Phát hành trái phiếu: Kênh huy
động vốn hiệu quả

Phát hành trái phiếu ra công chúng thực sự là một kênh huy đ
ộng
vốn hiệu quả, tiết kiệm, chi phí phát hành đối với các DN tại các
nước có thị trường vốn phát triển như Anh, Mỹ. Nhiều công ty cổ
phần Việt Nam hiện đang huy động vốn thông qua thị trường
chứng khoán nhưng chủ yếu bằng cách phát hành chứng khoán
ra công chúng mà chưa coi trọng đúng mức việc huy động vốn
thông qua phát hành trái phiếu, ngoại trừ một số ngân hàng phát
hành trái phiếu chuyển đổi.
Phát hành trái phiếu ra công chúng thực sự là một kênh huy đ
ộng
vốn hiệu quả, tiết kiệm, chi phí phát hành đối với các DN tại các
nước có thị trường vốn phát triển như Anh, Mỹ. Nhiều công ty cổ
phần Việt Nam hiện đang huy động vốn thông qua thị trường
chứng khoán nhưng chủ yếu bằng cách phát hành chứng khoán
ra công chúng mà chưa coi trọng đúng mức việc huy động vốn
thông qua phát hành trái phiếu, ngoại trừ một số ngân hàng phát
hành trái phiếu chuyển đổi.
Trái phiếu và các thuật ngữ
Trái phiếu (bond) là chứng chỉ do Chính phủ hoặc DN (Ngư
ời vay
hay người phát hành) phát hành nhằm huy động vốn vay. Theo
đó, người phát hành có trách nhiệm phải trả cho người sở hữu
trái phiếu (người cho vay hay trái chủ) một số tiền nhất định vào
thời điểm xác định trước.
Tiền gốc (principle) hay mệnh giá trái phiếu và số tiền thanh toán
cho người sở hữu trái phiếu tại thời điểm đáo hạn của trái phiếu.
Số tiền gốc được ghi cụ thể trên mỗi trái phiếu. Do đó, giá trị số

thường niên là $55.
- Lãi suất vay vốn bình quân thị trường là 3.5%/năm.
- Thời hạn trái phiếu là 3 năm.
Giá trị trái phiếu bằng giá trị hiện tại của toàn bộ dòng tiền sẽ
thanh toán cho người sở hữu trái phiếu với lãi suất chiết khấu là
3.5%:
Như vậy, với các điều kiện như trên, trái phiếu mệnh giá $1.000
của tập đoàn HP sẽ được bán tại thời điểm hiện tại với giá
$1.056,03.
Mối quan hệ giữa lãi suất thị trường và giá trái phiếu
Theo ví dụ 1, giá trái phiếu và lãi suất bình quân thị trư
ờng có mối
quan hệ mật thiết với nhau. Xem xét các ví dụ tiếp theo để thấy r
õ
mối quan hệ này.
Ví dụ 2: Cũng với trái phiếu do tập đoàn HP phát hành theo ví dụ
1, nhưng lãi suất vay vốn bình quân thị trường lúc này là
8.5%/năm. Xác định giá trị trái phiếu tại thời điểm hiện tại như
sau:
Ví dụ 3: xác định giá trị trái phiếu của tập đoàn HP tại thời điểm
hiện tại với lãi suất vay vốn bình quân thị trường là 5,5%/năm
như sau:

a. Lãi suất thị trường cao hơn lãi suất danh nghĩa
b. Lãi suất thị trường bằng lãi suất danh nghĩa
c. Lãi suất thị trường thấp hơn lãi suất danh nghĩa
Trong đó: năm thứ 0 thể hiện thời điểm hiện tại.
Trong mối quan hệ giữa lãi suất thị trường và giá trái phiếu, trái
chủ sẽ phải chịu rủi ro về mặt lãi suất khi sở hữu trái phiếu. Giá
trái phiếu sẽ biến động khi lãi suất thị trường biến động. Nhà đầu
tư chỉ mua trái phiếu khi nhận định rằng lãi suất thị trường sẽ
giảm trong tương lai. Khi đó lợi tức thu được từ đầu tư trái phiếu
sẽ bao gồm hai phần, tiền lãi định kỳ và chênh lệch giá nếu bán
trái phiếu trước thời điểm đáo hạn. Như vậy, thời gian đáo hạn
của trái phiếu càng dài thì rủi ro lãi suất càng lớn do nhà đầu tư
càng gặp khó khăn trong việc dự đoán sự biến động của lãi suất.

Phương pháp kế toán một số nghiệp vụ phát hành trái phiếu
huy động vốn chủ yếu.
Sử dụng 03 ví dụ trên để minh hoạ phương pháp hạch toán các
nghiệp vụ phát hành trái phiếu khác nhau tại đơn vị phát hành.
Ví dụ 1 và 3 phát sinh hai khoản chênh lệch giữa giá bán trái
phiếu và mệnh giá, phần phụ trội và phần chiết khấu. Theo T
hông
tư 105/2003/TT-BTC ngày 4/11/2003 hướng dẫn Chuẩn mực kế
toán số 16-Chi phí đi vay, phần phụ trội và phần chiết khấu được
xác định tại thời điểm phát hành trái phiếu, sự chênh lệch giữa lãi
suất thị trường và lãi suất danh nghĩa sau thời điểm phát hành
trái phiếu không ảnh hưởng đến giá trị khoản phụ trội hay chiết
khấu đã xác định. Phần phụ trội hoặc phần chiết khấu trái phiếu
được phân bổ dần để giảm trừ chi phí lãi vay hoặc tính vào chi
phí lãi vay tương ứng. Có hai phương pháp phân bổ phần phụ

Phần chiết khấu phân bổ theo phương pháp đường thẳng bằng
$76,62/3năm= $25,54
Chi phí lãi vay danh nghĩa phải trả cho trái chủ hàng năm:
$1.000*5,5%=$55
- Khi tập đoàn HP phát hành trái phiếu, số tiền thu được, kế toán
hạch toán:
Nợ các TK 111, 112: $923,38
Nợ TK 3432 : $76,62
Có TK 3431 : $1.000
- Hàng năm, khi trả lãi tính vào chi phí SXKD hoặc vốn hoá, ghi:
Nợ TK 635, 241, 627: $55
Có các TK 111, 112: $55
- Đồng thời, phân bổ dần chiết khấu trái phiếu để tính thêm chi
phí đi vay từng năm, ghi:
Nợ các TK 635, 241, 627: $25,54
Có TK 3432: $25,54
Hạch toán ví dụ 3:
Chi phí lãi vay danh nghĩa phải trả cho trái chủ hàng năm:
$1.000*5,5%=$55
- Khi tập đoàn HP phát hành trái phiếu, số tiền thu được, kế toán
hạch toán:
Nợ các TK 111, 112: $1.000
Có TK 3431: $1.000
-Hàng năm, khi trả lãi tính vào chi phí SXKD hoặc vốn hoá, ghi:
Nợ TK 635, 241, 627: $55
Có các TK 111, 112: $55