Trường Tiểu học Duy Tân
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM Hướng dẫn học sinh tiểu học tự học Tác giả: Đỗ Thị Mai Trâm
1


2
tiêu, vừa là phương pháp giáo dục, vừa là con đường nâng cao chất lượng và hiệu
quả của nhà trường.

II/ NHỮNG ĐIỂM CẦN LƯU Ý TRONG VIỆC TỰ HỌC CỦA HỌC
SINH TIỂU HỌC

1/ Khác với việc tự học của người lớn (Học sinh Trung học, Đại học…)
việc tự học của Học sinh Tiểu học bao giờ cũng phải có sự hướng dẫn tự học của
thầy cô giáo, có thể kết hợp với sự hỗ trợ của cha mẹ các em. Bởi các em đang ở
lứa tuổi ham chơi hơn ham học, ý thức học tập ở
các em chưa cao.

2/ Hướng dẫn Học sinh Tiểu học tự học cần lưu ý đặc điểm tâm sinh lý lứa
tuổi các em, không được thoát ly trình độ hiểu biết, sự suy nghĩ của các em. Nếu
giáo viên đưa ra yêu cầu quá cao thì học sinh sẽ chán và thiếu tự tin vào bản thân;
nếu giáo viên đưa ra yêu cầu quá thấp thì học sinh sẽ cảm thấy thiếu hứng thú học
tập. Chính vì thế GV phải bám sát chương trình SGK, bài học ở l
ớp… khi cần mở
rộng thì GV chỉ nên xoay quanh các kiến thức đang học.

3/ Thường xuyên động viên khuyến khích học sinh Tiểu học tự giác học
tập, không áp đặt gò ép trẻ.

III/ NHỮNG BIỆN PHÁP CỤ THỂ:

1/ Kết hợp với gia đình: Thông qua các buổi họp Phụ huynh học sinh, yêu
cầu bố trí giờ tự học cho Học sinh Tiểu học ở nhà, góc học tập của trẻ cần cách
biệt với không gian sinh hoạt ồn ào của gia đình. Các ngày nghỉ như chủ nhật,

càng tốt: dùng mắt quan sát độ lớn, hình dáng, màu sắc…dùng tay để sờ
vào phần rễ nổi lên trên m
ặt đất…. Tư duy liên tưởng xem bộ rễ cây bàng
giống với gì, có thể so sánh, nhân hóa với gì…. Với phần hướng dẫn như
vậy thì đa số các em chịu khó quan sát và thực hiện bài viết tương đối tốt.
4
c) Chuẩn bị bài mới:

Đây là điều kiện rất quan trọng giúp các em tiếp thu tốt bài mới, các em dễ
dàng hơn trong việc nắm bắt kiến thức, giờ học cũng sẽ nhẹ nhàng mà hiệu quả lại
cao. Giáo viên cần hướng dẫn nội dung các câu hỏi gợi ý cho học sinh suy nghĩ.
Và đây sẽ chính là những câu hỏi học sinh sẽ thảo luận trong khi học bài mới, giáo
viên cũng có th
ể cho học sinh chuẩn bị theo nhóm (nếu các em ở gần nhà nhau),
nhưng khi học nhóm mỗi học sinh đều phải chuẩn bị cá nhân, cần phải độc lập
suy nghĩ trước, không ỷ lại, dựa dẫm vào bạn.

 Ví du:ï Khi chuẩn bị dạy bài “Tóm tắt tin tức” (Tập làm văn- tuần 24- lớp
4), tôi yêu cầu học sinh chuẩn bị trước các câu hỏi:
- Tóm tắt tin tức nghĩa là gì?
-
Cần thực hiện những việc gì khi tóm tắt tin tức?
- Đọc kĩ để nắm nội dung bản tin: “Vịnh Hạ Long được tái công nhận là di
sản thiên nhiên thế giới”
Với sự hợp tác của học sinh trong việc chuẩn bị bài, mặc dù tiết tập
làm văn chỉ có 35 phút tôi vẫn có thể truyền đạt tốt cho học sinh nắm mục tiêu bài
học.

câu hỏi này gợi suy nghĩ thông minh cho học sinh, không phải các câu hỏi để nhớ
kiế
n thức hoặc học thuộc lòng. Đặt câu hỏi cũng là một nghệ thuật đòi hỏi sự sáng
tạo của giáo viên.

 Ví du:ï Khi dạy môn Đạo đức bài “Giữ gìn các công trình công cộng”
(bài 11 trang 34 SGK) , ở hoạt động 2, sau khi học sinh làm việc nhóm đôi
bài tập 1, SGK. Trong khi đại diện từng nhóm trình bày, cả lớp trao đổi
tranh luận về tranh 3 (vẽ hai học sinh đang khắc chữ trên thân cây), tôi đưa
câu hỏi: “Đến thăm các di tích lịch sử, có người hay khắc tên mình lên thân
cây cổ thụ, lên vách đá hoặc viết nhăng nhít lên tường. Làm như vậy có hại
gì? Để ghi nhớ buổi tham quan di tích lịch sử, tốt nhất ta nên làm gì?” Câu
hỏi trên đã giúp học sinh ý thức mình cần phải làm gì để giữ gìn các công 6
trình công cộng. Sau tiết học, tôi không quên giúp học sinh ghi nhớ và thực
hiện:
Những di tích, những công trình
Ông cha xây dựng, chúng mình giữ chung.

5/ Hướng dẫn học sinh tự phát hiện , thắc mắc qua các bài học:

Giáo viên cần tạo điều kiện, tập cho học sinh phát hiện thắc mắc qua các
bài học , tự tìm tòi, tự giải đáp, chỗ nào cảm thấy chưa chắc chắn thì trao đổi ở
nhóm hoặc hỏi lại thầy cô giáo. Giáo viên chỉ là người hướng dẫn, người trọng tài,
người đạo diễn, “giáo viên không còn là ống dẫn thông tin mà là chất xúc tác của
quá trình dẫn thông tin đó. Giáo viên luôn ở bên cạnh học sinh… kích thích, duy
trì, thúc đẫy bước đ
i vừa sức với những giải thích, bổ sung… Giáo viên là trợ lực

sinh sẽ vui thích reo lên: “ Em biết kết quả! Em trả lời! Em cô!!!” Giáo viên
vui vẻ mời học sinh nêu đ
áp số. Học sinh vội vã trả lời ngay: “Thưa cô 4 x
6=24; 4

+ 6=10, số cần tìm là 46”. Giáo viên mời học sinh khác nhận xét, bổ
sung để tìm thêm đáp số 64 nữa!
Như vậy từ sự định hướng khéo léo của giáo viên mà học sinh đi từ cái đơn
giản là tìm những cặp số có tích là 24 đến việc phức tạp là giải một bài tóan.
Hoặc khi giúp học sinh làm một bài tập làm văn giáo viên cũng phải đi từ gợi ý
nho nhỏ này đến gợi ý nho nhỏ khác kết hợp hữ
u cơ thành bài có hệ thống
mạch lạc.
b) Định hướng học sinh quan sát:
Quan sát là một công cụ nhận thức. Trong lịch sử khoa học thế giới, có
những quan sát đơn giản đã tạo ra bước ngoặt cho tư duy loài người như việc
quan sát quả táo rơi từ trên cây xuống đã giúp Newton tìm ra lực hút của trái
đất! Nuôi dưỡng và phát huy thói quen quan sát, nhận xét, hỏi và so sánh chính
là phát triển trí thông minh, phong cách học- hỏi của học sinh. Học chữ theo
ki
ểu “O tròn như quả trứng gà, Ô thời đội nón, Ơ già mang râu” chính là đã 8
vận dụng năng lực quan sát và so sánh của học sinh. Khi giáo viên giúp học
sinh làm tập làm văn tả đồ vật hay con vật, để học sinh có thể viết tốt, giáo
viên giúp học sinh quan sát tỉ mỉ, so sánh, nhân hóa…từ đó học sinh mới có
những lời hay ý đẹp, học sinh tạo ra sự sáng tạo, độc đáo cho bài tập làm văn.
Để giúp học sinh tăng cường khả năng quan sát, tôi yêu cầu học sinh so
sánh ba tổng sau:

đọc, đánh dấu trích đọan những chỗ mình thích, suy nghĩ, đối chiếu với những
điều mình đã học để tự mình rút ra những điều bổ ích.
Thời lượng của một tiết học không nhiều, chỉ có 35 phút. Vì thế song song
vớ
i việc giúp học sinh sử dụng từ điển, rèn luyện cho học sinh cách tra từ điển
trong các tiết luyện từ và câu, trong các buổi họp Phụ huynh học sinh tôi cũng
nêu cho cha mẹ học sinh thấy tầm quan trọng của các công cụ tự học như từ
điển, sách báo và nhờ họ hỗ trợ trong việc giúp con em có thói quen và hứng
thú làm việc với từ điển, sách báo. Tôi hướng dẫn họ thông qua một câu
chuy
ện mà tôi đã được đọc: “Đổ hay đỗ”:

Tuấn là một học sinh 11 tuổi, ở xứ Huế_ đang viết “ăn xôi đỗ” bỗng ngừng
lại vì không biết đỗ dấu hỏi hay ngã.
Tuấn: Xôi đỗ thì dấu gì hở ba?
Cha: Theo con thì dấu gì? 10
Tuấn: dấu hỏi như con ngờ ngợ.
Cha: Có cách gì để con tự kiểm tra không? Ví dụ như tra từ điển chẳng hạn.
Tuấn: Ba nói cho con biết thì chỉ mất có mấy giây thôi, con tra từ điển mất nữa
giờ đấy. Cả cuốn sách to tướng dày cộp!
Cha: Con cứ thử xem mất mấy phút? Tra từ điển cũng có nhiều hứng thu bất
ngờ đấy! Ba giúp con một tí nhé. Chữ Đ
nằm sau chữ gì và trước chữ gì?
Tuấn: Con biết rồi, sau chữ D và trước chữ E.

 Học mọi lúc: Nếu học sinh đã biết học “mọi n
ơi” thì các em cũng sẽ biết
học mọi lúc, tận dụng lúc rảnh rỗi: học vào lúc đi du lịch, học trên đường đi
chơi, học khi đang hóng mát…Buổi sáng khi đi tập thể dục, các em có thể
quan sát vị trí mọc của mặt trời ở chân trời phía Đông từ đó tập xác định
các hướng Tây- Nam- Bắc, các em cũng có thể liên hệ đến sự chuyển động
của mặt tr
ời trong một ngày. Khi nhà trường tổ chức các hoạt động ngoại
khóa, lúc các em ngồi trên xe đi đến nơi tham quan, giáo viên cũng có thể
giúp các em học cách tính vận tốc của xe bằng cách dựa vào các cột cây số
trên đường và chiếc đồng hồ; các em thực hiện một tró chơi thú vị là đếm
các cột cây số và so với đồng hồ để rồi các em phát hiện ra rằng cứ một
kilômet xe chạy mất 1phút 30giây, vậy vận tốc c
ủa xe là 40km/giờ. Hoặc
lúc ăn xong một viên kẹo sữa, các em cũng có thể ôn lại từ vựng “milk
candy” được viết bằng tiếng Anh trên tờ giấy gói viên kẹo… 12
 Học mọi người: Học người thật, việc thật, người tốt, việc tốt, người xưa
trong lịch sử, nhân vật trong truyện… Khi đọc truyện “Vua máy tính Bin
Ghết” ( truyện đọc lớp 4), yêu thích và khâm phục vua máy tính Bin Ghết -
_ nhà phát minh, nhà kinh doanh, một trong những người giàu có nhất hành
tinh, học sinh học được ở nhân vật Bin Ghết tinh thần say mê học tập, làm
việc; đam mê đọc sách từ khi còn rất bé; ý chí quyết tâm cao…

Học bằng mọi cách: Giáo viên cần giúp cho học sinh thoát khỏi lối học thụ
động, đơn giản là đến lớp nghe giảng, về nhà làm bài, học thuộc bài…Kiên
trì giúp học sinh có thói quen tự đọc sách báo, hứng thú tra từ điển, học qua
radio, qua tivi, qua các phương tiện nghe nhìn, qua các trang web, qua các VI/ KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC:

Qua một năm thực hiện, học sinh lớp tôi giảng dạy có nhiều thay đổi đáng
kể trong việc tự nỗ lực học tập của bản thân. Những ngày đầu năm học, các em
thường thụ động, lười động não trước một vấn đề mà giáo viên đặt ra. Hơn 50% số
học sinh không làm bài nhà, không chuẩn bị bài trước khi đến lớp. Nay, khi được
giao việc, các em chủ động, tích cực, hợp tác cùng nhau th
ực hiện tốt nhiệm vụ.
Các em chịu khó tìm hiểu qua sách báo, thậm chí có vài em rất hứng thú với việc
lên mạng tìm tài liệu đọc… Hơn 90% học sinh luôn hòan thành tốt bài giáo viên
giao, các em có ý thức tốt trong việc chuẩn bị bài. 14
Việc tự học của học sinh giúp kết quả học tập GKII khả quan rõ rệt. Cụ thể
là, vào đầu năm học, kết quả khảo sát hai môn tiếng Việt và Tóan của lớp 4/1 như
sau:

Giỏi Khá Trung bình Yếu
Đầu năm
Số lượng Phần
trăm
Số

Phần
trăm
Tiếng Việt 24 58.5% 15 36.6% 2 4.9%
Tóan 24 58.5% 14 34.2% 2 4.9% 1 2.4%

Những thành công bước đầu tuy chưa nhiều nhưng đó cũng chính là động
lực giúp tôi tiếp tục áp dụng những kinh nghiệm này ở những năm học sau.

15
V/ BÀI HỌC KINH NGHIỆM
Từ những việc làm và suy nghĩ trên, tôi đã rút ra bài học cho bản thân:
Dạy học sinh tự học cần tôn trọng quyền cơ bản tự phát triển, tự thể hiện, tự
khẳng định mình của trẻ, giáo viên hòan tòan không thể hiện thái độ quyền uy,
mệnh lệnh, cưỡng ép, gò bó, áp đặt, kìm hãm sáng kiến của học sinh…Phương
pháp dạy học “ Thầy dạy- trò ghi nhớ”, áp đặt kiến thức có sẵn cho học sinh,
học sinh thụ động tiếp thu và ghi nhớ lời thầy… không phù hợp trong việc giúp
học sinh tự học.
Về bản thân người giáo viên phải thực sự có lòng yêu nghề và tình thương
đối với học sinh. Chính tình yêu thương của mình sẽ giúp cho người giáo viên
suy nghĩ tìm tòi, lựa chọn phương pháp giảng dạy phù hợp, lựa chọn những
cách thức phù hợp với từng đối tượng học sinh trong việc giúp các em tự học,
tự tìm ra kiến thức….
V/ LỜI KẾT:
Công tác giáo dục là sự nghiệp chung của mỗi người chúng ta. Làm thế nào