Lời mở đầu
Toàn cầu hoá hiện nay đang là một xu thế tất yếu đối với sự phát triển của
nhân loại trên nhiều lĩnh vực. Nó đã góp phần tạo cơ hội cho việc giao lu văn
hoá giữa các nớc trên thế giới. ở Việt Nam vấn đề này đã góp phần không nhỏ
trong quan hệ hợp tác với các quốc gia khác, tạo nền tảng cho việc phát triển
kinh tế, song mặt khác nó lại đặt ra những thách thức cho việc bảo vệ bản sắc
văn hoá dân tộc. Phố cổ Hà Nội là một trong những địa điểm bị xu hớng tân
thời hoá,a chuộng đồ ngoại làm cho biến dạng. Hiện nay trong quá trình công
nghiệp hoá - hiện đại hoá, để đáp ứng nhu cầu sinh hoạt ngời dân phá bỏ nhà cũ
xây dựng những ngôi nhà mới theo phong cách, kiến trúc hiện đại, bên cạnh đó
những ngôi nhà cũ vài trăm tuổi cha bị phá bỏ thì ở trong tình trạng xuống cấp
nghiêm trọng. Tình trạng này đang làm Hà Nội dần mất đi một di sản văn hoá
đáng tự hào, ngành du lịch mất đi một nguồn tài nguyên văn hoá trong việc phát
triển du lịch văn hoá của thủ đô. Chính vì thế vấn đề cải tạo, bảo vệ và tôn tạo
khu di tích này hiện nay đang là vấn đề đáng quan tâm của chính quyền địa ph-
ơng và thành phố.
Là một sinh viên kinh tế sau này sẽ làm việc trong lĩnh vực du lịch, vấn đề
bảo tồn phố cổ đã thu hút sự quan tâm của em.
Trong bài viết này em xin phân tích phố cổ ở khía cạnh giá trị văn hoá của
nó đối với việc phát triển du lịch và vấn đề khai thác những giá trị đó vào các
tour du lịch của thủ đô trong hiện tại và tơng lai.
Em xin chân thành cảm ơn Thạc sĩ Ngô Đức Anh đã hớng dẫn và giúp đỡ
em hoàn thành đề án này.
1
I. Phố cổ Hà Nội và nét hấp dẫn của phố cổ đối với du
khách
1. Vài nét về phố cổ Hà Nội:
Hà Nội không chỉ là trung tâm kinh tế, chính trị mà đây còn là trung tâm
văn hoá của nớc Việt Nam. Hà Nội là nơi hội tụ những tài nguyên tự nhiên và
nhân văn phong phú, đa dạng, với một bề dày lịch sử gần 1000 năm đã trở thành
một trong những điểm đến du lịch hấp dẫn đối với du khách trong và ngoài nớc.

Hàng Cót Hàng Gà - Hàng Điếu Hàng Da. Còn khu phố cũ gồm ba khu
vực: khu nhợng địa, khu thành cũ và khu nam Hồ Gơm.
Khu nhợng địa hình chữ nhật, hai cạnh dài là đờng Bạch Đằng và phố Lê
Thánh Tông Trần Thánh Tông, hai cạnh ngang là đoạn đầu phố Tràng Tiền
và phố Nguyễn Huy Tự. ở đây gồm những công trinh kiến trúc kiểu chính
thống, mái lợp ngói đá đen, mặt bằng có hành lang chạy bốn xung quanh, nhà
cuốn hình cung.
Khu thành cũ gồm các phố Phan Đình Phùng, Hùng Vơng, Hoàng Diệu,
Điện Biên Phủ, Lê Hồng Phong, Chu Văn An, Trần Phú. Các biệt thự ở đây th-
ờng theo kiến trúc miền Bắc nớc Pháp, mái dốc, các chi tiết trang trí ở cửa sổ, ở
nóc diêm dúa, tỉ mỉ.
Khu nam Hồ Gơm là một hình chữ nhật mà hai cạnh dài là Tràng Thi
Tràng Tiền và Trần Hng Đạo, hai cạnh ngang là Phan Bội Châu và Phan Châu
Trinh. Khu vực này đợc xây dựng đồng thời với khu vực thành cũ song qui
trình, qui hoạch có chậm hơn vì phải giải toả nhiều làng xóm. ở khu vực này đa
số cũng là biệt thự nhng mái không dốc, nhiều cửa theo kiến trúc Nam Pháp.
Hai khu vực này đã tạo nên một công trình kiến trúc đô thị mang phong
cách á - âu, đợc xây dựng thích nghi với môi trờng truyền thống và thiên nhiên
của Hà Nội mà ngời xa gửi lại cho chúng ta và truyền cho đời sau.
2. Nét hấp dẫn của phố cổ đối với du khách:
Hà Nội 36 phố phờng là một di sản văn hoá của dân tộc. Nó có giá trị
rất lớn trong lĩnh vực kinh doanh du lịch. Các di tích lịch sử văn hoá trong khu
3
phố cổ đã làm cho sản phẩm du lịch đặc trng 3H của Hà Nội là: Hà Nội lịch sử
(history), Hà Nội anh hùng (heroism), Hà Nội mến khách (hospitality) càng
thêm hấp dẫn.
Điểm thu hút đầu tiên của khu phố này mang đến cho khách du lịch không
chỉ giá trị văn hoá vật thể mà còn có cả giá trị văn hoá phi vật thể bao gồm
trong nó.
2.1. Giá trị văn hoá vật thể.

với con ngời và các hoạt động đa dạng của con ngời ở những thời kỳ cha có phơng
tiện cơ giới đã tạo nên sự thu hút và quan tâm của khách du lịch. Họ không chỉ
nhìn ngắm những dấu tích lịch sử mà muốn tìm hiểu sâu về kiến trúc tổng thể mà
cha ông ta đã bố trí không chỉ để sống, sinh hoạt mà còn để phòng vệ trớc các cuộc
chiến tranh. Cơ cấu phố cổ nh mộ bức tờng thành vững chắc bao bọc, che chở cho
phần đô nằm bên trong.
Bên cạnh đó trong khu phố cổ còn rất nhiều công trình đền, chùa, miếu
nằm rải rác trong nhiều đờng phố cổ kính, sang trọng thể hiện một khía cạnh
trong tâm hồn Hà Nội xa luôn tìm cách hoà đồng với một thế giới tâm linh. Các
di tích đình, đền là sản phẩm sáng tạo độc đáo, thiêng liêng của mỗi làng quê,
là sự kết tinh, tồn đọng văn hoá làng xã Việt Nam trong suốt chiều dài lịch sử
dân tộc. Theo thống kê trên phạm vi 100ha của khu phố cổ đã từng có 100 di
tích là nơi thờ tự của các phờng cũ, nơi thờ tổ nghề, Thành Hoàng Hà Nội. Hiện
nay chỉ còn lại 54 ngôi đình, 6 chùa, 22 đền, 3 miếu. Trong đó có một số di tích
đợc xếp hạng nh đền Bạch Mã, đình Thanh Hà, chùa Cầu Đông rất thu hút đ -
ợc du khách tới thăm, tìm hiểu những chứng tích đô thị của một nớc châu á gốc
nông nghiệp dẫu đã ra phờng phố nhng vẫn giữ những tín ngỡng tôn giáo (mà
chủ yếu là đạo phật).
6
Các ngôi chùa, đền ở đây đợc xây dựng theo lối kiến trúc rất đặc trng của Việt
Nam. Các mái đền, chùa đều đợc uốn cong và chạm trổ hình đầu rồng rất cầu kỳ.
Các chi tiết trang trí từ hình dáng bên ngoài nh mái chùa, cổng chùa cho đến
những chi tiết bên trong nh hơng án, cột gỗ đều rất tinh xảo, khéo léo, có giá trị
nghệ thuật cao. Trong chùa còn lu giữ nhiều cổ vật đáng giá:
Chùa Cầu Đông còn lu giữ bốn tấm bia có các niên đại 1624, 1639, 1711,
1816. Đặc biệt là bia 1624 có tên là Đông Môn tự ký do nhà s Nguyễn Văn
Hiệp dựng, kể lại việc chính ông mua thêm đất mở rộng khuôn viên và xây
dựng mở mang chùa. Ngoài ra trong chùa còn có một quả chuông đúc năm
1800 còn nguyên niên hiệu Cảnh Thịnh thứ 8.
Còn ở đền Bạch Mã có di vật quý là pho tợng thần Long Đỗ bằng đồng, t-

ơng mại, nhng nó lại là cách tổ chức có lợi cho ngời bán. Họ có điều kiện tơng
trợ giúp đỡ nhau trong việc định giá, giữ giá, vay mợn hàng, giới thiệu khách
hàng cho nhau Đây là một biểu hiện cụ thể của tính cộng đồng của ng ời Việt
Nam Buôn có bạn, bán có phờng. Môi trờng sống này đã đi vào văn hoá và để
lại dấu ấn không phai mờ về một khía cạnh đắc sắc của nền văn hoá nông
nghiệp điển hình ở phơng Đông. Ngày nay các sản phẩm đợc bán ở các phố đã
thay đổi phong phú và nhiều loại hơn, không chỉ đơn thuần là một mặt hàng nh
trớc đây. Chính những sản phẩm thủ công truyền thống đã giúp cho sự phát
triển của hệ thống các cửa hàng bán đồ lu niệm, tạo ra một khu vực shopping lý
tởng cho du khách đến thăm và mua đồ lu niệm.
Phố cổ cần còn có nhiều món ăn truyền thống nh:
Chả cá lã vọng là món ăn đặc biệt của phố Chả Cá. Nó ra đời ở cuối thế kỷ
19, do một gia đình họ Đoàn ở số nhà 14 phố này nghĩ ra cách chế biến. Món
ăn này dần dần đợc ngời Hà Nội a thích, trở nên nổi tiếng đến nỗi tranh đoạt đ-
ợc cả tên gọi cổ truyền của dãy phố.
ở phố Hàng Than thì nỗi tiếng với món bánh cốm đợc chế biến từ nếp non.
Đây nguyên là thứ bánh cới, thay cho cánh thiếp báo hỷ đánh dấu những ngày
vui của các cặp vợ chồng mới.
Ngoài ra phố cổ còn nhiều món ăn đặc trng khác, nó không chỉ thể hiện ở
sự tinh diệu trong nghệ thuật ẩm thực Hà Nội, mà nó còn thể hiện nét văn hoá
ăn uống của chốn kinh kỳ xa. Điều đó không chỉ thúc đẩy động cơ đi du lịch
tìm hiểu nghiên cứu mà nó còn thu hút các đối tợng khác muốn thởng thức hơng
vị món ăn xa của ngời Việt Nam.
8
Phố cổ là nơi buôn bán sầm uất nhất, là nơi qui tụ ngời dân ở khắp miền tổ
quốc nên các lễ hội dân gian trong khu phố cũng rất phong phú. Đó là những nghi
thức, lễ tiết nông nghiệp thờ nớc, thờ lúa cùng các sản phẩm của cây lúa điển hình
nh lễ tế xuân ngựu, với tục đả xuân ngu ở phờng Đông Hà xa đợc trải dài trên
phố Hàng Chiếu đến tận Hàng Gai bây giờ. Lễ hội thể hiện khía cạnh tâm linh của
ngời Hà Nội xa muốn tìm kiếm một năng lợng vô hình mà họ tin tởng, thể hiện lòng

cảnh phố Hàng Buồm hiện nay.
Do đòi hỏi của sinh hoạt ngời dân đã phá nhà cũ xây nhà mới. Tuy Đảng
và nhà nớc có chủ trơng và chính sách đúng đắn và quan tâm đến việc bảo tồn
phát huy giá trị di tích lịch sử văn hoá, nhng trong quá trình đô thị hiện nay,
do yếu tố tự phát, tính tổ chức và tính pháp luật trong hoạt động đô thị yếu nên
các ngôi nhà đợc xây dựng không có qui hoạch. Nơi đây đã mọc lên nhiều nhà
3-4 tầng, cửa sắt khép kín, các mặt tiền ốp đá rửa pha tạp các kiểu dáng kiến
trúc du nhập từ Nhật, Pháp, Mỹ đã phá vỡ cơ cấu kiến trúc cổ của khu phố.
10