Giáo án Chính trị Lê Thị Mỹ An
BÀI 8
Ý THỨC XÃ HỘI – ĐỜI SỐNG TINH THẦN CỦA CON NGƯỜI (2 TIẾT)
I. Mục đích, yêu cầu.
1. Mục đích:
- Sự đa dạng, phức tạp và tính năng động của ý thức xã hội.
2. Yêu cầu
- Nội dung và tính độc lập tương đối của ý thức xã hội, các hình thái của ý thức xã hội.
II. Giảng bài mới:
NỘI DUNG GIÁO VIÊN
I. NỘI DUNG, BẢN CHẤT VÀ TÍNH ĐỘC
LẬP TƯƠNG ĐỐI CỦA Ý THỨC XÃ HỘI
1. Ý thức xã hội là sự phản ánh tồn tại xã hội
+ Tồn tại xã hội là toàn bộ những điều kiện sinh
hoạt vật chất của xã hội, bao gồm điều kiện địa lý
tự nhiên, dân số và PTSX. Trong đó PTSX có vai
trò quyết định nhất đối với sự tồn tại và phát triển
của xã hội.
+ Ý thức xã hội là toàn bộ đời sống tinh thần của
xã hội, bao gồm những quan điểm, tư tưởng, tình
cảm, truyền thống… là kết quả của sự phản ánh
tồn tại xã hội nhất định.
+ Ý thức xã hội gồm hai cấp độ phản ánh khác
nhau là tâm lý xã hội và hệ tư tưởng.
- Tâm lý xã hội là hiện tượng ý thức như tình cảm,
tâm trạng, thói quen, ước muốn… hình thành một
cách tự phát trên cơ sở những điều kiện sinh sống
hàng ngày của con người.
- Hệ tư tưởng là những quan điểm tư tưởng,
những học thuyết lý luận về kinh tế, chính trị,
pháp quyền, đạo đức, tôn giáo, khoa học, kỹ

xã hội.
TlXH và HTT có mối quan hệ qua lại với nhau:
có chung nguồn gốc là tồn tại xã hội, đều phản
ánh tồn tại xã hội.TLXH tạo đk thuận lợi để các
thành viên giai cấp tiếp thu HTT của giai cấp.
HTT giúp cho TLXH phát triển theo chiều hướng
đúng đắn lành mạnh có lợi cho tiến bộ xã hội.
Trang 1
Giáo án Chính trị Lê Thị Mỹ An
+ Mỗi dân tộc có một ý thức riêng do sự khác
nhau về kinh tế, địa lý, ngôn ngữ, văn hóa và
truyền thống dân tộc được kết tinh lâu dài trong
lịch sử.
+ Trong xã hội có giai cấp thì ý thức dân tộc và ý
thức giai cấp có quan hệ hữu cơ, tác động qua lại
nhau.
3. Ý thức dân tộc
Mỗi dân tộc có một ý thức riêng do sự khác
nhau về kinh tế, địa lý, ngôn ngữ, văn hóa và
truyền thống dân tộc được kết tinh lâu dài trong
lịch sử.
Trong xã hội có giai cấp thì ý thức dân tộc và ý
thức giai cấp có quan hệ hữu cơ, tác động qua lại
nhau. Khi giai cấp thống trị ở thời kỳ tiến bộ, ý
thức giai cấp của họ không những phản ánh, bảo
vệ lợi ích của giai cấp mình mà còn phản ánh và
bảo vệ lợi ích của dân tộc. Ngược lại, khi giai cấp
thống trị đã trở thành lạc hậu, lỗi thời thì ý thức
giai cấp của họ thường mâu thuẫn với ý tức dân
tộc và có thể dẫn tới phản lại lợi ích dân tộc.

Ý thức chính trị là sự phản ánh đời sống chính trị
Tâm lý dân tộc tuy phản ánh những điều kiện
sinh hoạt chung của dân tộc và mang tính chất
toàn dân tộc và có mối quan hệ hữu cơ với ý thức
giai cấp. Giai cấp cách mạng tiến bộ phát huy
những giá trị tinh thần của dân tộc, ngược lại
những tư tưởng giai cấp phản động mâu thuẫn sâu
sắc với các giá trị đó.
Chỉ tồn tại trong các xã hội có giai cấp và nhà
nước.
Trang 2
Giáo án Chính trị Lê Thị Mỹ An
của xã hội như: quan hệ giai cấp, đảng phái, dân
tộc, quốc gia, quốc tế…, trong đó nòng cốt là
quan hệ giai cấp.
- Ý thức chính trị thể hiện ở hai cấp độ: tâm lý
chính trị và hệ tư tưởng chính trị.
+ Tâm lý chính trị là những tâm trạng, động cơ,
thái độ, xu hướng chính trị thường ngày của các
tầng lớp và giai cấp trong xã hội.
+ Hệ tư tưởng chính trị là hệ thống những quan
điểm tư tưởng chính trị phản ánh trực tiếp và tập
trung lợi ích và địa vị giai cấp nào đó, tồn tại dưới
dạng các học thuyết luận do các trí thức bậc cao
của giai cấp sáng tạo ra. Chẳng hạn, chủ nghĩa
Mác–Lênin là hệ tư tưởng chính trị của giai cấp
công nhân, là hệ tư tưởng triệt để cách mạng và
thực sự khoa học.
2. Ý thức pháp quyền
Ý thức pháp quyền là toàn bộ các tư tưởng,

thái độ đạo đức của các tầng lớp xã hội.
+ Hệ tư tưởng đạo đức là hệ thống những quan
điểm tư tưởng về nguyên tắc, chuẩn mực đạo đức,
về các hiện tượng đạo đức như thiện và ác, lẽ
Thường được hình thành từ hoạt động thực tiễn
trong môi trường chính trị của xã hội.
Được thể hiện trong cương lĩnh đường lối chính
trị của các đảng của các giai cấp khác nhau cũng
như trong pháp luật, chính sách nhà nước, công
cụ của giai cấp thống trị.
Ý thức pháp quyền phản ánh trực tiếp các quan
hệ kinh tế của xã hội, trước hết là các quan hệ sản
xuất được thể hiệ trong hệ thống pháp luật. pháp
luật là ý chí của giai cấp thông trị được thể hiện
thành luật lệ, do đó mỗi chế độ xã hội mỗi nhà
nước có một hêh thống pl của gc mình.
Ý thức đạo đức là toàn bộ những quan niệm, tri
thức và các trạng thái cảm xúc tâm lý chung của
cộng đồng, về những quy tắc đánh giá, điều chỉnh
hành vi ứng xử giữa cá nhân và xã hội, giữa cá
nhân với cá nhân.
Trong đó tình cảm đạo đức là yếu tố đặc biệt
quan trọng, nếu thiếu nó thì mọi tri thức đạo đức
không thể chuyển hóa thành hành vi đạo đức.
Trang 3
Giáo án Chính trị Lê Thị Mỹ An
sống, hạnh phúc, lương tâm, danh dự, nghĩa vụ,
trách nhiệm…
Những quan điểm đạo đức này thường được hệ
thống hóa trong những học thuyết đạo đức dưới

xa từ nhận thức, từ những điều kiện sống của xã
hội, từ tâm linh của con người và trong lĩnh vực
văn hóa tinh thần, do đó, nó tồn tại rất lâu dài với
con người. Ý thức tôn giáo chỉ giảm đi tính cực
đoan, chỉ phai nhạt trong tâm thức của con người
khi quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội về mọi
mặt, làm cho xã hội mới thực sự là một “thiên
đàng” trên trái đất, trong hiện thực, chứ không
phải ở thế giới bên kia, phi hiện thực.
Đối tượng phản ánh của ý thức khoa học bao quát
mọi lĩnh vực của tự nhiên, xã hội và tư duy.
Ý thức tôn giáo với tính cách là hình thái ý thức
xã hội bao gồm tâm lý tôn giáo và hệ tư tưởng tôn
giáo.
Giáo viên hướng dẫn duyệt Giáo viên tập sự
Nguyễn Văn Trang Lê Thị Mỹ An
Trang 4