Giáo án Ngữ văn 8 - Năm học 04- 05 - Lê Thị Liên
Trang 1
Ngày soạn 4 -9 -04 Bài 1:
Tiết 1,2 Văn bản : Tôi đi học
I- Mục tiêu cần đạt:
Giúp học sinh :
- Cảm nhận đợc tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ của nhân vật Tôi ở buổi tựu trờng
đầu tiên trong đời
- Thấy đợc ngòi bút văn xuôi giàu chất thơ, gợi d vị trữ tình man mác của Thanh Tịnh
II- Tiến trình tổ chức các hoạt động Dạy - Học
Câu hỏi ( Cho HĐ dạy) Định hớng trả lời ( Cho HĐ học)
Hoạt động 1: Giới thiệu bài
Hoạt động 2: Hớng dẫn đọc và tìm hiểu chú thích
GV gọi học sinh đọc phần chú thích trong SGK
Ch? Nêu vài nét về Thanh Tịnh - Tác giả : SGK
và truyện ngắn Tôi đi học? - Tác phẩm : Tôi đi học là những kỉ niệm mơn man
của buổi tựu trờng , tác phẩm đợc in trong tập Quê
mẹ xuất bản năm 1941
Ch? Em hiểu gì về nghĩa của các - HS dựa vào SGK trả lời
từ: Tựu trờng, ông đốc, lng
lẻo nhìn, lạm nhận
Hoạt động 3: Hớng dẫn HS đọc - hiểu văn bản
GV hớng dẫn HS đọc toàn bộ văn bản, nhận xét và sửa chữa uốn nắn cho HS
GV HS trả lời các câu hỏi trong phần đọc hiểu
Ch? Văn bản đợc trình bày theo - Phơng thức tự sự
phơng thức biểu đạt nào?
Ch ?Văn bản diễn tả nội dung gì? - Diễn tả những kỉ niệm của nhà văn trong buổi tựu
trờng
Ch? Những kỉ niệm đó đợc diễn - Từ hiện tại nhớ về dĩ vãng : Biến chuyển của đất trời
tả theo trình tự nào? cuối thu , hình ảnh những em nhỏ rụt rè núp dới nón mẹ.
- Nhớ về tâm trạng và cảm giác khi cùng mẹ tới trờng,
cử chỉ thái độ của những buổi tựu trờng đầu tiên
ngời lớn đối với các em bé - Ông đốc : Nhìn học trò với cặp mắt hiền từ và cảm động
lần đầu tiên đi học? tơi cời chào đón học sinh
- Thầy giáo trẻ tuổi gơng mặt tơi cời đón trớc cửa lớp
Ch? Qua các hình ảnh về ngời - Cảm nhận đợc trách nhiệm, tấm lòng của gia đình , nhà
lớn cảm nhận đợc điều gì? trờng đối với thế hệ tơng lai. Đó là môi trờng giáo dục
áp là một nguồn nuôi dỡng các em trởng thành.
Ch? Tìm và phân tích hình ảnh - Tôi quên thế nào đợc những cảm giác .
so sánh đợc nhà văn vận - ý nghĩ ấy thoáng qua trong trí tôi nhẹ nhàng.
dụng trong truyện ngắn? - Họ nh con chim đứng trên bờ tổ.
* Các hình ảnh so sánh đó nhằm diễn tả tâm trạng cảm xúc
của nhân vật Tôi, nó có sức gợi cảm đợc gắn với những
cảnh sắc thiên nhiên trong sáng trữ tình. Nhờ các hình ảnh
so sánh đó mà cảm giác ý nghĩ của nhân vật tôi đợc
ngời đọc cảm nhận cụ thể rõ ràng hơn câu chuyện thêm
man mác trữ tình trong trẻo.
Hoạt động 4 Hớng dẫn học sinh tổng kết
Ch? Hãy nêu nhận xét đặc sắc a, Đặc sắc về nghệ thuật:
về nghệ thuật và sức cuốn - Truyện đợc bố cục theo dòng hồi tởng, cảm nghĩ
hút của tác phẩm? của nhân vật tôi theo trình tự thời gian của buổi tựu trờng
- Sự kết hợp giữa kể và tả với bộc lộ tâm trạng cảm xúc
b, Sức cuốn hút của tác phẩm đợc tạo nên từ:
- Bản thân tình huống truyện ( Buổi tựu trờng đầu tiên
trong đời đã chứa đựng cảm xúc tha thiết, mang kỉ niệm
mới lạ)
- Tình cảm ấm áp, trừu mến của những ngời lớn đối với
em nhỏ
- Hình ảnh thiên nhiên , ngôi trờng và các so sánh giàu
sức gợi cảm của tác giả
GV cho học sinh đọc phần ghi nhớ trong sách giáo khoa
hôm nay?
Hoạt động 3: Hớng dẫn học sinh luyện tập
GV hớng dẫn HS luyện tập theo SGK
Bài tập 1: Lập sơ đồ thể hiện cấp độ khái quát của nghĩa từ trong mỗi nhóm từ ngữ
a, y phục, quần, áo, quần đùi, quần dài, áo dài, sơ mi
b,
BT 2: Tìm từ có nghĩa rộng so với nghĩa của các từ ngữ ở mỗi nhóm sau đây:
a, Xăng, dầu, ga, ma dút, củi, than Khí đốt
b, Hội hoạ, âm nhạc, văn học, điêu khắc Nghệ thuật
c, Canh, nem, rau xào, thịt luộc, tôm rang, cá rán Thức ăn
d, Liếc, ngắm, dòm, ngó Nhìn
đ, Đấm, đá, thụi, bịch, tát Đánh
BT3: Tìm các từ ngữ có nghĩa đợc bao hàm trong phạm vi nghĩa của mỗi từ ngữ sau đây:
a, Xe cộ : Xích lô, xe máy, ôtô
b, Kim loại: vàng, bạc, sắt, thiếc
c, Hoa quả: chanh, cam, dứa, bởi
d, Họ hàng: Cô, dì, chú, bác
đ, Mang: vác, khiêng, gánh
BT4: Những từ không thuộc phạm vi nghĩa của mỗi từ
a, Thuốc lào
b, Thủ quỹ
c, Bút điện
y phục
Quần áo
Quần dài
daddàidài
Quần đùi áo dài áo sơ mi
Vũ khí
Hoạt động2: Tìm hiểu tính thống nhất về chủ đề văn bản
Ch? Căn cứ vào đâu mà em biết - Căn cứ vào nhan đề
văn bản Tôi đi học nói lên - Các từ đợc lặp đi lặp lại nhiều lần: Tôi , đi học
những kỉ niệm của tác giả của - Các câu đều nhắc đến kỉ niệm của buổi tựu trờng
buổi tựu trờng đầu tiên? đầu tiên
Ch? Hãy tìm những từ ngữ chứng * Trên đờng đi học:
tỏ tâm trạng hồi hộp, cảm giác - Con đờng quen mà bỗng thấy lạ, cảnh vật đều thay
ngỡ ngàng của nhân vật tôi đổi
trong buổi tựu trờng đầu tiên? - Không lội qua sông , đi qua đò mà cố làm nh một
học trò thực thụ
* Trên sân trờng
- Ngôi trờng cao ráo và sạch sẽ hơn , xinh xắn oai
nghiêm nh đình làng, lòng tôi lo sợ vẩn vơ
- Bỡ ngỡ lúng túng khi xếp hàng vào lớp, đứng nép bên
ngời thân, ngập ngừng e sợ nức nở khóc theo
* Trong lớp học
Cảm thấy xa mẹ, nhớ nhà
Ch? Những chi tiết, từ ngữ này đã - Cảm nhận đợc những cảm giác trong sáng nảy nở
giúp em cảm nhận đợc điều trong lòng nhân vật tôi trong buổi tựu trờng đầu tiên
gì?
Ch? Các chi tiết, phơng tiện ngôn - Đều tập trung khắc hoạ tô đậm cảm giác này
từ trong văn bản có tập trung
khắc hoạ tô đậm cảm giác này
Giáo án Ngữ văn 8 - Năm học 04- 05 - Lê Thị Liên
Trang 5
không?
Ch? Đây chính là tính thống nhất - HS dựa vào phần ghi nhớ trong SGK để trả lời
của chủ đề văn bản emhãy phát GV cho HS đọc phần ghi nhớ
biểu thế nào là tính thống nhất
về chủ đề của văn bản?
II- Tiến trình tổ chức các hoạt động Dạy - Học
Câu hỏi ( Cho HĐ dạy) Định hớng trả lời ( Cho HĐ học)
Hoạt động 1: Giới thiệu bài
Hoạt động 2: Hớng dẫn đọc và tìm hiểu chung văn bản
GV gọi một học sinh đọc phần chú thích SGK
Ch? Nêu những hiểu biết của - HS dựa vào SGK trả lời
em về nhà văn Nguyên
Hồng?
Ch? Trong lòng mẹ đợc - Trích Những ngày thơ ấu
tích ra từ tác phẩm nào?
Ch? Hãy giải thích một số
những từ ngữ sau đây?
Đoạn tang , Rất kịch
Ch? Đoạn trích trong lòng mẹ - Có thể chia thành 2 phần
có thể chia thành mấy + Phần 1: Từ đầu đến mày cũng còn có họ hàng
phần? ( Cuộc đối thoại giữa ngời cô cay độc và chú bé Hồng)
+ Phần 2: Còn lại ( Cuộc gặp gỡ bất ngờ với mẹ và cảm
giác vui cực điểm của chú bé Hồng)
Hoạt động 2: Hớng dẫn học sinh phân tích
1, Nhân vật ngời cô trong cuộc đối thoại với bé Hồng:
a, Nhân vật ng ời cô:
Ch? Nhân vật ngời cô có - Quan hệ ruột thịt ( Là cô của bé Hồng)
quan hệ nh thế nào với bé
Hồng?
Ch? Đọc đoạn đầu từ Một - Cời hỏi chứ không phải lo lắng hỏi,nghiệm nghị hỏi, lại
hôm cô gọi đến bên cời càng không phải âu yếm hỏi.Lẽ thờng câu hỏi đó sẽ đợc
hỏicái cời hỏi đó thể trả lời rằng có, nhất là đối với chú bé vốn dĩ thiếu thốn một
hiện điều gì? tình thơng ấp ủ. Nhng vốn nhạy cảm nặng tình thơng
yêu và lòng kính mến chú bé Hồng đã nhận ra ngay ý nghĩ
cay độc trong giọng nói và trên nét mặt khi cời rất kịch
hay cục thuỷ tinh , đầu mẩu gỗ , tôi quyết vồ lấy ngay mà
cắn, mà nhai, mà nghiến cho kỳ vụn mới thôi
Ch? Em có nhận xét gì về -Lúc đầu nghe cô hỏi , lập tức trong kí ức sống dậy hình
những suy nghĩ , cảm xúc ảnh buồn rầu , hiền từ. Từ cúi đầu không đáp đến cời và
đó? đáp lại cô, nhận ngay ra những ý nghĩ cay độc trọng giọng
nói và trên nét mặt của cô nhng lại không muốn tình
thơng yêu và lòng kính mến mẹ bị những rắp tâm tanh bẩn
xâm phạm đến
- Cô càng hỏi lòng chú bé thắt lại , càng đau đớn , phẫn uất,
không nét nổi bé phải khóc
- Tâm trạng bé thật đau đớn, uất ức lên cực điểm khi ngời
cô cứ tơi cời nói về tình cảnh
Ch? Vì sao bé Hồng lại có - Xuất phát từ sự nhảy cảm và lòng tin yêu mẹ.
những cảm xúc suy nghĩ ấy?
Ch? Khi kể về cuộc đối thoại - Biện pháp nghệ thuật tơng phản : Hai tính cách trái
giữa nời cô và hồng tác giả ngợc nhau - Hẹp .hòi, tàn nhẫn >< trong .sáng giàu .tình
đã sử dụng biện pháp nghệ thơng yêu mẹ
thuật gì ? Tác dụng của phép - Tác dụng làm nổi bật tính cách của ngời cô và tình mẫu
nghệ thuật đó? tử cao cả, trong sáng của bé Hồng
2, Bé Hồng gặp lại mẹ
a, Hình ảnh ngời mẹ
Ch? Hình ảnh ngời mẹ hiện - Mẹ tôi về một mình .đem rất .nhiều quà bánh cho tôivà em
lên qua các chi tiết nào? Quế
- Mẹ tôi cầm nón vẫy tôi kéo tay tôi xoa đầu tôilấy
vạt áo nâu thấm nớc mắt cho tôi
- Mẹ tôi không còm còi xơ xác Gơng mặt mẹ tôi vẫn
tơi sáng với đôi mắt trong và nớc da mịn, làm nổi bật màu
hồng của hai gò má cái miệng xinh xắn nhai trầu phả ra
những lúc thơm tho lạ thờng.
Ch? Qua những chi tiết đó em - Mẹ trở về đúng ngày giỗ đầu của bốnghĩa là ngời phụ nữ
cảm em về nhân vật bé thơng.
Hồng?
Ch? Qua đoạn trích em hiểu - Là một thể kí ở đó ngời viết kể lại những chuyện, những
thế nào về hồi ký? điều chính mình đã trải qua đã chứng kiến
Hoạt động3: Hớng dẫn HS tổng kết
Ch? Chỉ ra nét nghệ thuật - Kết hợp nhuần nhuyễn giữa kể tả , bộc lộ cảm xúc , sử dụng
đặc sắc trong chơng hình ảnh phong phú sinh động giàu sức gợi cảm, lời văn nhiều
chuyện? khi say mê khác thờng đợc viết ra trong dòng cảm xúc mơn
man, dạt dào
- Đoạn trích giàu chất trữ tình
Ch? Em cảm nhận đợc gì ở - Đó là một đứa trẻ có thân phận đau khổ, nhng có tình
con ngời bé Hồng? thơng yêu và lòng tin bền bỉ mãnh liệt dành cho mẹ.
Nhân vật bé Hồng gợi - Đó l à một đứa trẻ sống trong tủi cực cô đơn luôn khát khao
cho em suy t về số đợc yêu thơng bởi tấm lòng ngời mẹ
phận con ngời? - Nhân vật bé gợi cho em một nạn nhân đáng thơng của
nghèo đói và cổ tục hẹp hòi( Hs tự bộc lộ)
Ch? Em hãy chỉ chất trữ tình -Tình huống và nội dung câu chuyện: Hoàn cảnh đáng thơng
trong chơng truyện? của bé Hồng ; câu chuyện về một ngời mẹ âm thầm chịu
nhiều cay đắng ; lòng tin yêu của chú bé dành cho mẹ của
mình
- Dòng cảm xúc của bé Hồng: Xót xa , tủi hờn căm giận .
- Cách thể hiện cũng tạo nên chất trữ tình: Kết hợp nhuần
nhuyễn giữa kể tả, bộc lộ cảm xúc , sử dụng hình ảnh, lời văn
Hoạt động 4: Hớng dẫn HS luyện tập
GV hớng dẫn học sinh trả lời câu hỏi 3, 5 trong sách giáo khoa
Tiết 7 Trờng từ vựng
I- Mục tiêu cần đạt:
Giáo án Ngữ văn 8 - Năm học 04- 05 - Lê Thị Liên
Trang 9
Giúp học sinh :
GV rút ra lu ý (b) b,Một trờng từ vựng có thể bao gồm những từ khác nhau về
từ loại
GV cho HS tìm những nét c, Do hiện tợng nhiều nghĩa , một từ có thể thuộc nhiều từ
nghĩa khác nhau của từ trờng từ vựng khác nhau
ngọtđể từ đó rút ra ghi
nhớ (c)
GV cho HS đọc ví dụ trong
(d)
Ch? Những từ in đậm dùng - Những từ in đạm dùng để nói tới con chó
để nói tới ai?Những từ - Không thờng dùng cho loại vật
ngữ đó có thờng dùng
cho loại vật hay không?
Tác giả đã dùng biện - Tác dùng nghệ thuật nhân hoá nhằm làm tăng thêm tính
pháp nghệ thuật gì trong thuật của ngôn từ và khả năng diễn đạt
cách nói đó? Tác dụng
của của nó?
GVrút ra lu ý (d) d, Trong văn chơng cũng nh trong cuộc sống hàng ngày
ngời ta thờng dùng cách chuyển trờng từ vựng để làm
tăng thêm tính thuật của ngôn từ và khả năng diễn đạt.
Hoạt động 3: Hớng dẫn luyện tập
Bài tập 1: GV cho HS làm ở nhà
Bài tập 2: Đặt tên trờng từ vựng:
a, Dụng cụ đánh bắt thuỷ sản
Giáo án Ngữ văn 8 - Năm học 04- 05 - Lê Thị Liên
Trang 10
b, Dụng cụ để đựng
c, Hoạt động của chân
d, Trạng thái tâm lí
e, Tính cách
g, dụng cụ để viết
trong văn bản trên? vụ nêu ra chủ đề của văn bản , phần thân bài có nhiệm vụ
trình bày các khía cạnh của chủ đề , phần kết có tính chất
tổng kết chủ đề của văn bản
Hoạt động 3: Hớng dẫn tìm hiểu cách sắp xếp bố trí nội dung phần thân bài của
văn bản
GV cho HS đọc lại bài Tôi đi hoc, Trong lòng mẹ HS nêu các sự kiện trong văn bản
diễn biến tâm trạng của bé Hồng
- Trình tự sắp xếp trong văn bản Tôiđi học
+ Sắp xếp theo sự hồi tởng những kie niệm về buổi tựu trờngđầu tiên của tác giả.
Cảm xúc sắp xếp theo thứ tự thời gian : Từ trờng tới trờng, khi bớc vào lớp
+ sắp xếp theo sự liên tởng đối lập những cảm xúc về cùng một đối tợng trớc đây
và buổi tựu trờng đầu tiên
- Trình tự diễn biến tâm trạng của bé Hồng
+ Tình thơng mẹ và thái độ căm ghét cực độ những cổ tục đã đầy đoạ mẹ mình
của cậu bé Hồng khi nghe bà cô cố tình bịa chuyện nói xấu mẹ em
Giáo án Ngữ văn 8 - Năm học 04- 05 - Lê Thị Liên
Trang 11
+ Niềm vui sớng cực độ của bé Hồng khi ở trong lòng mẹ
GV hớng dẫn HS trả lời câu hỏi 3 trong SGK
- Có thể sắp xếp theo thứ tự không gian( Tả phong cảnh, chỉnh
thể bộ phận ( tả ngời, vật, con vật) hoặc tình cảm cảm xúc (tả
ngời)
Ch? các sự việc trong bài - Chu Văn An là ngời tài cao
Ngời thầy đạo cao - Là ngời đạo đức đợc học trò kính trọng
đức trọng
Ch? Từ bài tập trên em - HS rút ra phần ghi nhớ trong SGK
hãy rút ra việc sắp xếp
nội dung trong phần
thân bài tuỳ thuộc vào
những yếu tố nào? các
công khi viết về đề tài này.
- NTT là ngời chịu khó học tập nhờ thế từ một nhà nho
ông trở thành nhà báo, một nhà văn hiện thực, một nhà
nghiên cứu, dịch thuật có tài.
- NTT là ngời tiến bộ về t tởng xuất thân cựu học nhng ông
không bảo thủ mà vơn kịp thời đại, gia nhập hội văn hoá
cứu quốc, trở thành Đảng viên ĐCSVN hăng hái hoạt động
kháng chiến cho đến phút cuối cùng.
- Tắt đèn là tác phẩm tiêu biểu của Ngô Tất Tố phản ánh
thực trạng của xã hội nông thôn Việt nam đơng thời và hình
ảnh ngời phụ nữ nông dân điển hình khoẻ khoắn lành mạnh
tiêu biểu là chị Dậu.
2, Chú thích:
GV hớng dẫn HS đọc văn bản và tìm hiểu một số chú thích trong SGK: su, lực điền, xái, cai
lệ, hậu cần
Hoạt động 3: Hớng dẫn đọc và phân tích đoạn trích
1, Hình ảnh tên cai lệ và ngời nhà lí trởng
Ch? Hãy tìm chi tiết miêu tả - Sầm sập tiến vào với những roi mây, tay thớc và dây
thái độ tên cai lệ và ngời thừng
nhà lí trởng đến thúc su
anh Dậu?
Ch? Chi tiết này có ý nghĩa gì? -Thể hiện thái độ hùng hổ, đầy quyền uycủa những kẻ tay
sai cho chế độ T D P K - Chúng đi thúc thuế không đi tay
không mà còn mang theo dụng cụ để đánh đập và bắt trói
Ch? Viên cai lệ đã nói năng và - Hùng hổ tiến vào nhà , đầu tiên ra oai bằng cách gõ đầu
với vợ chống chị Dậu ? hành động nh thế nào đối roi xuống đất kèm theo tiếng
Qua đó em hiểu gì về tính - Thằng kia ! Ông tởng mày chết đêm qua rồi , còn sống
cách của nhân vật này? đấy à ? Nộp tiền su! Mau.Tiếp theo trợn ngợc hai mắt, hắn
quát rồi giọng vẫn hầm hè hắn đe doạ. Thêm một bớc nữa
hắn cho ngởitói anh Dậu .Khi anh này sợ không dám hành
tình thơng ngang tàng bất khuất.
2, Hình ảnh Chị dậu và tinh thần phản kháng tức nớc vỡ bờ
a, Tình cảm của chị Dậu đối với chồng:
Ch?Trớc khi cai lệ và ngời - Mối quan tâm lớn là nấu cho đợc nồi cháo, làm cho cháo
nhà lí trởng đến mối quan nguội để anh hút ít cho đỡ xót ruột chị hồi hộp chờ xem
tâm lớn nhất của chị Dậu là chồng chị ăn có ngon miệng không.
gì?
b, Tinh thần phản kháng của chị Dậu
Ch?Khi bọn cai lệ đến có thái - Tính mạng của anh Dậu phụ thuộc vào cả sự đối phó của
độ hách dịch mỉa mai chị chị. Ban đầu chị cố van xin tha thiết. Bọn tay sai hung hãn
Dậu xử sự nh thế nào? đang nhân danh phép nớc để ra tay, còn chồng chị là kể
cùng đinh đang có tội. Vả lại, kinh nghiệm lâu đời trở thành
bản năng của ngời nông dân thấp cổ bé họng biết rõ thân
phận của mình , cùng với bản chất mộc mạc, quen nhẫn
nhục , khiến chị chỉ biết van xin rất lễ phép, cố khơi gợi
lòng từ tâm và lơng tri của ông cai. nhng đến khi tên cai lê
không thèm nghe chị lấy nửa lời, đáp lại chị bằng quả bịch
vào ngực và cứ xông đến anh Dậu thì chỉ đến khi ấy chị tức
quá không thể chịu đợc đã liều mạng cự lại.
Ch?Sự cự lại của chị Dậu diễn - Thoạt đầu chị cự lại bằng lí lẽ : chồng tôi đau ốm, ông
ra nh thế nào? không đợc phép hành hạ. Thực ra chị không viện đến pháp
luật mà chỉ nói đến cái lí đơng nhiên, cái đạo lí tối thiểu
của con ngời. Lúc này chị đã vô tình thay đổi cách xng hô
( Cháu - ông sang Ông - tôi). Bằng sự thay đổi đó chị đã
đứng thẳng lên, có vị thế của kẻ ngang hàng, nhìn thẳng
vào mặt đối thủ.
- Khi cai lệ không thèm trả lời còn tát vào mặt chị một cái
đánh bốpcứ nhảy vào anh Dậu chị đã vụt đứng dậy với
chị Dậu em có nhận xét gì có áp bức có đấu tranh. Đến mức không chịu nổi thì ngời
về ngời nông dân bị áp nông dân vùng lên phản kháng.
bức? - Sự phản kháng của chị Dậu là phản ứng tự phát đơn độc về
căn bản cha giải quyết đợc gì vợ chồng chị vẫn bị trói giải
ra đình. Sự đấu tranh của ngời nông dân chỉ có thể thắng khi
cuộc đấu tranh đó có tổ chức, có hớng dẫn của một Đảng
cách mạng.
Ch? Em hiểu thế nào về nhan - Tức nớc vỡ bờ đã thể hiện rõ có áp bức có đấu tranh.
đề của đoạn trích? Con đờng sống của quần chúng bị áp bức chỉ có thể là đấu
tranh để tự giải phóng
Ch? Chúng ta thấy thái độ của - Nhà văn bộc lộ sự cảm tình của mình đối với gia đình chị
nhà văn đối với nhân vật Dậu và dù cố tỏ ra khách quan ông vẫn không giấu sự căm
nh thế nào? giận đối với tên cai lệ và ngời nhà lí trởng . Với gia đình ông
cảm thông đồng tình với sự phản klháng mạnh mẽ đó đồng
thời ông tố cáo sự dã mam, hà khắc của bọn tay sai bắt cả
ngời ốm cả trẻ con để hành hạ. Thái độ của nhà văn là một
thái độ nhân hậu, tiến bộ ông đã đứng về phía những ngời
cùng khổ đồng tình với họ đúng nh nhà văn Nguyễn Tuân
nhận xét Ngô Tất Tố đã xui ngời nông dân nổi dậy.
Hoạt động 4: Hớng dẫn tổng kết
Ch? Nhận xét nét nghệ thuật - Khắc hoạ nhân vật rõ nét: nhân vật cai lệ hiện lên từ giọng
đặc sắc của tác giả? nói đến hành động đã để lại ấn tợng về một tên tay sai trắng
trợn, tàn ác, đểu giả, đê tiện; Chị Dậu vừa chan chứa tình yêu
chồng, vừa ngùn ngụt lòng căm thù
- Ngòi bút miêu tả linh hoạt, sống động
- Ngôn ngữ kể chuyện, miêu tả của tác giả và ngôn ngữ đối
thoại của nhân vật rất đặc sắc: Mỗi nhân vật đều có tính cách
riêng. Miêu tả diễn biến tâm lí nhân vật hợp lívà sâu sắc
Ch? Đoạn trích đã thể hiện nội - Bộ mặt tàn ác , dã man của những tên tay sai cho chế độ
dung gì? thực dân phong kiến
Ch? Đọc đoạn thứ nhất của - Đối tợng là nhà văn NgôTất Tố
văn bản trên và cho biết - Từ ngữ có tác dụng duy trì đối tợng là NgôTất Tố các câu
đối tợng đoạn đợc nói trong đoạn văn đều thuyết minh cho đối tợng này
đến trong đoạn văn trên
là gì?Tìm hiểu các từ ngữ
có tác dụng duy trì đối
tợng trong đoạn văn?
Ch? Đọc văn thứ 2 tìm câu - Câu 1 là câu then chốt vì nó mang ý khái quát nhất hàm
then chốt của đoạn văn? súc nhất
Tại sao em biết câu đó là
câu then chốt ( Câu chủ
đề)?
Ch? Em hãy rút ra từ ngữ chủ - HS rút ra phần ghi nhớ trong SGK
đề và câu chủ đề?
2, Cách trình bày nội dung trong một đoạn văn
GV cho HS đọc lại đoạn van thứ nhất
Ch? Đoạn văn có câu chủ đề - Đoạn văn không có câu chủ đề
không? Quan hệ ý nghĩa - ý của các câu trong đoạn văn ngang hàng nhau song song
giữa các câu trong đoạn với nhau nhng đều tập trung vào một đối tợng
văn nh thế nào?
Ch? Nội dung các ý đợc triển - Nôi dung các ý đợc triển khai một cách hợp lí ( Từ ngày
khai theo trình tự nào? tháng năm sinh, quê quán ,hoàn cảnh xuất thân, sự nghiệp
các tác phẩm chính.
Ch? Đoạn văn thứ 2 có câu chủ - Có câu chủ đề , câu chủ đề đứng ở đầu câu
đề không? câu chủ đề đặt ỏ - Trình tự các ý: + Giá trị nội dung của tác phẩm
vị trí nào? ý các câu trong + Giá trị nghệ thuật
đoạn văn đợc trình bày
theo cách nào?
GV cho HS đọc văn trong mục
Giáo án Ngữ văn 8 - Năm học 04- 05 - Lê Thị Liên
thể.
- Bớc đầu hiểu đợc nét đặc sắc về nghệ thuật của Nam Cao
II- Tiến trình tổ chức các hoạt động Dạy - Học
Câu hỏi ( Cho HĐ dạy) Định hớng trả lời ( Cho HĐ học)
Hoạt động 1: Giới thiệu bài
Hoạt động 2: Hớng dẫn tìm hiểu chung văn bản
1, Tìm hiểu về tác giả Nam Cao và tác phẩm lão Hạc
Ch? Nêu những hiểu biết về - Là nhà văn xuất thân từ nông thôn , Nam Cao hiểu biết sâu
nhà văn Nam Cao và tác sắc cuộc sống nghèo khổ của những ngời nông thôn
phẩm lão Hạc? - Là một ngòi bút hiện thực xuất sắc trong văn học hiện thực
phê phán Việt Nam
Giáo án Ngữ văn 8 - Năm học 04- 05 - Lê Thị Liên
Trang 17
- Là nhà văn thấm nhuần sâu sắc chủ nghĩa nhân đạo : Yêu th-
ơng trân trọng con ngời.
- Tác phẩm lão Hạc là một trong những truyện ngắn xuất sắc
của Nam Cao viết về nông thôn. Cùng với Chí phèo, Sống
Mòn lão Hạc đợc dựng lại trong phmi Làng vũ đại ngày
ấy
GV Hãy tóm tắt ngắn gọn - Khi tóm tắt cần đảm bảo những chi tiết sau
nội dung tác phẩm? + Tình cảnh lão Hạc: Vợ mất sớm, nhà nghèo chỉ còn đứa con
trai vì túng quẫn không có tiền cới vợ nên đã bỏ đi làm đồn
điền cao su biền biệt mà chẳng có tin tức gì
+ Tình cảm của lão Hạc với con chó vàng : Con chó là kỉ
niệm duy nhất của ngời con trai , lão coi nó nh ngời bạn để
cho khuây.
+ Sau trận ốm kéo dài , lão yếu ngời đi đồng tiền dành đợc bị
cạn kiệt. Lão không có việc, không có tiền hoa màu bị bão
phá sạch lão không thể nuôi cậu vàng đợc nữa đành bán nó đi.
Lão vô cùng ân hận và đau khổ khi phải bán chó.
dạng cử chỉ của lão Hạc ầng ậc nớc.Mặt lão đột nhiên co dúm lại. những vết nhăn
lúc kể với ông giáo về xô lại với nhau ép cho nớc mắt chảy ra.
chuyện bán chó?
Ch?Em có nhận xét gì về - Cách dùng từ ngữ gợi hình, gợi tả
cách sử dụng từ ngữ của
tác giả trong đoạn này?
Ch? Qua đó giúp em hiểu - Day dứt, dằn vặt , đau khổ ,xót xa, ân hận vì bằng này tuổi đầu
Giáo án Ngữ văn 8 - Năm học 04- 05 - Lê Thị Liên
Trang 18
đợc gì tâm trạng của mà còn đánh lừa một con chó
lão Hạc khi bán con
chó?
Ch? Đến đây em hiểu lão - Là một ngời đôn hậu, yêu thơng loài vật, thơng con
Hạc là ngời nh thế
nào?
GV: Xung quanh việc lão Hạc bán cậu vàng chúng ta nhận ra đây một ngời sốngtình nghĩa,
thuỷ chung, trung thực. Đặc biệt, từ đây ta càng thấm thía sâu sắc lòng thơng con của ngời
cha nghèo khổ. Con lão bỏ đi khiến lão cảm thấy mình mắc tội với con, day dứt vì không
cho con bán mảnh vờn lấy vợ .Vì vậy lão cố tích cóp dành dụm để khỏa lấp đi cái cảm giác
ấycho nên dù rất thơng cậu vàng, đến tình cảnh này lão cũng quyết định bán bởi không sẽ
phải tiêu vào đồng tiền, mảnh vờn đang cố giữ cho con> Việc bán cậu vàng càng chứng tỏ
lão rất thơng con.
2. Cái chết của lão Hạc
Ch? Miêu tả lại cái chết - HS miêu tả lại
của lão Hạc?
Ch? Lão Hạc chết vì - Tình cảnh đói khổ, túng quẫn đã đảy lão hạc đến cái chết nh
nguyên nhân nào? một hành động tự giải thoát
- Chết để bảo toàn căn nhà, mảnh vờn cho con
- Chết để khỏi luyên luỵ đến hàng xóm , lòng tự trọng đáng kính
- Chết vì lòng thơng con mênh mông, sâu nặng
nh lão Hạc mà không đợc sống. Lão đáng thơng , đáng kính nh
vậy mà phải chết vật vã , dữ dội đến thế này.
Ch? Em hiểu câu nói - Thể hiện suy nghĩ của ông giáo về tình cảnh nhân cách cao đẹp
Giáo án Ngữ văn 8 - Năm học 04- 05 - Lê Thị Liên
Trang 19
Chao ôi!. của của lão Hạc
nhân vật ông giáo - Đây là lời triết lý lẫn cảm xúc trữ tình xót xa của Nam Cao . Ông
nh thế nào? đã khẳng định một thái độ sống, một cách ứng xử mang tinh thần
nhân đạo : Cần phải quan sát đầy đủ những con ngời hàng ngày
sống quanh mình nhìn nhận họ bằng sự đồng cảm, bằng đôi mắt
của tình thơng.
Ch? Qua câu chuyện - Diễn biến câu chuyện đợc kể bằng nhân vật tôi ( ông giáo)
em có nhận xét gì cho nên chuyện trở nên gần gũi chân thực , câu chuyện dẫn dắt tự
nghệ về thuật kể nhiên . Cốt truyện đợc có thể linh hoạt dịch chuyện theo thời gian
chuyện của Nam không gian có kết hợp tả, kể,hồi tởng bộc lộ trữ tình
Cao? - Kết hợp nhuần nhuyễn giữa hiện thực với trữ tình
- Nghệ thuật khắc hoạ nhân vật tài tình
Hoạt động 4: Hớng dẫn HS tổng kết
Ch? Em học tập đợc - Kể chuyện kết hợp với miêu tả và biểu cảm
gì về nghệ thuật kể - Sử dụng các chi tiết cụ thể, sinh động để khắc hoạ nhân vật.
chuyện của Nam - Cách kể tự nhiên, chân thực.
Cao qua văn bản
lão Hạc?
Ch? Từ tác phẩm này - Những ngời nông dân Việt Nam trớc Cách mạng T8 vô cùng
em có suy nghĩ gì khổ cực , nghèo khổ bế tắc nhng lại có tâm hồn cao quí , sống
về hình ảnh những lơng thiện trong sạch
ngời nông dân
Việt Nam trớc
Cách mạng tháng
Tám?
nào là từ tợng hình,
tợng thanh qua việ
tìm hiểu ví dụ?
Ch? Những từ đó có tác - Có giá trị biểu cảm cao, làm cho câu văn thêm sinh động
dụng gì trong văn - HS đọc phần ghi nhớ
miêu tả?
Hoạt động 2: Hớng dẫn HS luyện tập
Bài tập1: Các từ tợng hình, tợng thanh: xoàn xoạt, rón rén, bịch, bốp, lẻo khoẻo, ( ngã),
chỏng qoèo
Bài tập 2: Đi lò dò, đi tập tễnh, đi tấp tểnh, đi nhón nhén, đilom khom
Bài tập 3: - Cời ha hả: cời to , khoái chí
- Hì hì: cời phát ra cả đằng mũi, thờng biểu lộ sự thích thú, có vẻ hiền lành
- Hô hố: cời to thô lỗ, gây cảm giác khó chịu cho ngời khác
- Hơ hớ : cời thoải mái, vui vẻ, có phần vô duyên
Tiết 16 liên kết các đoạn văn trong văn bản
I- Mục tiêu cần đạt:
Giúp HS:
- Hiểu cách sử dụng các phơng tiện để liên kết các đoạn văn, khiến chúng liền ý, liền
mạch.
- Viết đợc các đoạn văn liên kết mạch lạc, chặt chẽ.
II- Tiến trình tổ chức các hoạt động Dạy - Học
Câu hỏi ( Cho HĐ dạy) Định hớng trả lời ( Cho HĐ học)
Hoạt động 1: Hớng dẫn HS tìm hiểu tác dụng của liên kết đoạn vẳntong văn bản
GV cho HS đọc các đoạn văn trong SGK
Ch? Phần trích trong muc1 - Có 2 đoạn văn
có mấy đoạn văn? Các + Đoạn 1: Tả cảnh sân trờng Mĩ Lí trong ngày tựu trờng
đoạn văn có nội dung + Cảm giác của nhân vật tôi mỗi lần ghé thăm trờng trớc đây
gì? chúng có mối quan Cả hai đoạn văn tuy cùng viết về ngôi trờng nhng cha có sự
hệ gì với nhau không? gắn bó với nhau . Ngời đọc không có cảm giác ở thời điểm quá
khứ hay hiện tại
trong 2 đoạn văn đó?
Ch? Hãy tìm một số - trái lại, ngợc lại
phơng tiện mạng ý
nghĩa đối lập?
Ch? Từ trớc đó thuộc - Chỉ từ
từ loại nào?
Ch? Kể tiếp một số chỉ từ - đó, này , thế, vậy
có tác dụng liên kết
đoạn?
GV cho HS đọc đoạn văn
Ch? Mối quan hệ ý nghĩa - Đoạn 1: Diễn giải nội dung
của 2 đoạn văn? - Đoạn 2: Tổng kết lại nội dung
Ch? Tìm những từ ngữ - Nói tóm lại
liên kết hai đoạn văn
đó?
Ch? Kể tiếp các phơng - Tóm lại, tổng kết lại, nhìn chung
tiện liên kết mang ý
nghĩa tổng kết, khái
quát?
Ch? Ngời ta thờng dùng
những từ ngữ nào để - Từ ngữ có ý nghĩa liệt kê sự việc
liên kết đoạn văn? - Từ ngữ có ý nghĩa chỉ đối lập
-Từ ngữ có ý nghĩa tổng quát sự việc
- Các từ loai: chỉ từ, đại từ, quan hệ từ
2, Dùng câu nói để liên kết các đoạn văn
Ch? Cho HS đọc đoạn văn - ái dà, lại chuyện đi học nữa cơ đấy !
rồi tìm câu liên kết
giữa hai đoạn văn?
Ch? Tại sao câu đó lại có - Nó nhắc lại nội dung của đoạn trích trên làm cho sự việc liên
tác dụng liên kết đoạn kết với nhau
hiểu từ địa phơng là từ
nh thế nào?
Ch? Tìm một số từ địa - HS tự tìm
phơng mà em biết? Nêu
từ toàn dân tơng ứng?
Hoạt động 2: Hớng dẫn HS tìm hiểu biệt ngữ xã hội
GV cho HS đọc ví dụ
Ch? Vì sao trong đoạn văn - mợ và mẹ là 2 từ đồng nghĩa
này có chỗ tác giả gọi - mẹ là từ toàn dân
mẹ có chỗ tác giả gọi -mợ từ ngữ của một tầng lớp xã hội nhất định
mợ? - Tác giả dùng từ mẹ trong lời kể mà đối tợng là độc giả
- Còn mợlà dùng trong câu đáp của bé Hồng trong cuộc đối
thoại của bé Hồng với ngời cô. Hai ngời cùng một tầng lớp xã
hội
Ch? Trớc CMT8 tầng lớp -Tầng lớp trung lu , thợng lu gọi cha bằng cậu gọi mẹ
nào ở nớc ta mẹ đợc bằng mợ vợ chồng cũng gọi bằng cậu, mợ
gọi là mợ?
Ch? Những từ in đậm đợc - Ngỗng : điểm 2
hiểu nh thế nào? - Trúng tủ: học đúng đề thi
Ch? Tầng lớp nào thờng - Tầng lớp học sinh thờng dùng có tính chất bông đùa , biểu
Giáo án Ngữ văn 8 - Năm học 04- 05 - Lê Thị Liên
Trang 23
dùng những từ này? cảm
Ch? Em hiểu thế nào là biệt - HS rút ra phần ghi nhớ
ngữ xã hội?
Hoạt động : Hớng dẫn HS Cách sử dụng từ ngữ địa phơng và biệt ngữ xã hội
GV lấy một vài ví dụ để cho HS nắm đợc khi nào thì dùng từ ngữ địa phơng, khi nào dùng
biệt ngữ xã hội , sau đó cho HS phân tích ví dụ ( mục 2) trong SGK
Ch? Tìm từ ngữ địa phơng - Từ ngữ địa phơng: mô, bầy tui, nớ hiện chừ, ra ri
và biệt ngữ xã hội trong - Dằm thợng, mỗi , cá
tắt văn bản tự sự?
GV hớng dẫn HS trả lời - ý trả lời đúng là ý (b)
câu hỏi 2 trong SGK?
Hoạt động 2: Hớng dẫn HS cách tóm tắt văn bản tự sự
GV cho HS đọc văn bản trong SGK
Ch? Văn bản trên kể lại nội - Kể lại nôi dung của văn bản Sơn Tinh - Thuỷ Tinh
dung của văn bản nào?
Ch? Dựa vào đâu mà em biết - Dựa vào nhân vật, sự việc, chi tiết đã nêu trong tóm tắt
Ch? So sánh 2 văn bản văn - Độ dài ngắn gọn hơn nhiều
bản đã tóm tắt với văn - Các sự vật ít hơn
bản cha tóm tắt có gì - Không trích nguyên văn từ tác phẩm mà phải là lời của ngời
khác nhau? viết tóm tắt
Ch? Em hãy rút ra những - Đáp uứng mục, đích yêu cầu của văn bản tóm tắt
yêu cầu với một văn bản - Bảo đảm tính khách quan : trung thành với nội dung đợc
Giáo án Ngữ văn 8 - Năm học 04- 05 - Lê Thị Liên
Trang 24
tóm tắt? tóm tắt, không thêm bớt các sự việc, không khen chê của cá
nhân ngời tóm tắt
Hoạt động 3: Hớng dẫn HS các bớc tóm tắt
Ch? Muốn viết một văn bản - Đọc kỹ văn bản
tự sự em phải làm những - Xác định nội dung chính
gì? - Sắp xếp ý
- Viết thành văn bản
Hoạt động 4: Hớng dẫn HS luyện tập
GV hớng dẫn HS luyện tập theo sách giáo khoa
Bài tập 1: - Bạn đã nêu đợc những sự việc tiêu biểu nhng sắp xếp lộn xộn, thiếu mạch lạc
- Cần sắp xếp lại nh sau: b ; a ; c ; d ; g ; e ; i ; h ; k
- HS viết tóm tắt truyện lão Hạc bằng một văn bản ngắn gọn GV nhận xét, sửa
chữa cho HS
Bài tập 2: - Sự việc tiêu biểu : Chị Dậu chăm sóc chồng bị ốm và đánh lại tên cai lệ và ngời
- Chuẩn bị sách vở, quần áo
- Lo âu hồi hộp chờ đợi , trằn trọc không ngủ đợc.
2, Tâm trạng, cảm giác của tôi trên đờng tới trờng
- Đờng phố tấp nập xe cộ, nhộn nhịp đông vui
- Con đờng trở nên xa lạ đối với tôi
3, Tâm trạng cảm giác trong buổi lễ khai giảng:
- Hình ảnh các thầy cô giáo hiện lên thật đẹp khiến tôi xúc động
- Tiếng trống khai trờng làm tôi xốn sang trong lòng
4, Tâm trạng, cảm giác của tôi khi đón nhận giờ học đầu tiên
- Ngắm nhìn phòng học, bàn ghế.
Đón nhận từng nét chữ cô giáo viết trên bảng
C- Kết bài : Đây là một kỉ niệm khó quên, một kí ức về tuỏi thơ thật đẹp
GV sau khi trả bài yêu cầu HS đọc lại bài làm của mình, bổ sung sửa chữa cho hoàn chỉnh
GV Cho HS đọc mẫu một số bài viết tốt ở lớp để HS tham khảo
Hoạt động 3: Củng cố dặn dò
- Chuẩn bị bài 5
Bài 6
Tiết 21: cô bé bán diêm
I- Mục tiêu cần đạt:
- Giúp HS khám phá nghệ thuật kể chuyện hấp dẫn, có sự đan xen giữa hiện thực và
mộng tởng với các tình tiết diễn biến hợp lí của truyện Cô bé bán diêm, qua đó An- đéc-
xen truyền cho ngời đọc lòng thơng cảm cua ông đối với em bé bất hạnh.
II- Tiến trình tổ chức các hoạt động Dạy - Học
Câu hỏi ( Cho HĐ dạy) Định hớng trả lời ( Cho HĐ học)
Hoạt động 1: Hớng dẫn HS tìm hiểu chung về văn bản
1,Tác giả , tác phẩm
GV cần lu ý những điểm sau:
Copyright: Tài liệu đại học ©