Bài tiểu luận giữa kỳ: Lý thuyết trao đổi xã hội trong công tác xã hội nhóm
và vận dụng đối với nhóm trẻ có hành vi lệch chuẩn
I. NGUỒN GỐC, XUẤT XỨ.
Lý thuyết trao đổi xã hội đã được giới thiệu trong những năm 1960
bởi George Homans. Sau khi Homans thành lập lý thuyết, nhiều lý thuyết
như Richard Emerson, John Thibaut, Harold Kelley và Peter Blau tiếp tục
viết về lý thuyết. John Thibaut và Harold Kelly tập trung nghiên cứu trong
lý thuyết về các khái niệm tâm lý, nhóm nhị nguyên và nhỏ. Homans mối
quan tâm hàng đầu trong lĩnh vực này đã được tập trung vào các hành vi
của các cá nhân khi tương tác với nhau. Ông tin rằng các đặc điểm như
năng lượng, sự phù hợp, lãnh đạo, tình trạng và công bằng trong hành vi xã
hội là rất quan trọng để giải thích trong lý thuyết. Mặc dù có những phương
thức khác nhau trao đổi, Homans tập trung nghiên cứu của ông về cặp đôi
ngoại tệ.
Homans tóm tắt các hệ thống trong ba dự luật, thành công Dự luật
kích thích kinh tế, Tước-sự thỏa mản. Dự luật thành công: khi người ta tìm
thấy họ được thưởng cho những hành động của họ, họ có xu hướng lặp lại
hành động kích thích Dự luật
Peter Blau tập trung các bài viết đầu tiên của ông trên lý thuyết trao
đổi xã hội nhiều hơn đối với khía cạnh kinh tế và tiện dụng. Trong khi đó,
Homans tập trung trên nguyên tắc tăng cường mà tin cơ sở di chuyển tiếp
theo của các cá nhân trên kinh nghiệm trong quá khứ, tập trung thực dụng
Blau của khuyến khích các nhà lý luận để nhìn về phía trước như những gì
họ mong đợi phần thưởng sẽ là liên quan đến sự tương tác xã hội của họ
tiếp theo. Blau cảm thấy rằng nếu cá nhân, tập trung quá nhiều vào các khái
niệm tâm lý trong lý thuyết, họ sẽ không học tập các khía cạnh phát triển
1
Bài tiểu luận giữa kỳ: Lý thuyết trao đổi xã hội trong công tác xã hội nhóm
và vận dụng đối với nhóm trẻ có hành vi lệch chuẩn
của xã hội trao đổi. Blau nhấn mạnh phân tích kinh tế kỹ thuật trong khi
Homans tập trung nhiều vào tâm lý của hành vi cụ thể.

xã hội đề xuất rằng hành vi xã hội là kết quả của một quá trình trao đổi lợi
ích giữa các cá nhân. Lợi ích này không chỉ dừng lại ở các yếu tố vật chất
mà trong quan hệ xã hội nó còn có thể là sự cảm thông, chia sẻ, cảm giác
được tôn trọng, tình yêu thương mà cá nhân nhận được.
Mục đích mà mọi người hướng đến trong các mối quan hệ là: Tăng
lợi ích, giảm chi phí/thiệt hại cho bản thân. Thuyết cho rằng tất cả các mối
quan hệ của con người được hình thành bởi sự phân tích giá cả lợi nhuận
một cách chủ quan và có sự so sánh giữa các lựa chọn. Vì thế, khi những rủi
ro lớn hơn những phần thưởng, con người sẽ chấm dứt hoặc từ bỏ mối quan
hệ. Ví dụ, khi một người nhận thấy giá trị cái mình cho đi lớn hơn cái họ
nhận được, thì người đó tức khắc sẽ quyết định từ bỏ mối quan hệ.
Theo đó, chi phí/thiệt hại liên quan đến những điều được xem là ảnh
hưởng xấu đến cá nhân như phải bỏ tiền, thời gian và nỗ lực vào một mối
quan hệ. Những lợi ích mà cá nhân nhận ra trong nhóm, mối quan hệ như
niềm vui, tình bạn, sự đồng hành và hỗ trợ xã hội.
Lý thuyết trao đổi xã hội cho thấy rằng về cơ bản chúng ta có những
lợi ích và trừ đi các chi phí, thiệt hại để xác định có bao
3
Bài tiểu luận giữa kỳ: Lý thuyết trao đổi xã hội trong công tác xã hội nhóm
và vận dụng đối với nhóm trẻ có hành vi lệch chuẩn
nhiêu mối quan hệ có giá trị. Mối quan hệ tích cực là khi lợi ích lớn hơn chi
phí, trong khi mối quan hệ tiêu cực xảy ra khi các chi phí lớn hơn lợi ích.
Tuy nhiên, do kỳ vọng của mỗi cá nhân vào các mối quan hệ là khác
nhau nên mức độ hài lòng của họ đối với kết quả cũng sẽ khác nhau. Ví dụ,
trong mối quan hệ tình yêu, có những người hài lòng với việc nhận được sự
quan tâm, chăm sóc của đối phương, nhưng có người còn mong chờ ngoài
các yếu tố tinh thần sẽ có cả các phần thưởng "vật chất" khác như
những món quà
Khi không hài lòng với các mối quan hệ, người ta sẽ từ bỏ nó và tìm
đến "các lựa chọn thay thế" là những mối quan hệ khác hứa hẹn sẽ cho

+ Nếu một hành vi được thưởng, hay có lợi thì hành vi đó có
xu hướng lặp lại.
+ Hành vi được thưởng, được lợi trong hoàn cảnh nào thì cá
nhân sẽ có xu hướng lặp lại hành vi đó trong hoàn cảnh tương tự.
+ Nếu như phần thưởng, mối lợi đủ lớn thì cá nhân sẽ sẵn sàng
bỏ ra nhiều chi phí vật chất và tinh thần để đạt được nó.
5
Bài tiểu luận giữa kỳ: Lý thuyết trao đổi xã hội trong công tác xã hội nhóm
và vận dụng đối với nhóm trẻ có hành vi lệch chuẩn
+ Khi nhu cầu của các cá nhân gần như hoàn toàn được thoả mãn thị
họ ít cố gắng hơn trong việc nỗ lực tìm kiếm chúng.
III. LÝ THUYẾT TRAO ĐỔI XÃ HỘI VẬN DỤNG TRONG
CÔNG TÁC XÃ HỘI NHÓM. NHỮNG ƯU ĐIỂM VÀ HẠN CHẾ
1. Lý thuyết trao đổi xã hội vận dụng trong công tác xã hội nhóm
Trong công tác xã hội nhóm, lý thuyết này được sử dụng để làm việc
với nhóm thanh, thiếu niên phạm pháp trong cơ sở, nhóm cấu trúc được sử
dụng để đối đầu, thách thức, và xóa đi những quy chuẩn nhóm đồng đẳng
chống xã hội và thay thế chúng bằng những quy chuẩn hỗ trợ xã hội thông
qua sự tương tác nhóm đồng đẳng được hướng dẫn.
Trong CTXH nhóm, lý thuyết trao đổi xã hội được sử dụng để giúp
các thành viên cải thiện việc thực hiện chức năng xã hội của mình thông
qua việc nhận biết và điều chỉnh khả năng hành động để tránh những hao
tổn không cần thiết. Khi nhận thức được sức mạnh lợi ích cá nhân trong các
cơ hội và hành vi mà thân chủ lựa chọn. Nhân viên công tác xã hội sẽ tăng
cường được tính chính xác trong việc đánh giá, do vậy sẽ tăng hiệu quả can
thiệp.
Việc nhận biết được lợi ích cá nhân của thân chủ sẽ giúp nhân viên xã
hội kết hợp với những phát hiện khác để phát triển và hình thành kế hoạch
trợ giúp sau này tốt hơn.
• Trong công tác xã hội với gia đình, thuyết TĐXH được ứng

7
Bài tiểu luận giữa kỳ: Lý thuyết trao đổi xã hội trong công tác xã hội nhóm
và vận dụng đối với nhóm trẻ có hành vi lệch chuẩn
2. Những ưu điểm khi vận dụng lý thuyết trao đổi xã hội trong
công tác xã hội nhóm.
Lý thuyết trao đổi xã hội trong công tác xã hội nhóm giúp các cá
nhân nhận biết và điều chỉnh được khả năng hành động để tránh những hao
tổn không cần thiết đi ngược lại quy luật xã hội. Nếu cá nhân trong nhóm
cảm thấy những lợi ích được đáp ứng trong nhóm thì hành động của cá
nhân có xu hướng lặp lại theo chiều hướng tích cực. Ngược lai, nếu cá nhân
nhận thấy các lợi ích không đạt được thì các cá nhân đó sẽ quyết định thay
đổi hành vi để phù hợp với nhóm hoặc cá nhân sẽ rời bỏ nhóm để đi tìm
nhóm phù hợp với mình. Rõ ràng, khi nhu cầu cá nhân được đáp ứng, cá
nhân sẽ tham gia tích cực vào nhóm để đóng góp cho sự phát triển của
nhóm và phục vụ lợi ích lâu dài của bản thân.
Do kỳ vọng của mỗi cá nhân vào các mối quan hệ là khác nhau nên
mức độ hài lòng của họ đối với kết quả cũng sẽ khác nhau. Có những cá
nhân không hoàn toàn hài lòng với những lợi ích đạt được nhưng vì những
rào cản mà cá nhân vẫn tiếp tục tham gia vào nhóm. Vì vậy, khi đã tham gia
vào nhóm, trước khi từ bỏ một mối quan hệ, cá nhân cũng cân nhắc các lợi
ích đạt được cũng như các rào cản. Đôi khi dù không hài lòng với các mối
quan hệ, nhưng vì các rào cản, cá nhân sẽ vẫn duy trì chúng để duy trì một
số các lợi ích khác. Ví dụ như hai vợ chồng sống với nhau không hạnh
phúc. Nếu ly hôn để giải thoát cuộc sống áp lực cùng chồng thì người phụ
nữ đó sẽ hạnh phúc và tìm cuộc sống mới nhưng vì nghĩ râò cản là những
đứa trẻ sẽ thiệt thòi không có cha nên người phụ nữ đó vẫn chấp nhận sống
cùng chồng và nuôi con.
8
Bài tiểu luận giữa kỳ: Lý thuyết trao đổi xã hội trong công tác xã hội nhóm
và vận dụng đối với nhóm trẻ có hành vi lệch chuẩn

Trẻ em lang thang là đối tượng mà chúng ta có thể gặp ở bất cứ nơi
đâu trên đường phố. Các em xuất phát từ nhiều hoàn cảnh éo le trong cuộc
sống. Nhưng đại đa số là các em bị bỏ rơi không có người nuôi dưỡng.
Trong số đó, vì hoàn cảnh mà có nhiều em đã phải vật lộn với cuộc sống
khó khăn bên ngoài nên các em thường xuyên gây rối loạn xã hội, đánh
nhau, trộm cắp, phạm tội và được công an thu gom lại. Khi đuộc đưa về
cùng một mái ấm, với tính cách đã được hình thành qua sự trải nghiệm về
cuộc sống vất vả của các em, các em rất dễ gây lộn,rộm cắp, đánh nhau.
Trong quá trình sinh hoạt, các em sẽ dẫn đến tình trạng vi phạm pháp luật.
2. Vận dụng lý thuyết trao đổi xã hội đối với nhóm trẻ lang thang
vi lệch chuẩn.
Bước 1: Nhân viên xã hội xác định mục đích, nhu cầu thành lập
nhóm: Thay đổi hành vi lệch chuẩn để đưa các em trở về sống cuộc sống nề
nếp cùng các em nhỏ tại trung tâm.
10
Bài tiểu luận giữa kỳ: Lý thuyết trao đổi xã hội trong công tác xã hội nhóm
và vận dụng đối với nhóm trẻ có hành vi lệch chuẩn
Bước 2: Thiết lập mục tiêu chung rõ ràng, việc đạt được mục tiêu
chung đồng thời phải giúp các nhóm viên thỏa mãn những lợi ích của mình,
phải tìm được sự thống nhất giữa nhóm và cá nhân.
Dựa trên nguyên tắc trao đổi: “cùng có lợi”, khi trẻ được đưa về
trung tâm giáo dưỡng, trẻ phải nhận thấy được những mặt có lợi đối với cá
nhân mình thì trẻ sẽ tiếp tục cuộc sống tại trung tâm mà không quay lại
đường phố dẫn đến các hành vi vi phạm pháp luật.
Khi được đưa về trung tâm nuôi dưỡng, cần đáp ứng được cho trẻ
các nhu cầu tối thiểu như: ăn, mặc, ở để trẻ có được cảm giác an toàn. Sau
đó, dưới sự hướng dẫn của nhân viên công tác xã hội, các em phải làm được
những việc trong gia đình như: nấu cơm, đi chợ, lau nhà để hình thành thói
quen trong các hoạt động thường ngày như một gia đình huyết thống.
Sau đó, các em phải được tham gia vào các hoạt đông cùng nhau

thì sẽ được người khác ủng hộ, cảm ơn thì hành động của trẻ sẽ có xu
hướng lặp lại. Ngược lại, những hành động không được chấp nhận sẽ được
12
Bài tiểu luận giữa kỳ: Lý thuyết trao đổi xã hội trong công tác xã hội nhóm
và vận dụng đối với nhóm trẻ có hành vi lệch chuẩn
nhóm không đồng thuận và sẽ có xu hướng không lặp lại. Từ đó, trẻ sẽ có
những thay đổi hành vi để được nhóm chấp nhận ở lại hoặc là sẽ lựa chọn
không ở lại nhóm nữa.
Bước 3: Giai đoạn lượng giá và kết thúc: Tạo cho cá nhân những
lựa chọn thay thế để giảm sự phụ thuộc vào nhóm.
Như vậy, xuất phát từ động cơ duy lý: lựa chọn hành động nào đem
lại lợi ích nhất với nguy cơ chi phí và thiệt hại nhỏ nhất nhưng đem lại lợi
ích tốt nhất mà các cá nhân trong nhóm sẽ lựa chọn được hành vi nào phù
hợp và hành vi nào không được chấp nhận để thay đổi cho phù hợp mà gắn
bó với nhóm để tìm được lợi ích của mình khi tham gia vào nhóm. Ngược
lại, nếu các em không thay đổi được những hành vi lệch chuẩn khi tham
gia.
trong nhóm, không có sự thay đổi theo chiều hướng tich cực thì nhân
viên xã hội sẽ thay đổi để tìm nhóm phù hợp hơn cho các em sinh hoạt,
định hướng cho các em lựa chọn việc học nghề để các em có thể phá huy
được mặt mạnh của bản thân để đáp ứng nhu cầu cuộc sống sau này của các
em. Ngược lai, nếu những hành vi của trẻ không thay đổi được trong quá
trình tương tác giữa các thành viên nhóm thì nhân viên xã hội cần có sự
chuyển giao sang nhóm phù hợp hơn để giáo dưỡng.
13
Bài tiểu luận giữa kỳ: Lý thuyết trao đổi xã hội trong công tác xã hội nhóm
và vận dụng đối với nhóm trẻ có hành vi lệch chuẩn
MỤC LỤC
I. NGUỒN GỐC, XUẤT XỨ………………………………… 1
II. NỘI DUNG………………………………………………………….2

5.Social exchange theory: http://www.ístheory.yory.ca.social
exchangetheory.htm
16