HƯỚNG DẪN HỌC SINH TIỂU HỌC
TỰ HỌC
I. ĐẶT VẤN ĐỀ:
“Trẻ em hôm nay, thế giới ngày mai”. Trẻ em là nguồn hạnh phúc của
gia đình, tương lai của đất nước, là lớp người kế tục sự nghiệp xây dựng và bảo
vệ Tổ quốc. Gia đình và Xã hội dành cho trẻ những điều kiện sống tốt nhất cho
sự phát triển về thể chất, tinh thần, trí tuệ, tình cảm và đạo đức của trẻ. Vâng,
trẻ em ngày nay đã được tiến lên một vò trí mới trong xã hội, các em được
hưởng những điều kiện ưu tiên để sống và phát triển nên người.
Chúng ta thấy rằng, thai nhi trong bụng mẹ tự phát triển thành em bé. Bé
tự cất tiếng khóc chào đời, tập bú, tập ăn, tập lẫy, tập bò, ê a tập nói… Bé tự
học, tự phát triển trong vòng tay thương yêu của cha mẹ. Lớn hơn một chút, bé
tự học, tự rèn nào là múa, vẽ, hát ca, làm tóan, làm văn …dưới sự hướng dẫn
của cô thầy. Như vậy, tự học, tự rèn, tự phát triển là điều kiện cốt lõi giúp phát
triển bản thân trẻ.
Đuyết- khem( Durkheim) có một câu nói rất hay: “Giáo dục là việc xã hội
hóa cá nhân vò thành niên một cách hệ thống”. Như vậy, muốn hình thành và
phát triển nhân cách theo mục tiêu đào tạo đã đònh, phải làm cho học sinh liên
tục tự học, học và hành (tất nhiên phải phù hợp với tâm sinh lí học sinh) , xem
đó là hạnh phúc trong học tập hàng ngày của bản thân. Phương pháp giáo dục
tích cực lấy học sinh làm trung tâm coi trọng quá trình tự học, tự đào tạo, rèn
luyện của người học, cho học sinh nhận thức sâu sắc rằng không phải học để
chuẩn bò sống mà học trong khi sống và sống trong khi đang học.
Hiện nay, đổi mới phương pháp giáo dục được thực hiện sâu rộng trong
trường học nhằm phát huy tinh sáng tạo, chủ động của học sinh , giúp học sinh
phát huy tính tự học của bản thân. Phát huy nội lực tự học của học sinh vừa là
mục tiêu, vừa là phương pháp giáo dục, vừa là con đường nâng cao chất lượng
và hiệu quả của nhà trường.
1
II/ NHỮNG ĐIỂM CẦN LƯU Ý TRONG VIỆC TỰ HỌC CỦA
HỌC SINH TIỂU HỌC

vậy học sinh nắm bài chắc hơn, học sinh hiểu rằng trong cả 3 mẫu câu
này, chủ ngữ đều trả lời cho câu hỏi: Ai? Cái gì? Con gì? Chỉ có cách đặt
câu hỏi tìm vò ngữ là khác nhau mà thôi!
b) Làm bài tập có sự gợi ý hướng dẫn những điểm khó
 Ví dụ: Khi học sinh học tập làm văn bài “ luyện tập miêu tả các bộ
phận của cây cối” , tôi yêu cầu học sinh dành 5 phút giờ chơi để quan
sát kó rễ cây bàng được trồng trong sân trường trước khi về nhà viết 1
đoạn. Tôi không quên hướng dẫn các em sử dụng càng nhiều giác quan
để quan sát càng tốt: dùng mắt quan sát độ lớn, hình dáng, màu sắc…
dùng tay để sờ vào phần rễ nổi lên trên mặt đất…. Tư duy liên tưởng xem
bộ rễ cây bàng giống với gì, có thể so sánh, nhân hóa với gì…. Với phần
hướng dẫn như vậy thì đa số các em chòu khó quan sát và thực hiện bài
viết tương đối tốt.
c) Chuẩn bò bài mới:
Đây là điều kiện rất quan trọng giúp các em tiếp thu tốt bài mới, các em
dễ dàng hơn trong việc nắm bắt kiến thức, giờ học cũng sẽ nhẹ nhàng mà hiệu
quả lại cao. Giáo viên cần hướng dẫn nội dung các câu hỏi gợi ý cho học sinh
suy nghó. Và đây sẽ chính là những câu hỏi học sinh sẽ thảo luận trong khi học
bài mới, giáo viên cũng có thể cho học sinh chuẩn bò theo nhóm (nếu các em ở
gần nhà nhau), nhưng khi học nhóm mỗi học sinh đều phải chuẩn bò cá nhân,
cần phải độc lập suy nghó trước, không ỷ lại, dựa dẫm vào bạn.
 Ví du:ï Khi chuẩn bò dạy bài “Tóm tắt tin tức” (Tập làm văn- tuần 24- lớp
4), tôi yêu cầu học sinh chuẩn bò trước các câu hỏi:
- Tóm tắt tin tức nghóa là gì?
- Cần thực hiện những việc gì khi tóm tắt tin tức?
- Đọc kó để nắm nội dung bản tin: “Vònh Hạ Long được tái công nhận là di
sản thiên nhiên thế giới”
Với sự hợp tác của học sinh trong việc chuẩn bò bài, mặc dù tiết tập
làm văn chỉ có 35 phút tôi vẫn có thể truyền đạt tốt cho học sinh nắm mục tiêu
bài học.

đổi tranh luận về tranh 3 (vẽ hai học sinh đang khắc chữ trên thân cây),
tôi đưa câu hỏi: “Đến thăm các di tích lòch sử, có người hay khắc tên
mình lên thân cây cổ thụ, lên vách đá hoặc viết nhăng nhít lên tường.
Làm như vậy có hại gì? Để ghi nhớ buổi tham quan di tích lòch sử, tốt
nhất ta nên làm gì?” Câu hỏi trên đã giúp học sinh ý thức mình cần phải
4
làm gì để giữ gìn các công trình công cộng. Sau tiết học, tôi không quên
giúp học sinh ghi nhớ và thực hiện:
Những di tích, những công trình
Ông cha xây dựng, chúng mình giữ chung.
5/ Hướng dẫn học sinh tự phát hiện , thắc mắc qua các bài học:
Giáo viên cần tạo điều kiện, tập cho học sinh phát hiện thắc mắc qua
các bài học , tự tìm tòi, tự giải đáp, chỗ nào cảm thấy chưa chắc chắn thì trao
đổi ở nhóm hoặc hỏi lại thầy cô giáo. Giáo viên chỉ là người hướng dẫn, người
trọng tài, người đạo diễn, “giáo viên không còn là ống dẫn thông tin mà là chất
xúc tác của quá trình dẫn thông tin đó. Giáo viên luôn ở bên cạnh học sinh…
kích thích, duy trì, thúc đẫy bước đi vừa sức với những giải thích, bổ sung…
Giáo viên là trợ lực viên của tiến trình học tập nhưng không bao giờ học thay
cho học sinh…” (dẫn theo Makiguchi)
 Ví du:ï Bài “Mở rộng vốn từ: Dũng cảm” (tuần 26, SGK TV trang 83) có
khá nhiều từ khó hiểu như: can trường, bạo gan, nhu nhược, khí thế, dũng
mãnh và những thành ngữ như: ba chìm bảy nổi, vào sinh ra tử, gan
vàng dạ sắt, chân lấm tay bùn… Tôi vận dụng phương pháp “Thẻ lựa
chọn”, tôi đưa một số từ trong bài vào giấy A4, học sinh lựa chọn những
từ mình hiểu và không hiểu, sau đó học sinh đi tìm bạn khác để trao đổi
làm rõ nghóa về những từ mình chưa hiểu. Cuối cùng những từ không thể
giải thích được, học sinh tra tự điển hoặc thảo luận với lớp và giáo viên.
6/ Tùy theo từng tình huống học cụ thể của trẻ mà giáo viên có nhiều
cách đònh hướng cho trẻ tự tìm ra kiến thức:
a) Đònh hướng cho học sinh đi từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp.

râu” chính là đã vận dụng năng lực quan sát và so sánh của học sinh. Khi
giáo viên giúp học sinh làm tập làm văn tả đồ vật hay con vật, để học sinh
có thể viết tốt, giáo viên giúp học sinh quan sát tỉ mỉ, so sánh, nhân hóa…từ
đó học sinh mới có những lời hay ý đẹp, học sinh tạo ra sự sáng tạo, độc
đáo cho bài tập làm văn.
Để giúp học sinh tăng cường khả năng quan sát, tôi yêu cầu học sinh so
sánh ba tổng sau:
27 + 36 + 53 + 75 + 80
57 + 76 + 20 + 85 + 33
87 + 35 + 26 + 53 + 70
6
Nhiều học sinh lớp bốn khi gặp bài toán này là nhanh nhảu tính ngay để
đi đến kết quả là cả ba tổng đều bằng nhau. Tôi gợi ý để các em so sánh
các chữ số ở hàng đơn vò và các chữ số ở hàng chục của ba tổng. Sau khi
được gợi ý, học sinh thấy ngay các chữ số hàng đơn vò ở ba tổng là như
nhau, chỉ sắp xếp thứ tự khác nhau. Các chữ số hàng chục cũng vậy. Theo
cách cộng các chữ số hàng đơn vò với nnhau, các chữ số hàng chục với nhau
và nhờ tính chất giao hoán của phép cộng. Ta có thể kết luận ba tổng đó
bằng nhau mà không cần mất thời gian tính toán từng tổng một!
d) Đònh hướng cho học sinh tự tìm ra kiến thức bằng các công cụ tự học
như từ điển, sách báo
Từ điển là một công cụ giúp học sinh tự học, từ điển là người bạn tự học
của học sinh. Vì vậy cần giúp cho học sinh vượt qua được thói lười, ngại sử
dụng từ điển, rèn luyện cho học sinh cách tra từ điển nhanh và có hiệu quả.
Sách báo cũng là một công cụ thiết yếu để tự học suốt đời. Vì vậy giáo viên
cũng cần giúp học sinh khắc phục những nhược điểm hiện nay về đọc sách:
lười biếng đọc sách, mải mê với những quyển truyện tranh với những câu
cụt, câu què…những câu hết sức khô khan như: “Bùm!”; “m ầm!” hay “
Ra đây ta bảo nào!”…tránh đọc theo kiểu nước chảy không đọng gì lại trong
bộ óc, không động não suy nghó….giáo viên cần giúp học sinh lựa chọn sách

Cha: Thế con chọn từ nào?
Tuấn: ( lẩm bẩm) Đỗ: trúng tuyển trong một kì thi. Đỗ: đậu, cây đậu. Đúng
rồi! Đúng rồi! Đỗ dấu ngã mới cùng nghóa với đậu. Xôi đỗ: xôi nấu với đỗ,
đỗ dấu ngã.
8
Cha: Đúng rồi! Thế con mất mấy phút để tra từ điển?
Tuấn: ( nhìn đồng hồ): Chỉ có năm phút thôi!
Cha: Khi con tra quen rồi thì chỉ mất một vài phút thôi. Mất vài phút mà con
được gì nào?
Tuấn: Sửa được chữ con viết sai.
Cha: Đúng! Còn được cả cách tự học, cách làm việc độc lập với sách báo.
e) Đònh hướng cho học sinh tự học theo phong cách: học mọi nơi, học
mọi lúc, học mọi người, học bằng mọi cách và học qua mọi nội dung
 Học mọi nơi: Lê- nin đã từng nói: “Học, học, học nữa, học mãi”; học là
học kiến thức, học cách suy nghó tìm ra kiến thức, học ở nhà, ở lớp, ở
câu lạc bộ, ở thư viện, , ở nơi nghỉ hè…
 Học mọi lúc: Nếu học sinh đã biết học “mọi nơi” thì các em cũng sẽ biết
học mọi lúc, tận dụng lúc rảnh rỗi: học vào lúc đi du lòch, học trên đường
đi chơi, học khi đang hóng mát…Buổi sáng khi đi tập thể dục, các em có
thể quan sát vò trí mọc của mặt trời ở chân trời phía Đông từ đó tập xác
đònh các hướng Tây- Nam- Bắc, các em cũng có thể liên hệ đến sự
chuyển động của mặt trời trong một ngày. Khi nhà trường tổ chức các
hoạt động ngoại khóa, lúc các em ngồi trên xe đi đến nơi tham quan,
giáo viên cũng có thể giúp các em học cách tính vận tốc của xe bằng
cách dựa vào các cột cây số trên đường và chiếc đồng hồ; các em thực
hiện một tró chơi thú vò là đếm các cột cây số và so với đồng hồ để rồi
các em phát hiện ra rằng cứ một kilômet xe chạy mất 1phút 30giây, vậy
vận tốc của xe là 40km/giờ. Hoặc lúc ăn xong một viên kẹo sữa, các em
cũng có thể ôn lại từ vựng “milk candy” được viết bằng tiếng Anh trên
tờ giấy gói viên kẹo…

Việc tự học của học sinh giúp kết quả học tập GKII khả quan rõ rệt. Cụ
thể là, vào đầu năm học, kết quả khảo sát hai môn tiếng Việt và Tóan của lớp
4/1 như sau:
Giỏi Khá Trung bình Yếu
Đầu năm
Số lượng Phần
trăm
Số
lượng
Phần
trăm
Số
lượng
Phần
trăm
Số
lượng
Phần
trăm
Tiếng Việt 14 34.1% 12 29.3
%
14 34.1
%
1 2.4%
Tóan 12 29.3% 10 24.4
%
11 26.8
%
8 19.5
%

hiện, tự khẳng đònh mình của trẻ, giáo viên hòan tòan không thể hiện thái
độ quyền uy, mệnh lệnh, cưỡng ép, gò bó, áp đặt, kìm hãm sáng kiến của
học sinh…Phương pháp dạy học “ Thầy dạy- trò ghi nhớ”, áp đặt kiến thức
có sẵn cho học sinh, học sinh thụ động tiếp thu và ghi nhớ lời thầy… không
phù hợp trong việc giúp học sinh tự học.
Về bản thân người giáo viên phải thực sự có lòng yêu nghề và tình
thương đối với học sinh. Chính tình yêu thương của mình sẽ giúp cho người
giáo viên suy nghó tìm tòi, lựa chọn phương pháp giảng dạy phù hợp, lựa
chọn những cách thức phù hợp với từng đối tượng học sinh trong việc giúp
các em tự học, tự tìm ra kiến thức….
V/ LỜI KẾT:
Công tác giáo dục là sự nghiệp chung của mỗi người chúng ta. Làm thế
nào để góp một phần nhỏ bé công sức của mình trong việc “trồng người” là
điều tôi luôn hướng tới. Bởi “Dạy học là một nghề cao quý trong tất cả
những nghề cao quý”
Ngày 01 tháng 04 năm 2008
Người thực hiện
Đỗ Thò Mai Trâm
12
13