ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
KHOA XÃ HỘI HỌC

TIỂU LUẬN
MÔN: CÔNG TÁC XÃ HỘI NHÓM
ỨNG DỤNG LÝ THUYẾT TRAO ĐỔI XÃ HỘI VỚI NHÓM TRẺ EM
LANG THANG TRONG CÔNG TÁC XÃ HỘI NHÓM
Giảng viên : T.S. Đỗ Thị Ngọc Phương
Học viên: Đỗ Thị Miền
Lớp : Công tác xã hội
Hà Nội – 2011MỤC LỤC
MỞ BÀI
2
Trẻ em hôm nay, thế giới ngày mai là câu nói bao hàm đầy đủ nhất về
ý nghĩa và tầm quan trọng của trẻ em trong tiến trình xây dựng và phát triển
đất nước. Chăm sóc và bảo vệ trẻ em là trách nhiệm chung của mỗi gia đình
và toàn xã hội. Nhưng một thực tế hiện nay, tình trạng trẻ em lang thang
kiếm sống đang diễn ra phổ biến gây nhức nhối trong cộng đồng xã hội. Các
em đang phải đối mặt với những nguy cơ không nhỏ về sức khỏe, giáo dục,
sự an toàn hay xâm hại tình dục
Công tác xã hội nhóm là phương pháp công tác xã hội nhằm giúp tăng
cường, củng cố chức năng xã hội của cá nhân thông qua các hoạt động nhóm
và khả năng ứng phó với các vấn đề của cá nhân. Nhân viên xã hội ứng dụng
những kiến thức, kĩ năng liên quan đến tâm lý nhóm với các mục tiêu xã hội
đã được thiết lập nhằm hỗ trợ mỗi cá nhân trong nhóm thay đổi hành vi, thái
độ, niềm tin, giúp họ tăng năng lực đối phó, chức năng xã hội thông qua chia
sẻ các kinh nghiệm của nhóm có mục đích để giải quyết các vấn đề của mình

cứu về động lực nhóm, được xác định thông qua mô hình về sự phụ thuộc
lẫn nhau trong sự tương tác giữa các cá nhân, xác định các mức độ mà một
đối tác có thể ảnh hưởng đến, hay quan hệ nhân quả. Thông qua các công
việc của mình trên các mối quan hệ cá nhân, ông đã xác định 3 mối quan hệ
của cá nhân: sự phụ thuộc lẫn nhau trong những hậu quả của các hành vi cụ
thể, tương tác đáp ứng với các kết quả khác, và chỉ định của các sự kiện
tương tác tới các khuynh hướng.
4
George Homans (11/8/1910- 29/5/1989) là một nhà xã hội học Mỹ,
người sáng lập của xã hội học và lý thuyết hành vi trao đổi. Homans được
biết đến với nghiên cứu của mình trong hành vi xã hội và tác phẩm của ông
bao gồm Tập đoàn con người, hành vi xã hội: các hình thức tiểu của nó, lý
thuyết trao đổi tín chỉ và các kiến nghị khác nhau nhiều ông thi hành để giải
thích hành vi xã hội tốt hơn. Trung tâm của lý thuyết trao đổi Homans nằm
trong mệnh đề dựa trên các nguyên tắc tâm lý. Theo Homans họ là tâm lý vì
hai lý do: thứ nhất, chúng thường được thử nghiệm trên những người tự gọi
mình là nhà tâm lý học và thứ hai, họ là tâm lý bởi vì mức độ mà họ đối phó
với các cá nhân trong xã hội. Homans nói, "họ là những mệnh đề về hành vi
của mỗi con người, chứ không phải là mệnh đề về các nhóm xã hội." Ông tin
rằng một xã hội học được xây dựng trên các nguyên tắc của ông sẽ có thể
giải thích tất cả các hành vi xã hội. Homans đi sâu vào tập trung đến các
hành vi của cá nhân khi tương tác với nhau. Ông tin rằng các đặc điểm như
năng lượng, sự phù hợp, lãnh đạo, tình trạng và công bằng trong hành vi xã
hội là rất quan trọng để giải thích lý thuyết.
Như vậy nội dung của thuyết trao đổi xã hội là tập trung vào hành vi
của mỗi cá nhân trong nhóm, sự công bằng. Theo thuyết sự thay đổi của xã
hội và tính ổn định của tiến trình trao đổi được các bên thương thuyết với
nhau.
1.2. Nội dung thuyết trao đổi xã hội
Thuyết trao đổi xã hội giải thích sự thay đổi của xã hội và tính ổn định

và xóa đi những qui chuẩn nhóm đồng đẳng chống xã hội và thay thế chúng
bằng những qui chuẩn hỗ trợ xã hội thông qua sự tương tác nhóm đồng đẳng
được hướng dẫn.
6
Lý thuyết cũng chú trọng đến hành vi của các thành viên trong nhóm.
Đối với cá nhân, quyết định thể hiện hành vi dựa trên sự so sánh giữa
thưởng và phạt xuất phát từ các hành vi.
1.3. Vận dụng lý tuyết trao đổi xã hội trong công công tác xã hội
nhóm.
Trong công tác xã hội nhóm, sự tương tác giữa các thành viên đóng
vai trò quan trọng cho sự thành công của cả nhóm. Do vậy nhân viên xã hội
khi làm việc với nhóm, tiến hành áp dụng lý thuyết trao đổi xã hội cần có sự
nhạy bén, linh hoạt, trong lựa chọn các hình thức tương tác, khen thưởng,
phạt để thu được hiệu qua mong muốn.
Khi vận dụng thuyết trao đổi xã hội, nhan viên xã hội sẽ cải thiện
được chức năng xã hội của cá nhân, gia đình, nhóm và các tổ chức thông qua
việc nhận biết và sử dụng khả năng hành động của con người trong việc
tránh sự hao tổn. Khi nhận thức được sức mạnh của lợi ích cá nhân trong các
cơ hội lựa chọn của đối tượng cũng như các hành vi của họ sẽ tăng tính
chính xác trong việc đánh giá, do vậy sẽ tăng hiệu quả can thiệp. Việc nhận
biết được nhu cầu, lợi ích của đối tượng sẽ được kết hợ để xây dựng và thực
hiện kế hoạch can thiệp
Thuyết trao đổi xã hội trong công tác xã hội nhóm giúp mỗi cá nhân
nhận biết và điều chỉnh được khả năng hành động để tránh những hao tổn
không cần thiết, đi ngược quy luật của xã hội; đặc biệt theo một số tác giả có
hai phương pháp làm việc theo nhóm thuyết này là tương tác nhóm có định
hướng và văn hóa tích cực của các thành viên đồng niên.
Thuyết trao đổi xã hội nhấn mạnh đến hành vi cá nhân của các thành
viên trong nhóm. Các nhà lý thuyết tương tác xã hội cho rằng khi người ta
tương tác trong nhóm, mỗi cá nhân đều cố gắng hành động để gia tăng tối

những người lạ mặt, có tính tự lập cao, biết cách tổ chức cho cuộc sống riêng
của mình.
Trẻ em lang thang thường có tâm lý dễ đổ vỡ và tổn thương về tình
cảm, dễ nghi ngờ về mọi người xung quanh.
Trẻ dễ có hành vi sai trái, vi phạm pháp luật do sự lôi kéo của các bạn
xấu trong môi trường sống
2.3. Nhu cầu chung của trẻ em lang thang
Trẻ em lang thang cần được thỏa mãn các điều kiện cơ bản về ăn,
mặc, ở, sinh hoạt
Được đảm bảo về sức khỏe, sự an toàn, được chăm sóc và nuôi
dưỡng, được giáo dục và hòa nhập xã hội
Cũng như bao đứa trẻ bình thường khác, trẻ em lang thang luôn khao
khát được thể hiện và khẳng định mình, được xã hội thừa nhận, được quan
tâm và cống hiến
2.4. Những nguy cơ đối với trẻ em lang thang
Trẻ em lang thang thường phải làm những công việc nặng nhọc, nguy
hiểm gây độc hại cho sức khỏe, bị thiếu ăn, thiếu chất, ốm yếu bệnh tật
Trẻ em lang thang dễ bị xâm hại tình dục, bị bạo hành, bị lạm dụng,
hay lao động sớm, buôn bán trẻ em
2.5. Công tác xã hội nhóm với trẻ em lang thang
Công tác xã hội là một ngành khoa học, một nghề mới ở Việt Nam với
bản chất hướng tới sự trợ giúp con người trong cuộc sống, nhất là những đối
tượng dễ bị tổn thương bằng các mô hình can thiệp, phương pháp, kĩ năng
của mình. Với nhóm trẻ em lang thang, đó là những cá nhân dễ bị tổn
thương, các em rất cần được che chở, quan tâm, chăm sóc của gia đình và xã
hội. Nhân viên xã hội khi làm việc với nhóm trẻ này cần chú ý:
9
Thân thiện, tạo dựng sự tin tưởng trong trẻ
Tìm hiểu nhu cầu, mong muốn của các em, những khó khăn mà các
em đang gặp phải

quá trình hoạt động của nhóm
- Xác định mục tiêu của nhóm
- Thảo luận nguyên tắc bảo mật thông tin nhóm
- Giúp các thành viên cảm nhận họ là một thành phần của nhóm
- Định hướng phát triển nhóm
- Cân bằng giữa nhiệm vụ, yếu tố tình cảm xã hội của tiến trình
- Thỏa thuận các công việc của nhóm
- Khích lệ động cơ của các thành viên
- Dự đoán những khó khăn cản trở
* Giai đoạn can thiệp hoặc thực hiện nhiệm vụ
* Giai đoạn kết thúc, chuyển giao
- Lượng giá
- Kết thúc
+ Giải quyết cảm xúc của những thành viên
+ Giảm sự phụ thuộc vào nhóm
+ Duy trì, phát huy những nỗ lực thay đổi
+ Lập kế hoạch cho tương lai, chuyển giao
2.2. Tiến trình trợ giúp nhóm trẻ
2.2.1. Chuẩn bị và thành lập nhóm
- Mục đích hỗ trợ nhóm: trợ giúp các em có chỗ ăn, ở, sinh hoạt, được
học nghề và giới thiệu việc làm, thay đổi nhận thức và hành vi của trẻ
11
- Đánh giá khả năng thành lập nhóm: đây là các em lang thang bán
báo và đánh giầy, các em không có nơi ở, mà chỉ sống tạm tại gầm cầu và
khu chợ. Cuộc sống rất khó khăn, các em thường xuyên có hành vi đánh
nhau với các trẻ khác.
- Với những trẻ em này, bước đầu nhân viên xã hội tiếp cận các em,
sử dụng các kĩ năng và phương pháp cần thiết như thấu cảm, lắng nghe, thu
thập, phân tích và xử lý thông tin , khi đó phát hiện ra vấn đề chung của
nhóm trẻ, cùng trẻ thành lập một nhóm hành động chung dựa trên tinh thần

- Tìm hiểu chức năng, vai trò của từng thành viên trong nhóm: xem
xét mỗi trẻ đóng vai trò gì trong nhóm, đảm nhiệm công việc gì, trẻ có thực
hiện các hoạt động giao lưu, trao đổi trong nhóm không
+ Trao đổi về suy nghĩ, cảm nhận khi tham gia vào nhóm
+ Chia sẻ những trải nghiệm, sở thích, ưu nhược điểm của từng người
để mỗi thành viên trong nhóm hiểu nhau hơn từ đó có những hỗ trợ nhau
phù hợp.
+ Tinh thần hoạt động chung của cả nhóm: cùng chia sẻ, và vượt qua
những vấn đề gặp phải trong xã hội; cùng chung mục đích muốn được gia
nhập một tổ chức xã hội, được học nghề và giới thiệu việc làm. Xác định
những mục đích này một cách rõ ràng sẽ khích lệ tinh thần tham gia chung
của cả nhóm. Mặt khác, cùng trao đổi, chia sẻ và vượt qua những khó khăn,
nhóm trẻ sẽ hiểu nhau hơn, từ đó xây dựng tinh thần tự giác.
+ Do đặc thù là nhóm trẻ lang thang, lại chưa có nơi ở cố định, khi các
em gia nhập nhóm và có mục tiêu hoạt động chung, các em sẽ tự bảo vệ
được bản thân và bảo vệ cho nhau tránh những nguy cơ từ phía xã hội
13
- Nhân viên xã hội cùng tham gia các buổi sinh hoạt nhóm của trẻ,
quan sát cách thức trao đổi công việc, hướng dẫn các em phương pháp làm
việc nhóm hiệu quả. Phân tích để trẻ hiểu việc trao đổi và chia sẻ giữa các
thành viên trong nhóm có tác dụng to lớn cho sự thành công của cả nhóm.
- Trong các buổi sinh hoạt nhóm, nhân viên xã hội nên có các phần
thưởng nho nhỏ khuyến khích trẻ khi trẻ hoàn thành một nhiệm vụ nào đó:
như khi trẻ tự học và lam được một bài tập, hay hôm nay trẻ đã giúp được
bạn trong nhóm việc gì Bên cạnh đó có hình phạt cho những trẻ có hành vi
vi phạm nguyên tắc hoạt động chung của nhóm: như vẫn còn gây gổ đánh
nhau, trộm cắp đồ, không chia sẻ và trao đổi với các bạn trong nhóm
- Nhân viên xã hội trong bất cứ buổi sinh hoạt nhóm nào, đều chỉ
đóng vai trò người tham mưu và hướng dẫn, còn các công việc cụ thể giao
cho trưởng nhóm và từng thành viên.

- Quá trình trao đổi, sử dụng các hình thức thưởng phạt là động lực
giúp mỗi nhóm viên cố gắng hơn hoàn thành nhiệm vụ được giao
- Nhờ sự trao đổi giữa các nhóm viên mà mỗi nhóm viên sẽ có ý thức
trách nhiệm hơn trong hoạt động chung của cả nhóm, tâm lý không muốn
kém hơn người khác, muốn được thể hiện mình sẽ khiến mỗi nhóm viên
hăng say hết mình cho hoạt động chung.
- Sử dụng thuyết trao đổi xã hội, mỗi nhóm viên sẽ gần gũi nhau hơn,
đặc biệt với nhóm trẻ lang thang thiếu thốn tình cảm gia đình, khi gia nhập
nhóm và được trao đổi với các bạn, các em sẽ có cảm giác mình có thêm
một gia đình mới, có sự quan tâm, chia sẻ của các bạn từ đó trẻ sẽ có cái
nhìn lạc quan, tích cực hơn đối với hoàn cảnh.
* Hạn chế của thuyết trao đổi xã hội
15
- Thuyết trao đổi xã hội có hạn chế nhất định khi áp dụng vào nhóm
trẻ lang thang: khi muốn khuyến khích trẻ chia sẻ hay tham gia các hoạt
động mà trẻ không hoàn toàn hứng thú, việc sử dụng các phần thưởng mà trẻ
yêu thích sẽ dần dần hình thành trong trẻ tâm lý phải có điều kiện trao đổi
thì trẻ mới thực hiện. Trong đời sống xã hội, nếu quá chú trọng đến lợi ích,
phải được cái gì thì mới thực hiện sẽ dẫn đến lối suy nghĩ và lối sống ích kỉ;
không khuyến khích được tinh thần tự nguyện trong công việc, dẫn đến sự lệ
thuộc vào các phần thưởng hay lợi nhuận.
- Trong thuyết trao đổi xã hội, khi áp dụng vào nhóm trẻ, nếu nhu cầu
của các em gần như hoàn toàn được thoả mãn hoặc thỏa mãn ít thì cá nhân
sẽ ít cố gắng hơn trong việc nỗ lực tìm kiếm chúng.
KẾT LUẬN
Xã hội ngày càng phát triển cao kéo theo đó là những hệ lụy của lối
sống công nghiệp, những vấn đề xã hội nhức nhối cả cộng đồng Công tác
16
xã hội với vai trò và chức năng là một nghề nghiệp trợ giúp xã hội hơn lúc
nào hết luôn phải đối phó với những khó khăn, thách thức; người nhân viên