CHIẾN TRANH PHONG KIẾN VÀ SỰ CHIA CẮT ĐẤT NƯỚC

I. MỤC TIÊU BÀI HỌC
Sau khi học xong bài học yêu cầu HS cần nứm được :
1. Kiến thức
- Sự sụp đổ của triều đình nhà Lê đã dẫn đến sự phát triển của các thế
lực phong kiến.
- Nhà Mạc ra đời và tồn tại hơn nửa thế kỉ đã góp phần ổn định xã hội
trong một thời gian.
- Chiến tranh phong kiến diễn ra trong bối cảnh xã hội Việt Nam thế
kỉ XVI - XVIII đã dẫn đến sự chia cắt đất nước.
- Tuy ở mỗi miền (Đàng Trong, Đàng Ngoài) có cính quyền riêng như
chưa hình thành hai nước.
2. Tư tưởng, tình cảm
- Bồi dưỡng ý thức xây dựng và bảo vệ đất nước thông nhất
- Bồi dưỡng tinh thần dân tộc.
3. Kỹ năng
- Rèn luyện kỹ năng phân tích tổng hợp vấn đề.
- Khả năng nhận xét về tính giai cấp trong xã hội.
II. THIẾT BỊ, TÀI LIỆU DẠY - HỌC
- Bản đồ Việt Nam phân rõ ranh giới hai miền
- Một số tranh về triều Lê - Trịnh.
- Một số tài liệu về Nhà nước ở 2 miền
III. TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC
1. Kiểm tra
Câu 1 : Vị trí của Phật giáo trong các thế kỉ X-XVI ? Biểu hiện nào
chứng tỏ sự phát triển của Phật giáo ở giai đoạn này ?
Câu 2 : Bằng chứng kiến thức đã học, em hãy chứng minh nhà Lê sơ
là một triều đại thịnh trị trong lịch sử phong kiến Việt Nam (dành cho HS
khá - giỏi).
2. Mở bài

hiện của sự suy yếu đó ?
- Đầu thế kỷ XVI nhà Lê sơ
lâm vào khủng hoảng suy yếu
- HS theo dõi SGK trả lời
- GV nhận xét, bổ sung, kết luận về biểu hiện suy
yếu của nhà Lê sơ.
- Biểu hiện :
+ Các thế lực phong kiến nổi
dậy tranh chấp quyền lực -
Mạnh nhất là thế lực Mạc
Đăng Dung
Nguyên nhân làm cho nhà Lê suy sụp là do : Vua
quan chỉ lo ăn chơi xa xỉ không quan tâm đến triều
chính và nhân dân. Địa chủ ra sức chiếm đoạt
ruộng đất, bóc lột nông dân.
+ Phong trào đấu tranh của
nhân dân bùng nổ ở nhiều nơi
GV có thể kể về nhân vật Mạc Đăng Dung (1483 -
1541) quê ở làng Cổ Trai, Nghi Dương, Hải phòng.
Vốn xuất thân từ nghề chài lưới, có sức khoẻ, đánh
vật giỏi, thi đậu đô lực sĩ được tuyển vào đội Túc
vệ. Nhờ có sức khoẻ, cương trực, lập được nhiều
công lớn trong việc dẹp yên xung đột giữa các đại
thần nên nhanh chóng được thăng quan, tiến chức.
Ông từng làm đến chức Thái phó, Tiết chế 13 đạo
quân thủy bộ, có thế lực lớn trong triều đình (thao
túng triều đình)

- GV trình bày tiếp : Trong bối cảnh nhà Lê suy
yếu, bất lực, Mạc Đăng Dung đã phế truất vua Lê

của nhà Mạc.
=> Những chính sách của nhà
Mạc bước đầu đã ổn định lại
đất nước.
- GV phát vấn : Trong thời gian cầm quyền nhà
Mạc gặp khó khăn gì ?

- HS theo dõi SGK trả lời
- GV bổ sung, kết luận : Về những khó khăn của
nhà Mạc và lý giải tại sao nhà Mạc bị cô lập
- Do sự chống đối của cựu
thần nhà Lê và do chính sách
cắt đất, thần phục nhà Minh
=> nhân dân phản đối
- GV có thể bổ sung : Thấy Đại Việt đang trong
tình rạng náo động, nhà Minh sai quân áp sát biên
giới, đe doạ tíen vào nước ta. Mạc Đăng ung lúng
túng : Năm 1540 xin cắt vùng đất Đông Bắc trước
đây vốn thuộc Châm Khâm (Quảng Đông) nộp cho
nhà Minh. Dâng sổ sách vùng đất này cho quân
Minh. Việc làm này bị nhân dân lên án, mất lòng
tin vào nhà Mạc. Vì vậy nhà Mạc bị cô lập. Các
cựu thần nhà Lê nổi lên chốn đối, đất nước rơi vào
trình trạng chiến tranh chia cắt.
Nhà Mạc bị cô lập.
* Hoạt động 1 : 2. Nội chiến Nam - Bắc triều

- GV giảng giải : Nhà Mạc ra đời trong bối cảnh
chiến tranh phong kiến bùng nổ, tuy bước đầu có


nước thống nhất.
Nguyễn.
Hoạt động 1: Cả lớp và cá nhân
- GV yêu cầu HS theo dõi SGK để thấy được
nguyên nhân dẫn đến chiến tranh Trịnh - Nguyễn
và hậu quả của nó.
3. Nội chiến Trịnh - Nguyễn
và sự phân chia Đàng Trong
- Đàng Ngoài
- HS theo dõi SGK phát biểu.
- GV bổ sung, kết luận về nguyên nhân dẫn đến
chiến tranh Trịnh - Nguyễn.

+ Trong lực lượng phù Lê: Đứng đầu là Nguyễn
Kim. Nhưng từ khi Nguyễn Kim chết, con rể là
Trịnh Kiểm (được phong Thái sư nắm binh quyền)
đã tiếp tục sự nghiệp “Phù Lê diệt Mạc”. Để thao
túng quyền lực vào tay họ Trịnh, Trịnh Kiểm tìm
cách loại trừ phe cánh họ Nguyễn (họ Nguyễn
Kim), giết Nguyễn Uông (con cả Nguyễn Kim),
trước tình thế đó người con thứ của Nguyễn Kim là
Nguyễn Hoàng đã nhờ chị gái xin anh rể (Trịnh
Kiểm) cho vào trấn thủ đất Thuận Hóa. Từ đó cơ
nghiệp họ Nguyễn ở mạn Nam dần được xây dựng,

trở thành thế lực cát cứ ở Đàng Trong, tách khỏi sự
lệ thuộc họ Trịnh ở Đàng Ngoài.
- GV chốt ý: Như vậy mạn Nam, Bắc của Đại Việt
có 2 thế lực phong kiến cát cứ.
+ Ở Thanh Hóa, Nam Triều