Bài tập hóa học thực tiễn.
Chương 1 Kim loại và hợp chất
Nhóm I
1. Vì sao dung dịch nước muối có tính sát trùng?
Giải:
Dung dịch muối có nồng độ muối lớn hơn nồng độ muối trong các tế bào của
vi khuẩn, nên do hiện tượng thẩm thấu , muối đi vào tế bào, làm cho nồng độ
muối trong vi khuẩn tăng cao, và có quá trình chuyển nước ngược lại từ tế bào
vi khuẩn ra ngoài. Vi khuẩn mất nước nên bị tiêu diệt.
Phân tích:
Để làm được bài tập này học sinh cần phải vận dụng cả lý thuyết về hóa học:
chất khuyếch tán từ nơi có nồng độ cao đến nơi có nồng độ thấp hơn, và cả
những kiến thức về tế bào của sinh học. Nói chung đây là một hiện tượng rất hay
được ứng dụng trong thực tế, nhưng nếu không kết hợp được những kiến thức ở
2 lĩnh vực trên thì học sinh khó mà trả lời được. Bù lại nếu học sinh trả lời được
thì sẽ gây hứng thú cho học sinh trong học tập hóa học, vì giúp cho học sinh
hiểu được những điều gặp trong cuộc sống.
2. Tại sao người ta có thể sử dụng dung dịch muối ăn NaCl để chuẩn đoán
bệnh ung thư ?
Giải:
Dung dịch muối ăn ở đây không phải là dung dịch muối ăn thông thường, mà
là muối ăn trong đó có chứa đồng vị phóng xạ Na
*
, NaCl thì không có hại gì
cho cơ thể, khi đưa nó vào trong cơ thể, Na
*
sẽ theo máu đi khắp trong cơ thể,
nếu gặp tế bào mang bệnh, Na
*
sẽ tác dụng và tiêu diệt tế bào đó. Dựa vào việc
phân tích hàm lượng Na

Đó là vì binh lính uống nước bằng cốc bằng thiếc còn sĩ quan uống bằng cốc
bằng bạc .
Tai sao khi dùng cốc bạc , các cấp chỉ huy của quân đội lại ít bị mắc bệnh
đường ruột hơn các binh lính trong cuộc hành quân ấy .
Giải
Bạc hoà tan vào nước mặc dù rất ít .Dd của Ag
+
trong nước có tính chất kì lạ là
diệt được các vi khuẩn có hại có sẵn trong nước gây nên căn bệnh đường ruột .
Vì các cấp sĩ quan trong đội quân đã dùng cốc Ag để uống nước nên một phần
vi khuẩn có hại đã bị tiêu diệt.
Chính vì thế mà ở Ai Cập, người ta áp miếng bạc lên vết thương để sát trùng,
hay người Mông Cổ đựng thức ăn trong đồ bạc. Ag có tính sát khuẩn rất mạnh.
Tuy bạc chỉ tan vào nước thành Ag
+
với lượng rất nhỏ nhưng cũng đủ làm sạch
chỗ nước đó.
5. Tại sao khi cho một sợi dây Cu đã cạo sạch vào bình cắm hoa thì hoa sẽ
tươi lâu hơn?
Giải
Đồng kim loại sẽ tạo nên một số ion Cu
2+
tan vào trong nước sẽ có tác dụng
diệt khuẩn . Làm cho các cuống hoa đỡ bị thối trong nước do đó đỡ làm tắc các
mao quản dẫn nước lên cánh hoa nên hoa tươi hơn. Các muối của Cu
2+
có tính
diệt khuẩn rất tốt người ta thường dùng CuSO
4
để sát khuẩn trong bể bơi. Nếu

và các sản phẩm trung gian trong quá trình phản ứng.
7. Có hai sợi dây đồng nhỏ và một củ khoai . Làm sao để biết được cực
dương và cực âm của một ắc quy?
Giải
Có thể nối 2 đầu dây với 2 cực của ăcquy rồi cắm 2 đầu dây còn lại vào củ
khoai tây.Sau một thời gian ngắn,chỗ khoai tây nào tiếp xúc với đồng trở nên có
màu xanh (da trời) thì chỗ đó nối với cực dương của acquy vì ở đó H2O bị điện
phân (mà dung dịch điện phân là các muối khoáng hoà tan trong nước của củ
khoai tây) giải phóng O
2
,biến Cu  CuO  Cu
2+
(do axit sinh ra trong quá
trình điện phân) có màu xanh.
Phân tích:
Để làm được bài tập này học sinh phải nắm được các kiến thức về điện phân và
tính chất của Cu và ion Cu
2+
8. Tại sao các đồ vật cổ bằng đồng thường có màu xanh ?
Giải
Cu(OH)
2
có màu xanh ngọc. Phản ứng do H
2
O và O
2
hoặc O
3
trong không khí
oxi hoá Cu. Thường thì phản ứng này khó xảy ra hơn phản ứng oxi hoá Cu

2
]
+
+ S
2-
.
Ag
2
S bị hòa tan , bề mặt Ag lại trở nên sáng trở lại.
Phân tích:
Đây là một hiện tượng rất hay gặp trong thực tế, mọi người hay áp dụng theo
kinh nghiệm nhưng không phải ai cũng hiểu đươc bản chất hóa học của nó.
Để giải thích được hiện tượng này, học sinh cần phải vận dụng những kiến
thức về hóa học và sinh học, kết hợp với suy đoán . Học sinh phải suy đoán
được chất màu đen trên dây bạc là Ag
2
S, do đó suy đoán ra phản ứng kết hợp
giữa Ag và S trong hợp chất.
Khi đã giải thích được hiện tượng đầu , học sinh sẽ dễ dàng giải thích được
hiện tượng sau, đồng thời dữ kiện sau cũng chính là một gợi ý để học sinh dự
đoán ra Ag
s
S.
10. Chắc các bạn đã biết 1g vàng có thể kéo thành sợi dài 3 km , lá vàng có
thể dát mỏng tới 0,0001mm, nghĩa là mảnh hơn sợi tóc người 500 lần.Một số
kim loại chuyển tiếp như Cu, Ag, Cr cũng có tính dẻo cao. Chúng có đặc điểm
gì chung? Đố các bạn biết tại sao chúng lại có tính chất đặc biệt mềm dẻo như
vậy ?
Giải
Chắc các bạn đã biết ở Mianma có các ngôi chùa mà mái của nó được dát toàn

Nhóm II
11 Khi nhóm bếp than ta có thể nhúng than vào nước vôi trong rồi phơi khô
trước khi đun, làm như vậy thì được lợi gì khi nhóm bếp?
Giải
Một kinh nghiệm nhóm bếp than là hãy nhúng than vào nước vôi trong rồi phơi
khô trước khi đun, làm như vậy Ca(OH)
2
sẽ hấp thụ được CO
2
sinh ra, khi nhóm
sẽ bớt khói hơn.
Phân tích:
Để giải bài tập này, học sinh cần biết được khí tạo thành khi nhóm bếp than là
CO
2
, từ đó vận dụng kiến thức về phản ứng giữa CO
2
và Ca(OH)
2
để giải.
12 Như ta đã biết , khi đi qua các lò vôi ta thấy rất nóng .Thế theo các bạn
thì phản ứng sau thu nhiệt hay toả nhiệt: CaCO
3


CaO +
CO
2
Giải:
Phản ứng nhiệt phân CaCO

+ 2OH
-
 Mg(OH)
2
 (trắng)
Vì vậy khi điện phân dung dịch muối ăn , người ta phải tinh chế muối ăn thật
tinh khiết.
Phân tích:
Tùy mức độ học sinh ta có thể đưa câu hỏi trực tiếp hay là có gợi ý, dẫn dắt
trong câu hỏi. Để giải bài tập này, học sinh cần nắm được các chất có thể có
trong muối ăn chưa tinh chế, và phải suy luận được chất kết tủa trong môi
trường kiềm khi điện phân là Mg(OH)
2
.
14 Ở một số vùng dùng nước giếng khoan để sinh hoạt, khi đun sôi nước rồi
để nguội thấy xuất hiện 1 lớp cặn trắng lắng xuống đáy nồi đun. Giải thích hiện
tượng?
Giải:
Trong nước giếng khoan ở một số vùng có độ cứng tạm thời cao, trong dung
dịch chứa nhiều muối hiđrocacbonat của Mg
2+
và Ca
2+
. Khi đun nước, muối
hiđrocacbonat bị phân hủy tạo thành MgCO
3
và CaCO
3
tạo thành lớp cặn bám
dưới đáy nồi.

Giải
Quá trình hình thành men răng:
2Ca
2+
+ PO
4
3-
+ OH
-
Ca
2
(PO
4
)OH 
Trong vôi có Ca
2+
và OH
-
nên cân bằng trên chuyển dịch theo chiều thuận tạo
men răng.
Tương tự như vậy khi ta đánh răng, trong thành phần kem đánh răng có CaF
2

nên cũng góp phần tạo thành men răng. Ở đây F
-
thay thế vai trò của OH
-
2Ca
2+
+ PO


→
Ca(HCO
3
)
2
Khi tiếp xúc với không khí, Ca(HCO
3
)
2
dễ bị phân hủy theo phản ứng :
Ca(HCO
3
)
2
→
CaCO
3
+ H
2
O + CO
2
Quá trình này sảy ra rất chậm, làm thạch nhũ dần hình thành từ trên hang đá
xuống, Mặt khác, dung dịch Ca(HCO
3
)
2
còn có thể rơi xuống phía dưới rồi mới
phân hủy, nên hình thành thạch nhũ nhú lên từ phía dưới lên.
Khi đi sâu vào trong hang thì sự lưu thông khí kém, do có các phản ứng làm

Trong thực tế có thể dùng bón vôi cho ruộng bằng CaCO
3
, CaO, Ca(OH)
2
,
quặng đolomit CaCO
3
.MgCO
3
.
Đất có thể bị chua do nhiều nguyên nhân, có thể là do mưa axit, hay do ta bón
lân, đạm. Tuy nhiên nguyên nhân chính dẫn đến xu hướng chua hóa của đất là
do quá trình dễ cây hấp thụ các chất dinh dưỡng trong đất (dưới dạng dễ tan và
khó tan). Đối với các chất khó tan, rễ cây tiết ra dung dịch có tính axit để hòa tan
chúng. Qúa trình cây hấp thụ các ion kim loại (như K
+
, Ca
2+
, ) là quá trình trao
đổi ion với ion H
+
. Do đó đất bị chua.
Phân tích:
Nông nghiệp là một trong những ngành được ứng dụng nhiều nhất của hóa học,
bài tập này giúp học sinh giải thích và giải quyết được những vấn đề thường
xuyên đặt ra trong cải tạo đất trồng. Để giải bài tập này, học sinh cần vận dụng
kiến thức tổng hợp, từ việc xác định nguyên nhân gây ra độ chua của đất (có thể
có theo suy luận từ những kiến thức đã học) và quá trình hấp thu dinh dưỡng của
cây trồng.
Bài tập này nhằm cung cấp thêm một số kiến thức cơ bản về đất cho học sinh .

2
CO
3
Ca(OH)
2
+ (NH
4
)
2
CO
3

→
CaCO
3
 + 2NH
3
 + 2H
2
O
Phản ứng làm mất tác dụng của đạm urê (tạo ra NH
3
thoát ra) và làm rắn
đất lại (do tạo CaCO
3
). Vì thế không nên trộn vôi với urê để bón ruộng.
Phân tích:
Để giải bài tập này, học sinh cần nắm được tính chất của phân urê.
20. Tại sao khi sản xuất vôi người ta phải đập nhỏ đá vôi tới 1 kích thước
nhất định tùy theo từng loại lò?

C là cực dương
,nước biển là chất điện li. Khi pin hoạt động:
Fe – 2e
→
Fe
2+
Fe nhường electron tạo ra Fe
2+
để lại trên mặt Fe những electron tự do và ion
H
+
trong dung dịch chất điện li sẽ thu electron giải phóng ra H
2
và do đó tạo ra
dòng điện.
2H
+
+ 2e
→
H
2
Fe
2+
sẽ tác dụng với OH
-
trong chất điện li :
Fe
2+
+ 2OH
-

được bảo vệ.
Phân tích:
Đây là một hiện tượng có ý nghĩa rất lớn trong thực tiễn.Bài tập này
có thể được đưa ra trong phần ăn mòn điện hóa hoặc để dùng trong ôn tập. Để
làm được bài tập này vận dụng những kiến thức về ăn mòn điện hóa và dãy hoạt
động hóa học của kim loại.
22. Tại sao khi đánh rơi nhiệt kế thủy ngân, không được dùng chổi quét mà
lại rắc bột S lên chỗ có Hg?
Giải:
Hg là một chất lỏng linh động, vì vậy khi đánh rơi nhiệt kế thủy ngân ta không
thể dùng chổi để quét Hg được, vì làm như vậy thủy ngân sẽ càng bị phân tán
nhỏ, và càng gây khó khăn cho quá trình thu gom. Ta phải dùng bột S rắc lên
chỗ có Hg rơi vì S có thể kết hợp với Hg dễ dàng tạo thành HgS rắn. Việc thu
gom HgS trở nên thuận tiện hơn.
Hg + S  HgS.
Phân tích:
Để giải bài tập này, học sinh cần nắm được phản ứng giữa Hg và S.
Nhóm III
23 Tại sao phèn chua lại có khả năng làm trong nước?
Vì sao ngày xưa ông cha ta thường ngâm quần áo xuống bùn để giữ quần áo
không bị phai?
Giải
Phèn chua làm trong nước vì trong thành phần của phèn chua có Al
2
(SO
4
)
3
.
Khi vào trong nước thì có phản ứng thuỷ phân thuận nghịch :

3
) là một oxit lưỡng tính tan được cả trong dd axit và dd
bazơ kiềm, nhưng tại sao khi nung đến 1000 độ C, Al
2
O
3
trở nên trơ đối với cả
dd axit và kiềm?
Tại sao hồng ngọc có màu đỏ , còn bích ngọc lại có màu xanh ?
Giải:
Al
2
O
3

tồn tại ở một số đa hình, nhưng bền hơn hết là dạng Al
2
O
3
-
α
và dạng
Al
2
O
3
-
γ
(là dạng ta thường gặp). Khi nung Al
2

corunđum được dùng làm đá mài hoặc bột mài kim loại.
Hồng ngọc (đá quí rubi) hay bích ngọc (đá quí xaphia) đều là corunđum tinh
khiết (Al
2
O
3
-
γ
). Hồng ngọc có màu đỏ là do corunđum tinh khiết có lẫn vết
Cr
3+
, còn bích ngọc có màu xanh là corunđum chứa những vết Fe
2+
, Fe
3+
, Ti
4+
.
Phân tích:
Bài tập trên chỉ nhằm mục đích cung cấp thêm kiến thức cho học sinh .
25 Tại sao thực tế người ta không dùng các đồ bằng nhôm để đựng những
chất, dung dịch có tính kiềm?
Giải:
Bởi trong dung kiềm lớp oxit bảo vệ bên ngoài của các đồ bằng Al sẽ bị
phá hủy. Do đó Al sẽ phản ứng với nước
2Al +2H
2
O
→
2Al(OH)

Nhóm IV
27 Hãy giải thích tại sao đồ dùng đĩa, thìa, … bằng thiếc để trong kho qua
mùa đông lạnh thì biến mất, chỉ còn lại bột tro.
Giải:
Thiếc có 3 dạng thù hình có thể biến đổi lẫn nhau:
13.2
0
C 161
0
C
Sn-
α
Sn-
β
Sn-
γ
Sn-
α
ở dạng bột, màu xám nên gọi là thiếc xám, nó không có ánh kim và bền
ở nhiệt độ dưới 13.2
0
C. Trên nhiệt độ đó, nó chuyến sang dạng Sn-
β
. Thiếc
β

là kim loại màu trắng bạc nên gọi là thiếc trắng, nó bền trong khoảng nhiệt độ từ
13.2
0
C – 161

.Pb(OH)
2
).

Khi để lâu bột chì tác dụng với H
2
S trong không khí tạo
thành PbS màu đen.
2PbCO
3
.Pb(OH)
2
+ 3H
2
S  3PbS + 2CO
2
+ 4H
2
O
Có thể dùng H
2
O
2
để phục hồi những bức tranh này, vì PbS (màu đen) biến
thành PbSO
4
màu trắng theo phản ứng :
PbS + 4H
2
O

2+
thế
chỗ của Ca
2+
trong phức chelat và kết quả là phức chelat của Pb
2+
với EDTA
được tách ra nhanh ở nước tiểu. Do đó giải độc được chì. Vai trò tạo phức ở đây
cũng tương tự như vai trò của axit lactic được đề cập đến trong bài nhiễm độc
As trong nhóm V.
Phân tích:
Bài tập này chỉ nhằm mục đích cung cấp thêm kiến thức cho học sinh . Có lẽ
bài tập này phù hợp cho học sinh trường chuyên hơn.
30. Khi phân tích hàm lượng các nguyên tố nói chung được trồng ven đường
quốc lộ, người ta thấy rằng hàm lượng Pb trong cây cao hơn hẳn so với hàm
lượng Pb cũng của loại cây đó nhưng trồng ở chỗ khác. Hãy giải thích?
Giải
Hàm lượng Pb cao đột biến trong các cây xanh trồng bên đường quốc lộ đó là
do cây đã hấp thụ Pb trong khói xăng dầu do các phương tiện cơ giới thải ra.
Như ta đã biết rằng trước đây trong xăng dầu người ta thường pha một lượng
tetraetyl chì Pb(C
2
H
5
)
4
để tăng chỉ số octan, do đó khi xăng cháy thải ra ngoài
môi trường một lượng lớn chì.
Phân tích:
Để giải bài tập này, học sinh cần phải liên hệ với thành phần của xăng có một