A. ĐẶT VẤN ĐỀ
Tiểu học là cấp học nền tảng đặt cơ sở ban đầu cho việc hình thành và phát
triển nhân cách của con người, là nền móng vững chắc cho bậc học phổ thông
và cho toàn bộ hệ thống giáo dục quốc dân. Để đạt được mục tiêu trên, nhà
trường Tiểu học đã duy trì dạy học toán một trong những môn học cơ bản của
bậc tiểu học.Việc giúp các em học tốt môn học ,học có phương pháp là mục
tiêu hàng đầu được đặt ra trong mọi tiết học. Để làm được việc đó , người giáo
viên cần giúp học sinh phân tích bài toán nhận biết được đặc điểm, bản chất bài
toán, từ đó lựa chọn được phương pháp giải thích hợp. Trong các phương pháp
giải toán ở tiểu học , tôi thấy phương pháp “giải toán bằng sơ đồ đoạn thẳng”
có nhiều ưu điểm. Phương pháp này giúp cho học sinh lập kế hoạch giải toán
một cách dễ dàng, giúp cho phát triển được kĩ năng , kĩ xảo, năng lực tư duy và
khả năng giải toán của các em.
Từ những lý do trên, tôi đã chọn đề tài “ Hướng dẫn học sinh lớp 4 giải toán
bằng sơ đồ đoạn thẳng” để tìm hiểu và nghiên cứu nhằm nâng cao sự hiểu biết
về toán học , nâng cao khả năng giải toán cho học sinh.
Việc sử dụng sơ đồ đoạn thẳng trong giải toán có tác dụng rất lớn. Nhìn vào
sơ đồ học sinh sẽ định hướng được cách giải, có khi nhận thấy ngay kết quả bài
toán .Vì lẽ đó mà phương pháp này được áp dụng phổ biến, làm chỗ dựa cho
việc tìm kế hoạch giải toán .
Ở lớp 4, các em đã được học giải các bài toán điển hình bằng phương pháp
dùng sơ đồ đoạn thẳng như “ Tìm số trung bình cộng”, “ Tìm hai số khi biết
tổng và tỷ số của hai số đó”, “ Tìm hai số khi biết tổng và hiệu của hai số đó” .
Vì vậy , trong quá trình hướng dẫn giải toán lớp 4 , người giáo viên cần sử
dụng triệt để phương pháp này để giúp các em học sinh nắm chắc bản chất của
mỗi dạng toán, nhận dạng nhanh và phát huy được tính chủ động sáng tạo của
học sinh.
B. NỘI DUNG
I/ Thực trạng :
Từ việc nghiên cứu cơ sở thực tiễn và cơ sở lý luận của việc dạy học, tôi
nhận thấy trong thực tế nhiều học sinh rất lúng túng trong việc phân tích bài

Bước 1: Đọc kỹ đề và tóm tắt bằng sơ đồ đoạn thẳng
50 SP 60 SP 70SP
I I I I
Sản phẩm làm được trong 3 ngày
I I I I
TB1ngày? SP
Bước 2:
Nhìn trên sơ đồ có thể tìm quan hệ giữa cái đã biết và cái chưa biết.
Tìm tổng số sản phẩm trong ba ngày.
Tìm số trung bình cộng của ba số .
Bước 3: Giải
2
Số sản phẩm làm được trong ba ngày là:
50 + 60 + 70 = 180 (SP)
Trung bình mỗi ngày làm được số sản phẩm là:
180 : 3 = 60 ( SP)
Đáp số : 60 sản phẩm
Bước 4: Kiểm tra kết quả
60 x 3 = 50 + 60 + 70 = 180
Chú ý: Nếu học sinh không phân tích được sơ đồ để giải như trên thì giáo
viên có thể giúp các em lập kế hoạch giải như sau:
Giáo viên Học sinh
- Hỏi : Bài toán cho biết gì?
Bài toán muốn tìm gì? -
-Muốn tìm Trung bình cộng
của nhiều số ta phải làm gì?
- Hướng dẫn đặt lời giải.
- Ngày đầu làm được : 50 SP
- Ngày thứ hai làm được : 60 SP
- Ngày thứ ba làm được : 70 SP

Bước 3:
Cách 1: ?
Số lớn:
Số bé:
?
Số bé là: ( 456 - 24) : 2 = 216.
Số lớn là: 216 + 24 = 240.
Cách 2: ?
Số lớn:
Số bé:
?
Số lớn là: ( 456 + 24) : 2 = 240
Số bé là: 240 - 24 = 216
Bước 4: Kiểm tra
216 + 240 = 456
240 - 216 = 24
Chú ý:
Nếu học sinh không giải được như trên giáo viên có thể giúp các em lập kế
hoạch giải như sau :
Giáo viên Học sinh
24 456
24 456
24 456
4
Hỏi : Bài toán cho biết gì?
- Muốn tìm được số đó ta phải làm gì?
- Muốn tìm được số bé ta phải làm làm
gì?
-Muốn tìm được số lớn ta phải làm gì?
- Tổng hai số là: 456

Tìm số học sinh nam và số học sinh nữ.
Bước 3 : Giải
Tổng số phần bằng nhau là:
3 + 4 = 7 ( phần)
Giá trị một phần là:
5
35 : 7 = 5 ( HS)
Số học sinh nam là :
5 x 4 = 20 ( HS)
Số học sinh nữ là :
35 - 20 = 15 ( HS)
Đáp số : 20 HS nam
15 HS nữ
Bước 4: Kiểm tra kết quả
14 + 20 = 35
15 : 20 =
3
4
Chú ý : Nếu học sinh không giải được như trên thì Gv có thể hướng dẫn các em
lập kế hoạch giải nhuu sau:
Giáo viên Học sinh
Hỏi :
- Bài toán cho biết gì?
- Bài toán yêu cầu gì ?
- Muốn biết được số học sinh nam và
số học sinh nữ ta phải biết được giá trị
mấy phần trước ?
- Muốn tìm giá trị một phần ta làm thế
nào?
- Làm thế nào để tìm số học sinh nữ?

Tuổi mẹ :

I I I I I I
Tuôir con :
I I
28 tuổi
?
Bước 2: Tìm mối quan hệ giữa cái đã biết và cái chưa biết dựa vào sơ dồ đoạn
thẳng.
Tìm số phần tương ứng với 28 tuổi.
Tìm giá trị một phần (hay tuổi con)
Tìm tuổi mẹ.
Bước 3: Giải
Hiệu số phần bằng nhau là :
5 - 1 = 4 ( phần )
Tuổi con là :
28 : 4 = 7 ( tuổi )
Tuổi mẹ là :
28 + 7 = 35 ( tuổi)
Đáp số : Mẹ 35 tuổi
Con 7 tuổi
Bước 4 : Kiểm tra kết quả
35 - 7 = 28
35 : 5 = 7
Chú ý : Nếu học sinh không giải được như trên thì Gv có thể hướng dẫn các em
lập kế hoạch giải như sau:
Giáo viên Học sinh
Hỏi :
- Bài toán cho biết gì?
Trả lời :

thẳng. Cách tìm ra kết quả bài toán nhanh hơn và chính xác. Không khí học tập
sôi nổi.
Tôi thấy áp dụng phương pháp này phù hợp với mục tiêu của giáo dục tiểu
học, phát huy tính chủ động sáng tạo của học sinh. Chất lượng học tập được
nâng lên một cách rõ rệt. Trong quá trình học Toán học sinh đã chiếm lĩnh
được kiến thức rất tốt. Sự tiến bộ của học sinh được thể hiện qua điểm số. Cha
mẹ học sinh yên tâm hơn, tin tưởng vào chương trình thay sách, kiến thức
không quá khó với học sinh. Phần đông phụ huynh tích cực ủng hộ việc dạy
học của nhà trường, của lớp.
Trên đây là một số kinh nghiệm nhỏ tôi đã dùng trong thực tế dạy học ở lớp
mình. Rất mong được sự góp ý chân thành của hội đồng khoa học.
Nghĩa Hành, tháng 3 năm 2010
8
Người viết
Đậu Thị Hà

9