MỘT SỐ Ý KIẾN VỀ RÈN KỸ NĂNG ĐỌC DIỄN CẢM
CHO HỌC SINH LỚP 5
A Đặt vấn đề
Dạy đọc có ý nghĩa rất to lớn ở Tiểu học. Đọc là một yêu cầu cơ bản đầu
tiên đối với mỗi người đi học. Đầu tiên là trẻ phải học đọc sau đó phải đọc để
học. Đọc giúp trẻ chiếm lĩnh được ngôn ngữ để dùng trong học tập và giao tiếp,
là công cụ để học tập các môn học khác.
Đọc một cách có ý thức tác động tới trình độ ngôn ngữ, tư duy của người
đọc. Việc dạy đọc sẽ giúp học sinh hiểu biết hơn, bồi dưỡng ở các em lòng yêu
cái thiện, cái đẹp, dạy cho các em biết suy nghĩ một cách lôgic cũng như tư duy
có hình ảnh. Dạy đọc bao gồm cả nhiệm vụ giáo dưỡng giáo dục và phát triển.
Đọc diễn cảm là hình thức đọc có tính đặc thù. Đây là hình thức đọc nghệ
thuật. Người đọc chuyển các văn bản viết <văn bản nghệ thuật, chính luận…>
thành văn bản âm thanh nhằm truyền đến người nghe không chỉ nội dung thông
tin mà cảm xúc chủ quan của người đọc về giá trị của văn bản. Đọc diễn cảm
trong trường Tiểu học nói chung và ở lớp 5 nói riêng là một hình thức đọc thơ
văn của thầy trò nhằm mục đích rèn kỹ năng đọc và cảm nhận văn học cho học
sinh. Đọc diễn cảm tốt là truyền được phần nội dung và cảm xúc của bài văn tới
người nghe mà chưa cần giảng giải. Thông qua đọc diễn cảm, học sinh tiếp xúc
với ngôn ngữ nghệ thuật, cảm thụ được cái hay, cái đẹp của văn chương; được
thức tỉnh về mặt nhận thức và được bồi dưỡng về mặt tâm hồn.
Quá trình tìm hiểu chương trình và thực hiện chương trình SGK mới lớp
5 tôi nhận thấy có những thuận lợi và khó khăn như sau:
- Thuận lợi:
+ Tất cả các cán bộ, giáo viên trực tiếp giảng dạy khối 5 đều được tập
huấn, bồi dưỡng chuyên môn trong hè. Quá trình tập huấn giúp chúng tôi có cái
nhìn tổng quan về nội dung, phương pháp cách thức thực hiện của chương trình
SGK lớp 5 mới.
1
+ Phân môn Tập đọc lớp 5 mới có ngữ liệu phong phú, nhiều thể loại,
được sắp xếp hợp lý tạo hứng thú cho học sinh. Ngữ liệu được in trên giấy trắng,

đọc được ít, đọc diễn cảm lại càng ít hơn.
+ Đây là năm đầu tiên thay sách lớp 5, đội ngũ giáo viên vừa nghiên
cứu, vừa giảng dạy và học hỏi nên kinh nghiệm chưa có nhiều.
* Từ những lý do trên đây, tôi xin đi sâu bàn riêng về một số biện pháp
rèn đọc kỹ năng đọc diễn cảm cho học sinh lớp 5.
B Giải quyết vấn đề.
Đọc diễn cảm có thể có được trên cơ sở hiểu thấu đáo nội dung bài đọc.
Đọc diễn cảm yêu cầu đọc đúng giọng vui, buồn, giận dữ, trang nghiêm…phù
hợp với nội dung từng ý, từng nội dung của bài đọc; phù hợp với kiểu câu, thể
loại, đọc có cảm xúc cao, biết nhấn giọng ở những từ ngữ biểu cảm, phân biệt
lời nhân vật, tác giả.
Để đọc diễn cảm, người đọc phải làm chủ được chỗ ngắt giọng biểu cảm
(kỹ thuật ngắt giọng biểu cảm) làm chủ được tốc độ (nhanh, chậm, ngân nga…),
làm chủ được cường độ giọng đọc (to, nhỏ, nhấn…), làm chủ được ngữ điệu (độ
cao giọng đọc, lên giọng, xuống giọng…). Nhận thức rõ điều đó, tôi đã áp dụng
một số biện pháp rèn kỹ năng đọc diễn cảm cho học sinh lớp 5 như sau:
1. Luyện tập lấy hơi và tập thở.
Rèn cho học sinh biết thở sâu ở những chỗ ngừng nghỉ để lấy hơi khi đọc,
đặc biệt là ở những chỗ ngắt giọng biểu cảm, những chỗ lắng cần tạo ra sự im
lặng, có tác dụng truyền cảm “gây bão tố” góp phần tạo nên hiệu quả biểu hiện
cao.
Ví dụ: Trong bài “Ê-mi-ly, con…” khi hướng dẫn học sinh đọc diễn cảm
khổ 3:
3
Ê-mi-ly con ôi !
Trời sắp tối rồi…
Cha không bế con về được nữa !
Khi đã sáng bùng lên ngọn lửa
Đêm nay mẹ đến tìm con
Con sẽ ôm lấy mẹ mà hôn

cần thiết, tôi nhắc nhở, yêu cầu các em đọc to vừa phải. Những học sinh sửa lại
được đúng yêu cầu được khen ngợi, cổ vũ.
3. Luyện đọc đúng
Muốn đọc diễn cảm hay, gây xúc động cho người nghe thì phải đọc đúng,
tái hiện mặt âm thanh của bài đọc một cách chính xác không có lỗi. Để giúp học
sinh đọc đúng khi dạy tập đọc tôi chú ý rèn học sinh các mặt sau:
a) Đọc đúng các phụ âm đầu.
Khi nhận thấy các học sinh trong lớp thường hay mắc lỗi phát âm phụ âm
đầu là l/n, tôi đã ghi những từ có các phụ âm này lên bảng, giúp các em phân
biệt hai phụ âm này.
L: Lưỡi cong lên chạm lợi, hơi đi ra phía hai bên rìa lưỡi, xát nhẹ
N: Đầu lưỡi chạm lợi, hơi thoát ra cả miệng lẫn mũi.
Đồng thời làm mẫu để các em có hình mẫu âm thanh, thường xuyên nhắc
nhở học sinh khi đọc bài, tạo cho các em ý thức phân biệt, từ đó mà không còn
đọc sai.
b) Đọc đúng các âm chính.
Theo thói quen giao tiếp hàng ngày, do ảnh hưởng của phương ngữ địa
phương, một số em mắc lỗi khi đọc các âm chính như: ưu (iu), ươu (iêu)
Ví dụ: Các em đọc: Bầy cá heo đã cứu A-ri-ôn
→ Bầy cá heo đã cíu A-ri-ôn
(Những người bạn tốt SGK TV5 tập 1/64)
5