1
A-Đặt vấn đề :
Mở đầu .
Trong các bậc học nói chung và bậc Tiểu học nói riêng ,môn Toán là
một môn quan trọng trong nhà trờng ,nó cùng các môn học khác góp phần
hình thành những cơ sở ban đầu cho việc phát triển đúng đắn và lâu dài của
nhân cách của con ngời mới .
Việc học Toán giúp học sinh biết đợc các yếu tố của thế giới quan
duy vật biện chứng ,nó hình thành và phát triển năng lực quan sát ,ghi nhớ,
t duy ,tởng tợng cho học sinh thông qua về các bài học về phép tính ,giải
toán .
Trong chơng trình Toán học ở Tiểu học ,việc giải các bài toán chiếm
một vị trí rất quan trọng .Đợc thể hiện qua các khái niệm toán học ,các quy
tắc toán học đều đơc giảng dạy thông qua giải toán . Việc giải toán giúp
học sinh củng cố vận dụng các kiến thức ,rèn luỵện kỹ năng tính toán
.Đồng thời qua việc giải toán cho học sinh mà giáo viên có thể dễ dàng phát
hiện những mặt mạnh ,mặt yếu của từng em về kiến thức , kỹ năng và t duy
để từ đó giúp học sinh phát huy đợc tính chủ động sáng tạo trong học tập .
Hớng dẫn học sinh tìm ra lời giải đúng và hay là rất khó .Đại đa số
giáo viên chỉ hớng dẫn học sinh giải các bài toán trong sách giáo khoa ,ít
khi đề cập đến các bài toán khác trong tài liệu tham khảo .Chính vì thế việc
rèn kỹ năng giải toán điển hình còn có phần hạn chế .Để dạy tốt các dạng
toán này điều trớc tiên mỗi giáo viên phải yêu nghề mến trẻ ,thực sự quan
tâm đến học sinh ngay từ khi học bài đầu tiên đó là giáo viên phải đầu t
nghiên cứu đề ra những biện pháp cụ thể cho từng tiết dạy .Từ những điều
này tôi thấy việc cần rèn kỹ năng giải toán điển hình cho học sinh là quan
trọng .
Song bản thân tôi không có tham vọng lớn mà chỉ cố gắng nghiên cứu tìm
tòi nhằm đáp ứng phần nào trong việc đổi mới và nâng cao chất lợng dạy và
học. Vì lẽ đó năm học 2008 -2009 này tôi đã chọn nội dung Rèn kỹ năng
giải toán điển hình ở lớp 4 để nghiên cứu và áp dụng vào công tác giảng

3
II-Mục đích viết sáng kiến kinh nghiệm .

Để học sinh lớp 4có kỹ năng giải các dạng toán điển hình một cách
thành thạo qua các dạng bài , qua các phép tính .Các em lựa chọn cách giải
nhanh phù hợp từng đối tợng học sinh đồng thời biết nhận dạng phân loại
bài tập .
Hơn thế nữa khi học tốt nắm vững nội dung này thì các em sẽ dễ dàng
học tốt ở các dạng khác ở các lớp trên ,từ đó giúp các em say mê học toán
và càng yêu các môn khác hơn .
III-Đối tợng nghiên cứu ,phạm vi nghiên cứu và áp dụng .
-Học sinh lớp 4B Trờng Tiểu học Thọ An - Đan Phợng .
-Thời gian năm học : 2008 - 2009 .
B Quá trình triển khai thực hiện .

I Khảo sát thực tế :

1-Tình trạng khi ch a thực hiện .
Trong quá trình dạy học có thể nói ngời giáo viên cha thực sự chú ý
đúng mức tới việc làm thế nào để đối tợng học sinh nắm vững đợc lợng
kiến thức ,đặc biệt là các bài toán điển hình .Nguyên nhân là do giáo viên
phải dạy nhiều môn ,thời gian dành để nghiên cứu ,tìm tòi những phơng
pháp dạy học phù hợp với đối tợng học sinh trong lớp còn hạn chế .Do vậy,
cha lôi cuốn đợc thực sự tâp trung chú ý nghe giảng của học sinh .Bên cạnh
nhận thức về vị trí ,tầm quan trọng của các bài toán điển hình trong môn
Toán cũng cha đầy đủ .Từ đó dẫn đến tình trạng dạy học cha trọng tâm
,kiến thức còn dàn trải.
Về học sinh còn nhiều gia đình cha thực sự quan tâm tới việc học tập
của con em mình .
4

có thể tính miệng đợc dễ dàng nhằm tạo điều kiện cho học sinh tập trung suy nghĩ vào
các mối quan hệ toán học và các từ mới trong đầu bài toán .
VD1: Để chuẩn bị cho việc học loại toán Tìm số trung bình cộng có thể cho
học giải bài toán đơn sau : Anh Hải điều kiển máy xay lúa .Trong 8giờ anh xay đợc
72 tạ lúa .Hỏi trung bình mỗi giờ anh xay đợc mấy tạ thóc .
VD2 :Để chuẩn bị cho việc học loại toán :Tìm hai số khi biết tổng và tỉ số của
chúng.Có thể cho học sinh giải bài toán sau :Mẹ có 30 cái kẹo ,chia thành 3gói bằng
nhau .Mẹ cho chị 1gói ,cho em 2gói .Hỏi chị đợc mấy cái kẹo ?
5
b)B ớc 2:

Cho học sinh phân tích và giải mẫu về loại toán điển hình đó. Những bài
toán đợc chọn làm mẫu này nên có số liệu lớn quá và có dạng tiêu biểu nhất
chứa đựng tất cảnhững đặc điểm chung của loại toán điển hình cần học để
học sinh có thể tập trung chú ý vào khâu nhận dạng loại toán và rút đợc
cách giải tổng quát .
VD3:Dạy phần bài mới của tiết : Bài toán tìm hai số biết tổngvà hiệu
của chúng lớp 4.
*Giáo viên đọc đề toán Mẹ cho hai anh em tất cả 10 cái kẹo ,em em đ-
ợc nhiều hơn anh 2cái .Hỏi số kẹo của anh và số kẹo của em ?
*Tổ chức làm việc trên đồ dùng học tập .
-Mỗi học sinh lấy 10 nắp bia (tợng trng cho 10cái kẹo ) khoanh phần
trên mặt bàn thành 2 vòng tròn :vòng lớn chứa số kẹo của em ,vòng nhỏ
chứa số kẹo của anh .
- Em đợc nhiều hơn anh 2cái kẹo . Vậy ta lấy cho em 2cái trớc rồi chia
đôi phần còn lại .Hãy lấy 2cái kẹo cho em trớc ( học sinh đặt 2nắp bia vào
vòng lớn ).
+Còn lại mấy cái kẹo ? (10 2 = 8 cái ) .
+ Bây giờ chia đều cho hai anh em . Mỗi phần đợc mấy cái ? ( 8 : 2 =
4 cái ) .Học sinh bỏ vào vòng , mỗi vòng 4 nắp bia .

(tổng hiệu ) : 2
Số lớn là : 4 + 2 = 6
số bé hiệu
Vậy tìm số bé ta làm nh thế nào ? ( giáo viên ghi )
Số bé = ( tổng - hiệu ):2
Muốn tìm tiếp số lớn ta làm thế nào ? ( giáo viên ghi )
Số lớn = số bé + hiệu
7
Vài học sinh nhắc lại .
*Làm tơng tự để hớng dẫn cách giải thứ hai .
- B ớc 3: Học sinh giải một số bài toán tơng tự với bài mẫu song thay đổi
văn cảnh và số liệu để học sinh có khả năng nhận dạng loại toán và giải
bài toán .
-B ớc 4 :Cho học sinh giải các bài toán phức tạp dần .
Chẳng hạn bài toán có thêm câu hỏi hay có câu hỏi khác với câu hỏi bài
mẫu để sau khi giải nh bài mẫu học sinh phải làm thêm 1 đến 2 phép tính
nữa mới ra đáp số .
Thay đổi dữ liệu để học sinh phải giải trớc những bớc trung gian rồi mới
áp dụng đợc cách giải nh bài mẫu .
-B ớc 5 : Cho giải xen kẽ 1 ,2 bài toán thuộc loại khác đã học nhng có
dạng na ná tơng tự loại toán đang học ( tơng t về nội dung , về cách nêu dữ
liệu hoặc một bớc giải nào đó ) để tránh cách suy nghĩ máy móc ,dập
khuôn .
-B ớc 6 : Cho học sinh tự lập đề toán thuộc loại toán điển hình đang học .
* Rèn kỹ năng cho học sinh sau khi đã biết cách giải .
Cụ thể :các loại bài rèn kỹ năng dạng toán Tìm 2 số khi biết tổng và
hiệu của 2 số đó .
**Giải các bài toán nâng dần mức độ phức tạp trong mối quan hệ giữa
số đã cho và số phải tìm .
Bài toán 1 :Tuổi chị và tuổi em cộng lại đợc 32 tuổi . Em kém chị 8

công thức tính diện tích hình chữ nhật .( dài x rộng cùng đơn vị đo )
- Học sinh tính nửa chu vi hình chữ nhật để tính tổng chiều dài và chiều
rộng.
- Khi viết thêm chữ số 2 vào một số có hai chữ số thì có ý nghĩa gì ?
Biện pháp khắc phục :
- Gọi học sinh nêu công thức tính chu vi ,diện tích hình chữ nhật .
P = ( a + b ) x 2 => Nửa chu vi : 480 : 2
S hcn = a x b .
-Đa bài toán về dạng cơ bản .
+Biết nửa chu vi có nghĩa là biết gì ? ( tổng dài + rộng ).
+Viết thêm 2 vào chiều rộng đợc chiều dài nghĩa là gì ? ( chiều dài hơn
chiều rộng 200 đơn vị ) .
+Đây là bài toán ở dạng nào ? (tìm 2 số khi biết tổng và hiệu ).
9
2 Giải bài toán có nhiều cách .
* Ví dụ :
Bài toán : Tìm 2số chẵn liên tiếp có tổng bằng số chẵn lớn nhất có hai chữ
số .
Giải .
Cách 1 :
Hai lần số bé là : 98 2 = 96 .
Số bé là : 96 : 2 = 48 .
Số lớn là : 48 + 2 = 50 .
Cách 2 :
Hai lần số lớn là : 98 + 2 = 100
Số lớn là : 100 : 2 = 50
Số bé là : 50 - 2 = 48
Cách 3 :
Trung bình cộng của 2 số là : 98 : 2 =49
Số chẵn lớn là : 49 + 1 = 50

Giải
Điều kiện : a , b o ,a 5 ,
Nếu a =5 ; b= 1 => 51 + 15 =66 ( loại )
a =6 ; b= 2 => 62 +26 = 88 (loại )
a = 7 ; b =3 => 73 + 37 = 110 (loại )
a =8 ; b =4 => 84 + 48 = 132 ( đợc )
a = 9 ; b =5 => 95 + 59 = 154 (loại )
Lu ý : học sinh cha tìm ra điều kiện của bài toán .
Khắc sâu cho học sinh
Biện pháp khắc phục :
Để tìm ra điều kiện ta thử chọn 1 số trờng hợp .
a = 0 thì
b0
+
0b
; a b = 4 ( sai )
a = 4 thì b 0 ta có a b =4( sai )
5 Lập và biến đổi bài toán .
a - Đặt câu hỏi cho bài toán mới chỉ biết số liệu hoặc điều kiện của bài
toán .
VD :
Bài toán : Hai đội làm đờng cùng đắp chung 1 quãng đờng dài 800m. Đội
thứ nhất đắp đợc ít hơn đội thứ 2 là 136 m .Hỏi cả hai đội đắp đợc bao
nhiêu mét đờng ? Hỏi mỗi đội đắp đợc bao nhiêu mét ?
b - Đặt điều kiện cho bài toán .
Bài toán : Tổng của 1số có hai chữ số và viết theo thứ tự ngợc lại *7* .Tìm
số đó biết hiệu giữa hàng chục và hàng đơn vị là 2.
Hớng dẫn học sinh tìm điều kiện .
11


d Lập bài toán tơng tự với bài toán đã giải .
e Lập đề toán ngợc với đề toán đã giải .
g Lập bài toán theo cách giải sẵn .
12
III Kết quả thực hiện ,có so sánh đối chứng .
Sau quá trình dạy thực nghiệm ở lớp thực nghiệm, tôi cho hs làm đề kiểm tra viết
nh sau :
Đề bài: Tổng của hai số là 84. Tỉ số của hai số đó là
5
2
. Tìm hai số đó.
Trong cùng một thời gian làm bài, tôi đã thu đợc kết quả nh sau:
Lớp Tổng số
học sinh
Khá giỏi Trung bình Yếu kém
Số HS % Số HS % Số HS %
Lớp đối chứng
4A
Lớp thực
nghiệm 4b
33
33
13 = 39,4%
20 = 60,6%
17 = 51,5%
13 = 39,4%
3 = 9,1%
Trên đây là bảng kết quả đợc dựa trên kết quả của bài kiểm tra viết của học
sinh .Sau khi dạy xong các dạng toán cơ bản giáo viên cho học sinh làm bài kiểm tra
với một thời gian phù hợp và đợc tính toán trớc .Tôi thấy :

thì hoạt động nhận thức thì hoạt động của giáo viên mới có hiệu quả và hoạt động học
tập mới có ý nghĩa .
3- Kiến đề nghị :
Đề tài này của tôi đợc thực hiện trong năm học 2008 -2009 .Trong thời gian thực
hiện đề tài này tôi mới năm đầu tiên dạy lớp 4 nhng cũng thu đợc những kết quả nhất
theo chủ quan của bản thân .Song bên cạnh không sao tránh khỏi sơ suất ,tôi rất mong
sự chỉ bảo của đồng nghiệp, bạn bè và hội đồng khoa học nhà trờng để sáng kiến của
tôi đợc hoàn thiện hơn .
Tôi xin chân thành cảm ơn !
Ngày 23 / 02 / 2009.
Ngời viết :
Nguyễn Thị Thu Hà .

14
ý kiến nhận xét Đánh giá xếp loại của hội đồng khoa học nhà trờng .
15