SKKN: BIỆN PHÁP RÈN KỸ NĂNG ĐỌC DIỄN CẢM CHO HỌC SINH LỚP 5
PHẦN 1 – ĐẶT VẤN ĐỀ
I. Lý do chọn đề tài
Trong những năm gần đây, vấn đề đổi mới phương pháp dạy học ở
Tiểu học đã được các nhà nghiên cứu, cán bộ quản lí chỉ đạo cũng như giáo
viên trực tiếp giảng dạy đặc biệt quan tâm.
Đổi mới phương pháp dạy học có thể hiểu tìm con đường ngắn nhất để đạt
chất lượng và hiệu quả cao. Con đường này không có sẵn, không bằng
phẳng mà đầy chông gai, khúc khuỷu, gập ghềnh với sự đan xen giữa cái
chung và cái riêng, cái cũ và cái mới. Vì vậy, đổi mới phương pháp dạy
học (PPDH) bao gồm cả hai mặt: Phải đưa vào các PPDH mới đồng thời
đồng thời tích cực phát huy những ưu điểm của PPDH truyền thống. Lý
luận dạy học đã khẳng định không có phương pháp vạn năng, đặc biệt
trong lĩnh vực giáo dục, yếu tố kinh nghiệm và sự kế thừa thể hiện khá
đậm nét (thuyết trènh , vấn đáp là những phương pháp rất xưa cũ nhưng
hiện tại vẫ được sử dụng trong các tiết dạy với mức độ đậm nhạt khác
nhau). Đổi mới PPDH là sự kết hợp nhuần nhuyễn sáng tạo giữa kinh
nghiệm của giáo viên với những yếu tố mới của PPDH hiện đại. Với cách
nhìn từ phương pháp mới, giáo viên có thể thực hiện việc cải tiến PPDH
nói chung và môn Tiếng Việt lớp 5 nói riêng nhằm gây hứng thú học tập,
tạo niềm tin, niềm vui bằng sự hình thành và phát triển ở học sinh các kĩ
năng sử dụng Tiếng Việt: nghe, nói, đọc, viết để học sinh giao tiếp. Thông
qua việc dạy Tiếng Việt góp phần rèn luyện thao tác tư duy.
Tiếng Việt là tiếng ghi âm, nghĩa là viết như thế nào thì đọc như thế
ấy, có đọc được thì mới hiểu được nội dung. Vì thế phân môn Tập đọc có
vị trí đặc biệt trong chương trènh Tiểu học. Nó đảm nhiệm việc hình thành
và phát triển cho học sinh kĩ năng đọc, một kĩ năng quan trọng hàng đầu
của học sinh tiểu học đồng thời làm cơ sở, nền móng cho mọi sự phát triển.
Đọc trở thành nhiệm vụ cấp thiết của mỗi người đi học. Biết đọc con người
đã nhân khả năng tiếp nhận lên nhiều lần, từ đây họ biết tìm hiểu, đánh giá
cuộc sống, nhận thức các mối quan hệ tự nhiên, xã hội.

Trong thời gian hơn 8 tháng kể từ khi đăng kí đề tài (tháng 9/20…) đến
khi hoàn thành đề tài (tháng 5/20…) tôi đã thực hiện nghiên cứu tại líp 5A
trường tiểu học THTH
PHẦN 2 - NỘI DUNG
I. Cơ sở nghiên cứu
1. Cơ sở thực tiễn
Trong thực tế giảng dạy của giáo viên cũng như việc học tập của học sinh
và kết quả khảo sát chất lượng đầu năm của trường, để đảm bảo cho chất
lượng cuối năm thực sự là những con số thật, tránh được hiện tượng học
sinh ngồi nhầm lớp và để học sinh có thể học tốt môn văn trong chương
trènh Trung học cơ sở, tôi thấy việc đọc diễn cảm cho học sinh lớp 5 là
thực sự cần thiết.
Mục tiêu cần đạt của môn Tập đọc lớp 5 là: hình thành và phát triển
ở học sinh các kĩ năng sử dụng Tiếng việt (nghe - nói - đọc - viết) để học
tập và giao tiếp trong môi trường hoạt động của lứa tuổi.
Thông qua việc dạy và học Tiếng việt góp phần rèn luyện các thao
tác của tư duy, kiến thức sơ giản về tự nhiên, về xã hội, văn hoá, văn học,
về con người trong nước và nước ngoài.
3
Bồi dưỡng tình yêu Tiếng việt và hình thành thói quen giữ gìn sự
trong sáng của Tiếng việt, góp phần hình thành nhân cách con người Việt
Nam x· hội chủ nghĩa.
Ở lớp 5, các mục tiêu của môn Tiếng việt được cụ thể hoá thành những yêu
cầu về kiến thức, kĩ năng đối với học sinh đó là các kĩ năng nghe - nói -
đọc - viết. Cụ thể nghiên cứu về đọc:
Biết cách đọc các loại văn bản hành chính, khoa học, báo chí, văn
học phù hợp với nội dung văn bản thể hiện được tình cảm, thái độ của tác
giả, giọng điệu của nhân vật thông qua giọng đọc.
Biết đọc thầm với tốc độ nhanh hơn học sinh lớp 4.
Biết cách xác định đại ý của bài, chia đoạn văn bản, nhận ra mối

là nghe, nói, đọc, viết có được nhờ học Tập đọc. Dạy Tập đọc đặc biệt là
dạy đọc diễn cảm cho học sinh tiểu học đòi hỏi người thầy phải có phương
pháp dạy học phù hợp với đặc điểm tâm sinh lí của học sinh tiểu học, phù
hợp với sự phát triển tiến bộ của khoa học, xã hội, đáp ứng như cầu ham
hiểu biết của học sinh tiểu học và tăng cường giáo dục đạo đức, nhân cách
cho trẻ.
3. Cơ sở ngôn ngữ và văn học của việc dạy Tập đọc
Ngôn ngữ học đã chỉ rõ những nội dung cụ thể về các vấn đề của ngôn
ngữ chữ viết, chính âm, chính tả, nghĩa của từ, câu ,đoạn, văn bản, ngữ
điệu, nhịp điệu, tình cảm ngôn ngữ. Đó là những vấn đề gắn bó với việc
dạy và học Tập đọc của thầy và trò bậc tiểu học.
Văn học nghệ thuật, là tinh hoa của ngôn ngữ, là tình cảm đạo đức lý
tưởng tình yêu, nó có được nhờ cảm xúc của tâm hồn, nó làm cho tâm hồn
con người thêm phong phú và sâu sắc.
Dạy Tập đọc cho học sinh tiểu học là dạy cho học sinh biết đọc đúng
tiếng, từ, câu, chữ, hiểu nội dung rồi đọc đúng ngữ điệu, nhịp điệu, diễn
5
cảm, cảm nhận được ý nghĩa tình cảm, có cảm xúc, biết tư duy, tưởng
tượng, hình thành ý thức tốt đẹp trong tâm hồn và có hành động đẹp, nghĩa
lsf học sinh biết chuẩn ngôn ngữ và hiểu biết cảm thụ văn học. Đây là một
nghệ thuật, nghệ thuật trong lao động dạy học sáng tạo của người thầy tiểu
học. Dạy Tập đọc sẽ càng tinh tế, càng sáng tạo, càng hiệu quả khi ta
nghiên cứu vận dụng tốt những thành tựu của ngôn ngữ văn học.
4. Cơ sở giáo dục và phát triển
Tập đọc là một phân môn thực hành. Nhiệm vụ quan trọng của nó là
hình thành năng lực đọc cho học sinh. Năng lực đó thể hiện ở 4 yêu cầu:
Đọc đúng, đọc nhanh, đọc có ý thức (đọc hiểu) và đọc hay (đọc diễn cảm).
Cần phải hiểu kĩ năng đọc có nhiều mức độ, nhiều tầng bậc khác nhau.
Đầu tiên là giải mã chữ - âm một cách sơ bộ, tiếp theo đọc là phải
hiểu được nghĩa của từ, tìm được các từ, câu “chìa khoá” (chốt, trọng yếu)

chênh lệch như vậy, với mục tiêu chung đặt ra đối với giáo dục, là phát
triển đồng bộ học sinh về các mặt. Trên cơ sở bồi dưỡng những học sinh
khá giỏi, khuyến khích quan tâm các học sinh yếu, giúp các em đạt trènh
độ chung.
Từ những suy nghĩ như trên tôi quyết định chọn đề tài này đi vào “tôi
quyết định chọn đề tài nàyđi vào tìm hiểu việc rèn đọc diễn cảm cho học
sinh qua giờ tập đọc ở lớp 5”. Tìm ra phương pháp giảng dạy một cách tốt
nhất trong quá trènh hướng dẫn học sinh đọc diễn cảm và cảm thụ tác
phẩm văn học. Đưa các em thâm nhập vào thế giới kì diệu của ngôn ngữ
7
văn chương. Từ đó giáo dục cho các em cái hay, cái đẹp, bồi dưỡng những
tinh thần đúng đắn đối với thiên nhiên, đất nước con người.
1. Thực trạng của việc dạy học phân môn Tập đọc nói chung.
Phân môn Tập đọc có một nhiệm vụ rất quan trọng đối với học sinh
Tiểu học. Do đó, vấn đề dạy học phân môn Tập đọc hiện nay rất được chú
trọng. Có nhiều chuyên đề, phương pháp đặt ra nhằm đưa chất lượng đọc
của các em nâng lên. Nhưng nhìn chung chủ yếu chỉ tập trung đến các lớp
đầu cấp để làm sao các em đọc đúng, đọc trôi chảy là được. Còn ở các lớp
cuối cấp, giáo viên chỉ tập trung nhận xét cách đọc đúng, đọc trơn chứ
chưa có biện pháp cụ thể để dành cho việc luyện đọc diễn cảm.
2. Thực trạng dạy học phân môn Tập đọc lớp 5A ở trường Tiểu học
THTH
Qua thực tế giảng dạy và nghiên cứu khảo sát chất lượng phân môn
Tập đọc của học sinh lớp 5, bản thân tôi nhận thấy: một số học sinh mới
chỉ ở mức độ đọc đúng, đọc trơn. Có em chẳng cần quan tâm mình có đọc
diễn cảm bài thơ, bài văn đó không mà chỉ đọc to, đọc nhanh là được.
Qua tìm hiểu tôi rút ra được một số nguyên nhân sau:
- Do cách phát âm theo phương ngữ, thường phát âm lệch chuẩn viết,
cụ thể các em thường mắc lỗi sau:
+ Các lỗi phụ âm đầu: l/n. Ví dụ: nổi lửa/ lổi lửa; nấu nướng/ lấu

mạnh dạn đưa ra một số biện pháp sau:
1. Hướng dẫn học sinh luyện đọc đúng một cách linh hoạt, khéo léo.
Như chúng ta đã biết đọc diễn cảm chỉ thực hiện được trên cơ sở học
sinh đã đọc đúng và đọc lưu loát. Đọc đúng không đọc thừa, không sót
tiếng. Đọc đúng phải thể hiện được hệ thống ngôn ngữ âm chuẩn, tức là
đọc đúng chính âm. Bởi vậy việc rèn cho học sinh luyện đọc đúng là khâu
đầu tiên của việc rèn đọc diễn cảm và đã thực hiện ở các lớp 1, 2, 3, 4. Đối
với học sinh lớp 5 thì việc luyện đọc đúng được rèn luyện như sau:
1.1. Luyện đọc đúng:
- Trước khi tiến hành luyện đọc, chia văn bản thành các đoạn đọc
(đơn vị chia tạm thời, không phải bao giờ cũng đồng nhất với cách chia
đoạn theo bố cục của văn bản) mà giáo viên căn cứ vào trènh độ đọc của
học sinh trong lớp để chia văn bản thành các đoạn, sao cho các đoạn không
quá dài hoặc quá chênh lệch nhau về chữ số, cách ngắt đoạn không quá chi
li, gây khó khăn cho học sinh đọc theo dõi và đọc nối tiếp.
- Dựa vào số đoạn, giáo viên chỉ định trước số học sinh thạm gia đọc
nối tiếp ở mỗi vòng đọc. Học sinh có thể đứng hoặc ngồi tại chỗ với tâm
thế sẵn sàng đọc nối tiếp.
- Để củng cố kĩ năng đọc trơn đã được rèn ở các lớp dưới, giáo viên
nên hướng dẫn học sinh đọc nối tiếp qua 3 vòng:
9
+ Vòng 1: Qua những học sinh đọc nối tiếp, giáo viên nghe và phát
hiện những hạn chế về cách phát âm, ngắt nghỉ, ngữ điệu câu, từ đó có biện
pháp hướng dẫn đối với cá nhân hoặc nhắc nhở chung đối với cả lớp để
học sinh đạt yêu cầu đọc đứng và đọc rành mạch.
+ Vòng 2: Học sinh đọc nối tiếp, kết hợp nắm nghĩa của từ được chú
giải trong SGK, nó có tác dụng góp phần nâng cao kĩ năng đọc hiểu (việc
tìm hiểu nghĩa từ có thể xen kẽ trong quá trèng đọc nối tiếp hoặc sau khi
đọc hết bài). Nếu học sinh đọc sai, giáo viên vẫn tiếp tục hướng dẫn, sửa
chữa.

- Hướng dẫn học sinh tìm hiểu bài nhằm trao đổi kĩ năng đọc - hiểu,
góp phần năng cao năng lực cảm thụ văn học và tạo cơ sở cho luyện đọc
diễn cảm.
Nắm được nội dung chính của bài sẽ giúp các em xác định giọng đọc
chung của đoạn, của bài. Ví dụ: Bài đọc với giọng nhẹ nhàng, tha thiết, vui
tươi, mạnh mẽ…
- Giáo viên nêu câu hỏi để định hướng cho học sinh đọc thầm (đoạn,
bài) và trả lời đúng nội dung. Có thể kết hợp cho học sinh đọc thành tiếng,
2. Giáo viên đọc mẫu diễn cảm.
Đọc mẫu diễn cảm là sử dụng ngữ điệu để phô diễn cảm xúc của bài
đọc. Phải hoà nhập tâm hồn với nội dung bài đọc, với văn cảnh thì mới có
cảm xúc, mới tìm thấy ngữ điệu phù hợp.
Đọc mẫu đòi hỏi giáo viên phải đọc đúng, rõ ràng, ngữ điệu đọc phù
hợp. Đó là việc thể hiện giọng đọc, ngắt giọng biểu cảm, thể hiện tốc độ,
cường độ, cao độ để biểu đạt đúng ý nghĩa và tình cảm mà tác giả đã gửi
gắm trong bài đọc, đồng thời thể hiện sự thông hiểu, cảm thụ của người
đọc đối với tác phẩm.
11
- Giáo viên đọc mẫu nhằm minh hoạ, gợi ý hoặc “tạo tình huống”
cho học sinh nhận xét, giải thích, tự tìm ra cách đọc. Ví dụ: Nghe và phát
hiện cách đọc của cô; ngừng nghỉ, ngắt nhịp ở chỗ nào, nhấn giọng hay cao
giọng, kéo dài giọng ở từ ngữ nào? Mỗi cá nhân có cảm thụ riêng, từ đó
có cách đọc diễn cảm bộc lộ sự sáng tạo của mình.
Muốn học sinh đọc hay, đọc đúng, đọc diễn cảm thì trước hết người
giáo viên phải đọc tốt để thâm nhập, lây truyền tới học sinh nhằm gây
hứng thú cho học sinh trong tiết học. Để đọc tốt thì người giáo viên luôn
coi trọng việc đọc mẫu để từ đó thường xuyên rèn luyện giọng đọc của
mình, có ý thức tự điều chỉnh mình đọc đúng hơn và phải có lòng ham
muốn đọc hay.
3. Luyện tập thực hành đọc diễn cảm văn bản.

xác định giọng đọc phù hợp với từng nhân vật
- Giáo viên thực hiện đọc mẫu lời các nhân vật bằng giọng đọc của
mình (hoặc có thể gọi học sinh có năng lực đọc tốt thể hiện)
- Học sinh luyện tập nhiều lần theo hướng dẫn của giáo viên.
4. Xây dựng không khí hào hứng, say mê học tập cho học sinh bằng
cách tổ chức các trò chơi học tập trong giờ Tập đọc.
Để kích thích hứng thú luyện đọc của học sinh, giáo viên có thể tổ
chức các trò chơi học tập cho học sinh. Thông qua các trò chơi kích thích
hứng thú đọc; rèn tư duy linh hoạt; luyện tác phong nhanh nhẹn, tháo vát,
tự tin; giáo dục tư tưởng, tình cảm tốt đẹp.
Trò chơi học tập thường được tổ chức khi luyện đọc hoặc đọc diễn
cảm (HTL). Tuỳ thời gian và điều kiện cho phép, giáo viên lựa chọn trò
chơi học tập thích hợp để tổ chức cho học sinh tham gia. Ví dụ: Thi đọc
nối tiếp từng đoạn (theo nhóm, tổ), đọc “truyền điện” thi tìm nhanh - đọc
13
đúng; nhìn một từ đọc cả câu (hoặc nhìn một câu đọc cả đoạn), nghe đọc
đoạn - đoán tên bài; thi đọc truyện theo vai, thả thơ…
Dưới đây tôi xin giới thiệu một số trò chơi luyện đọc như sau:
4.1 Thi đọc tiếp sức:
* Chuẩn bị: 1 đồng hồ, SGK, giáo viên dự kiến số nhóm tham gia
chơi.
* Tiến hành:
- Giáo viên yêu cầu, hướng dẫn cách chơi.
- Giáo viên quy định các nhóm có số lượng học sinh bằng nhau.
- Từng nhóm lên bảng đứng thành hàng ngang. Mỗi em cầm một
cuốn SGK, đã mở sẵn trong đó có bài văn sẽ thi đọc.
+ Giáo viên hô lệnh: “bắt đầu”, em số 1 (đầu hàng bên phải hoặc
bên trái) đọc câu thứ nhất của bài, dứt tiếng cuối cùng câu thứ nhất, em số
2 (cạnh số 1) mới được đọc tiếp câu thứ hai…Cứ như vậy cho đến em cuối
cùng của nhóm. Nếu chưa hết bài, câu tiếp theo lại đến lượt em số 1, em số

tương tự như trên. Giáo viên tính điểm nhóm thứ 2.
- Kết thúc trò chơi: Giáo viên tuyên dương nhóm đọc tốt, điểm cao.
4.3. Đọc thơ truyền điện.
* Chuẩn bị: Thời điểm chơi cuối tiết Tập đọc – HTL; Hoặc tiết ôn
tập HTL. Học sinh 2 nhóm ngồi quay mặt vào nhau.
* Tiến hành:
- Giáo viên nêu tên bài thơ sẽ đọc truyền điện, nêu cách chơi.
- Hai nhóm bắt thăm (hoặc oẳn tù tì) để giành quyền đọc trước.
+ Đại diện nhóm đọc trước là (A) đọc khổ thơ đầu tiên của bài thơ
rồi chỉ định thật nhanh “truyền điện” một bạn bất kì (nhóm B). Bạn được
chỉ định đọc tiếp khổ thơ thứ 2 của bài. Nếu đọc thuộc được chỉ định một
bạn nhóm (A) đọc tiếp khổ thơ thứ 3…Cứ như vậy cho đến hết bài.
15
Ví dụ: Bài “Bầm ơi” (lớp 5)
HS A
1
: Đọc khổ thơ 1
HS B
1
: Đọc khổ thơ 2
HS A
2
: Đọc khổ thơ 3
Tiếp tục như vậy cho hết bài. Trường hợp học sinh được “truyền
điện” chưa thuộc, các bạn nhóm đối diện sẽ hô từ 1 đến 5, nếu không đọc
được phải đứng yên tại chỗ bị “điện giật” Lúc đó HS A
1
chỉ tiếp HS B
2
…

Số em đọc
đúng, rõ
ràng
Số em đọc
diễn cảm tốt
SL % SL % SL % SL %
5A 22 0 0 2 9,1 6 27,3 14 63,6
Như vậy với một thời gian ngắn nhưng tôi nhận thấy những biện pháp
mà tôi đưa ra đã thu được kết quả thật khả quan. Thiết nghĩ nếu giáo viên
áp dụng các biện pháp này một cách thường xuyên ở lớp thì chắc chắn chất
lượng đọc diễn cảm của các em được nâng lên.
* Bài học kinh nghiệm:
Qua nghiên cứu lý luận và thực tế dạy đọc diễn cảm cho học sinh
Tiểu học, tôi đã rút ra bài học có giá trị sau:
+ Giáo viên cần phải thương yêu, gần gũi giúp đỡ học sinh, luôn
quan tâm tìm hiểu xem các em vấp phải khó khăn gì trong cách đọc, cách
phát âm và cách đọc diễn cảm để từ đó khắc phục những khó khăn các em
vướng mắc.
+ Việc đọc mẫu diễn cảm của giáo viên là khâu quan trọng giúp học
sinh luyện tập thể hiện sự cảm nhận về nội dung, ý nghĩa của bài đọc qua
giọng đọc, đồng thời các em học tập cách đọc của giáo viên.
+ Việc nắm nội dung bài đọc và xác định giọng đọc của cả bài, đoạn,
câu là một yếu tố cơ bản giúp học sinh đọc diễn cảm tốt.
+ Cần phát huy luyện đọc diễn cảm theo cặp, theo nhóm để học sinh
luyện tập lẫn nhau.
17
+ Trong quá trènh giảng dạy nên tổ chức trò chơi học tập để thay đổi
không khí học tập gây hứng thú cho học sinh.
+ Việc rèn học sinh có thói quen học ở nhà là một việc là cần thiết
trong khâu đọc diễn cảm, bởi vì ở lớp thời gian học tập rất ít. Các em