải viết đầy đủ nội dung của cả câu, cả đoạn mà chỉ cần thay thế nội
dung đó bằng một từ hoặc một cụm từ để diễn tả.
+Ví dụ 1: Chương I, Bài 21: Các giai đoạn phát triển của xã hội
nguyên thuỷ (SGK lớp 10-Nâng cao). Sau khi đọc lướt, học sinh có thể tóm
tắt theo cách sau:
Người tối cổ  Người tinh khôn  Công xã thị tộc (Cách mạng đá
mới): văn hóa Hòa Bình, văn hóa Bắc Sơn
+Ví dụ 2: Chương I, Bài 9: Cách mạng tháng Mười Nga (SGK lớp 11-
Nâng cao). Sau khi đọc lướt, học sinh có thể tóm tắt theo cách sau:

của cách mạng? Bài học kinh nghiệm cho những nước khác?
b.Giáo viên hướng dẫn học sinh đọc sách giáo khoa trên lớp:
Khi học sinh đã quen dần với phương pháp đọc sách giáo khoa ở nhà,
giáo viên có thể rèn luyện cho học sinh cách đọc sách giáo khoa tại lớp.
Hình thức này yêu cầu các hoạt động của học sinh cao hơn, nhạy bén hơn và
người thầy cũng phải kiên trì hơn, vì không phải một sớm, một chiều mà học
sinh làm tốt được. Nhưng khi học sinh đã có thói quen này thì sẽ khắc phục
phần nào tình trạng nội dung bài học quá dài.
Cụ thể: Khi dạy Bài 31: Xây dựng và phát triển văn hóa dân tộc (Lớp
10- Nâng cao), giáo viên yêu cầu HS đọc đoạn 3, SGK trang 168 và cho biết
tình hình Phật giáo trong giai đoạn này ra sao? HS nói những hiểu biết của
mình về tôn giáo này?
Nâng cao hiệu quả trong một giờ học Lịch sử - GV Lê Ngọc Đảm 6
Bài 32: Việt Nam thế kỉ XV- thời Lê sơ (SGK lớp 10-Nâng cao), giáo
viên yêu cầu HS đọc đoạn 3 (gồm 4 dòng), SGK trang 173 và gọi lên bảng
vẽ sơ đồ tổ chức Bộ máy nhà nước ở trung ương.
Với phương pháp đọc sách giáo viên sẽ rèn luyện cho học sinh thói quen
làm việc với tài liệu khoa học, giáo viên tiết kiệm được thời gian trên lớp và
giành thời gian mở rộng kiến thức như kể những câu chuyện có liên quan
hoặc nêu nhận định hoặc đặt câu hỏi mang tính giáo dục học sinh, đặt học
sinh vào tình huống có vấn đề,…Điều đó cũng đồng nghĩa với việc giải
quyết nội dung bài học quá dài, còn học sinh sẽ hứng thú hơn trong việc đọc
sách giáo khoa vì tự mình khai thác nội dung bài học dưới sự hướng dẫn của
người thầy.
Để vận dụng phương pháp đọc sách giáo khoa có hiệu quả, giáo viên
phải thường xuyên đôn đốc, nhắc nhỡ, kiểm tra việc đọc sách giáo khoa của
học sinh bằng cách kiểm tra sách giáo khoa xem học sinh có gạch chân
những từ hoặc cụm từ nào hay không? Hoặc hỏi các em có biết bài học hôm
nay có mấy phần, nội dung chính là gì? Cũng sẽ có trường hợp khi nghe
thầy nói kiểm tra thì học sinh mới mở sách giáo khoa và gạch chân một vài

nông nghiệp, công nghiệp, giao thông, thông tin,…thì mới tạo được chiều
sâu của bài giảng. Cụ thể: khi giới thiệu vào bài, giáo viên có thể làm thí
nghiệm để HS quan sát và trả lời:
-Giáo viên chuẩn sẵn một lọ nước, một miếng tả lót Baby, một bông
mướp, một cái ly.
-Giáo viên tiến hành thí nghiệm: đổ nước vào ly rồi cho bông mướp
vào. Học sinh quan sát sẽ thấy bông mướp hút hết phần nước có trong ly, rồi
giáo viên vắt bông mướp thì nước trong bông mướp sẽ chảy ra. Sau đó, giáo
viên thao tác các bước tương tự như vậy, nhưng thay bông mướp bằng tả
Baby.
-Sau khi học sinh quan sát thí nghiệm giáo viên đặt câu hỏi: vì sao tả
Baby thấm nước nhưng nước không chảy ngược trở ra? Sau khi học sinh trả
lời, tuỳ theo câu trả lời của học sinh mà giáo viên dẫn dắt vào bài mới:
Trong tả Baby có thành phần Polime, Polime là một trong rất nhiều thành
tựu do CMKHKT mang lại nhằm phục vụ con người, hôm nay các em sẽ
được tìm hiểu về cuộc cách mạng này.
Hoặc khi dạy Bài 7: Những thành tựu văn hóa thời cận đại (SGK lớp
11-Chuẩn), giáo viên phải biết kết hợp các môn học có liên quan, như văn
học, nghệ thuật, tư tưởng, âm nhạc, hội họa,… ở thời cận đại và những ảnh
hưởng, tác động của nó đối với xã hội. Giáo viên có thể kể một vài mẫu
chuyện về danh họa nổi tiếng Pi-cát-xo (mẫu đàn ông trong mắt của nhiều
phụ nữ đương thời vì tài vẽ tranh của ông), hay những bản giao hưởng của
thiên tài âm nhạc Mô-da, kể về tác phẩm văn học AQ chính truyện,…hay
giáo viên yêu cầu học sinh nói lên những gì mình biết về hai nhà triết học:
Hê-ghen, Phơi-ơ-bách (học ở môn GDCD),…
Hoặc khi dạy Bài 28: Xây dựng và phát triển nhà nước độc lập thống
nhất từ thế kỉ X đến thế kỉ XV (SGK lớp 10-Nâng cao), giáo viên có thể kể
chuyện về nguyên phi Ỷ Lan, bà được tôn là cô Tấm sống, là Quan nữ âm,
không lấy việc trau chuốt nhan sắc để được sự sủng ái của vua Lý Thánh
Tông mà chỉ chuyên vào việc nghiên cứu sách vỡ cùng vua lo cho dân cho

cực của học sinh trong học tập.
Cụ thể: Trước khi chuyển vào phần ba: Lịch sử Việt Nam từ 1858 đến
1918 (SGK lớp 11-Chuẩn), giáo viên yêu cầu học sinh quan sát ba hình
trang 105 và cho biết ba hình đó nói lên nội dung gì?
Nâng cao hiệu quả trong một giờ học Lịch sử - GV Lê Ngọc Đảm 9

Học
sinh
quan sát hình và ít, nhiều sẽ nói lên được nội dung của những hình trên, sau
đó giáo viên dẫn dắt vào nội dung của phần học mới, điều này tạo cho các
em có tính tò mò về môn học và khi học sẽ thích thú hơn.
Hoặc khi dạy về sự xuất hiện loài người và bầy người nguyên thuỷ (SGK
lớp 10-Nâng cao), giáo viên yêu cầu học sinh quan sát hình và miêu tả về sự
tiến triển của loài người (có thể gợi ý cho các em miêu tả về dóc dáng,
gương mặt, sự thay đổi từ vị trí số 1 đến số 7,…):
Nâng cao hiệu quả trong một giờ học Lịch sử - GV Lê Ngọc Đảm 10
Hoặc khi dạy về tình hình nước ta sau Cách mạng tháng Tám năm 1945
(SGK 12, tập 2, Bài 8), giáo viên yêu cầu học sinh quan sát hình và miêu tả
về lớp Bình dân học vụ: điều kiện lớp học, thành phần lớp học, thái độ học
tập của học viên,…sau đó liên hệ với lớp học mà bản thân các em đang ngồi.
Khi dạy Bài 4: Cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỉ XVIII (SGK lớp 11-Nâng
cao), để tạo biểu tượng cho học sinh về đời sống của nhân dân Pháp trước
cách mạng, giáo viên yêu cầu các em quan sát hình và miêu tả tình cảnh
nông dân trước cách mạng: người nông dân già cõng trên lưng mình quý tộc
và tăng lữ, trong túi áo là giấy nợ, còn xung quanh thì chuột bọ phá hoại
mùa màng,…

Nâng cao hiệu quả trong một giờ học Lịch sử - GV Lê Ngọc Đảm 11

Hoặc khi dạy Bài 33: Chiến tranh phong kiến và sự chia cắt đất nước (SGK

+Đạt danh hiệu: Chiến sĩ thi đua cơ sở (lần thứ hai).
-Trong năm học 2007-2008:
+Lớp 11A3-Ban KHTN học kì I đạt 90% (chỉ tiêu là 70%); khối 12 đạt
75% (chỉ tiêu là 65%); Khối 10-Ban KHXH-NV cả năm xác suất đạt 92%
(chỉ tiêu là 80%).
+Xếp loại giờ dạy: 4/4 tiết loại giỏi.

V.KẾT LUẬN:

Như vậy, để chuẩn bị cho một tiết dạy thật không đơn giản chút nào!
Người thầy phải có sự linh hoạt trong tổ chức thảo luận, tranh luận trên lớp
học để vừa đảm bảo thời gian tiết học vừa có thể phát huy tối đa tính tích
cực, sự sáng tạo của học sinh. Yêu cầu học sinh làm việc cũng có nghĩa là
tạo cho các em tác phong làm việc trong thời đại của nền kinh tế tri thức,
kinh tế hội nhập, để các em sẵn sàng hoà nhập khi bước vào đời.
Con đường phía trước còn rất nhiều khó khăn, thử thách, nhưng tôi tin
rằng với sự tận tuỵ, lòng yêu nghề, mến trẻ, người thầy sẽ luôn tìm tòi những
điều lý thú để đưa thế hệ trẻ trở về quá khứ một cách sống động và hướng
đến tương lai là những con người toàn diện.
Mặc dù đã có nhiều cố gắng để hoàn thành đề tài, nhưng chắc hẳn vẫn
còn không ít thiếu sót, tôi rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của bạn
đọc, để chúng ta cùng nâng cao chất lượng của môn học Lịch sử.

Xin chân thành cảm ơn!
Nâng cao hiệu quả trong một giờ học Lịch sử - GV Lê Ngọc Đảm 13
Nâng cao hiệu quả trong một giờ học Lịch sử - GV Lê Ngọc Đảm 14