07/03/14
1
III. CÁC QUY LUẬT ĐỊA LÍ CHUNG CỦA TRÁI ĐẤT
1. Tính thống nhất và hoàn chỉnh của Vỏ cảnh quan
* Khái niệm: Đây là quy luật về mối quan hệ quy định lẫn nhau giữa các
thành phần và mỗi bộ phận lãnh thổ của các lớp vỏ địa lí.
Vỏ cảnh quan là thể thống nhất và hoàn chỉnh về cấu trúc thành
phần, không đồng nhất về lãnh thổ, phân dị thành các địa tổng thể với
qui mô khác nhau.
Mỗi địa tổng thể có đặc điểm:
- Gồm nhiều thành phần và có mối quan hệ về vật chất và năng lượng.
Từng thành phần không tồn tại và phát triển cô lập mà chịu ảnh hưởng
của các thành phần khác  Khi 1 thành phần nào thay đổi sẽ dẫn đến
những thay đổi của các thành phần khác  Thay đổi cảnh quan.
- Có mối liên hệ với bên ngoài, nó là bộ phận của 1 hệ thống lớn hơn
- Sự thống nhất nội hệ thống chỉ tương đối vì mỗi địa tổng thể có thể
phân hóa thành những địa tổng thể nhỏ hơn  đặc tính cấu trúc bậc của
hệ thống.
07/03/14
2
III. CÁC QUY LUẬT ĐỊA LÍ CHUNG CỦA TRÁI ĐẤT
1. Tính thống nhất và hoàn chỉnh của Vỏ cảnh quan
* Nguyên nhân: Tất cả những thành phần của lớp vỏ địa lí đều
đồng thời chịu tác động trực tiếp hoặc gián tiếp của ngoại lực và
nội lực  chúng không tồn tại và phát triển một cách cô lập.
Những thành phần này luôn xâm nhập vào nhau, trao đổi vật chất
và năng lượng với nhau khiến chúng có sự gắn bó mật thiết để tạo
nên một thể thống nhất và hoàn chỉnh.
* Biểu hiện: Trong tự nhiên, bất cứ lãnh thổ nào cũng gồm nhiều
thành phần ảnh hưởng qua lại phụ thuộc nhau. Nếu một thành
phần thay đổi sẽ dẫn tới sự biến đổi của các thành phần còn lại và

- Quy luật báo trước sự cần thiết phải ĐTM một cách tỉ mỉ trước
khi sử dụng 1 lãnh thổ cho mục đích nào đó.
III. CÁC QUY LUẬT ĐỊA LÍ CHUNG CỦA TRÁI ĐẤT
07/03/14
5
III. CÁC QUY LUẬT ĐỊA LÍ CHUNG CỦA TRÁI ĐẤT
2. Sự tuần hoàn vật chất và năng lượng của Vỏ cảnh quan
* Khái niệm:
Mỗi đối tượng vật chất đều chứa năng lượng – đó là khả
năng sinh công trong quá trình vận động  Năng lượng là
động lực của mọi quá trình, làm biến đổi vật chất từ dạng này
sang dạng khác.
Năng lượng đi vào cảnh quan từ 2 nguồn:
- Năng lượng bên trong lòng đất
- Năng lượng Mặt trời (nguồn năng lượng chính của mọi
quá trình)  cung cấp nhiệt cho vật chất của các thành phần
 động lực thúc đẩy sự trao đổi nhiệt khí quyển – thủy quyển
 cân bằng nhiệt trên Trái đất và trả nhiệt dư thừa vào không
gian.
07/03/14
6
III. CÁC QUY LUẬT ĐỊA LÍ CHUNG CỦA TRÁI ĐẤT
2. Sự tuần hoàn vật chất và năng lượng của Vỏ cảnh quan
Vỏ cảnh quan có sự trao đổi vật chất của các nguyên tố hóa
học, nhất là O
2
, H
2
, C, N Ở những qui mô khác nhau tạo nên các
vòng tuần hoàn vật chất – năng lượng: Vòng tuần hoàn nước;

C và
đường đẳng nhiệt +10
0
C của tháng nóng nhất.
Hai vòng đai lạnh: giữa các đường đẳng nhiệt năm +10
0
C và
đường đẳng nhiệt 0
0
C của tháng nóng nhất.
Hai vòng đai băng giá vĩnh cửu bao quanh cực, nhiệt độ quanh
năm đều dưới 0
0
C.
07/03/14
8
III. CÁC QUY LUẬT ĐỊA LÍ CHUNG CỦA TRÁI ĐẤT
3. Quy luật địa đới
- Các đai khí áp và đới gió trên Trái đất.
- Các đới khí hậu trên Trái đất
- Các nhóm đất và các thảm thực vật
07/03/14
9
III. CÁC QUY LUẬT ĐỊA LÍ CHUNG CỦA TRÁI ĐẤT
4. Quy luật phi địa đới
* Khái niệm:
Quy luật phi địa đới là sự phân bố cảnh quan của đới
ngang bị phân cách bởi độ lục địa hoặc đai cao tạo ra sự phức tạp
của cảnh quan theo chiều kinh tuyến hoặc theo chiều cao.
* Phạm vi biểu hiện:

5. Tính nhịp điệu của Vỏ cảnh quan
* Khái niệm: Nhịp điệu là sự lặp lại theo thời gian của tổng hợp các
hiện tượng, mỗi lần lại phát triển theo cùng 1 hướng nhất định.
* Biểu hiện:
+ Nhịp điệu ngày đêm:
-
Sự nóng lên của đá, đất vào ban ngày và lạnh đi vào ban đêm 
tính nhịp điệu của quá trình phong hóa đá và hình thành đất.
- Chênh lệch nhiệt  chênh lệch khí áp  gió đất và gió biển, gió
thung lũng và gió núi.
- Nhịp điệu ngày đêm trong đời sống sinh vật  đồng hồ sinh học.
07/03/14
12
III. CÁC QUY LUẬT ĐỊA LÍ CHUNG CỦA TRÁI ĐẤT
+ Nhịp điệu mùa:
thể hiện ở sự thay đổi trong năm của các yếu tố
khí hậu, thủy văn, các quá trình địa mạo, thổ nhưỡng, sự di cư của
động vật… biểu hiện tổng hợp ở sự thay đổi dạng ngoài của thực
vật. Nhịp điệu mùa  ý nghĩa lớn trong hoạt động sống của con
người về mặt sản xuất và sinh hoạt.
+ Nhịp điệu nội thế kỉ:
là những nhịp điệu của các hiện tượng
trong thiên nhiên diễn ra với thời gian vài chục năm. Rõ nhất là
chu kì 11 năm trong khí quyển gây ra bởi sự hoạt động của Mặt
trời và chu kì 19 năm gây ra bởi sự biến đổi của lực tạo nên thủy
triều của Mặt trăng.
+ Nhịp điệu siêu thế kỉ:
biểu hiện rõ nhất là chu kì 1800 năm, mỗi
lần Mặt trời, Mặt trăng, Trái đất cùng nằm trên một mặt phẳng và
cùng 1 đường thẳng. Khi đó, khoảng cách giữa Mặt trời – Trái đất