DỊCH TỄ HỌC MÔ TẢ
Trương Bá Nhẫn
Đại cương
•
Dịch tễ học mô tả khảo sát về hình thái xuất hiện
bệnh, mối liên quan của bệnh với các đặc tính
về con người, nơi chốn và thời gian.
•
Mô tả tình trạng sức khoẻ, đánh giá xu thế bệnh
tật của cộng đồng.
•
Cung cấp dữ liệu cơ bản cho việc định kế hoạch
chăm sóc sức khoẻ, đánh giá hiệu quả các kế
hoạch, dịch vụ y tế .
•
Xác định vấn đề sức khoẻ từ đó hình thành giả
thuyết về sự xuất hiện bệnh.
Các loại nghiên cứu mô tả
•
Nghiên cứu tương quan
•
Báo cáo từng ca và hàng loạt ca
•
Nghiên cứu cắt ngang
Nghiên cứu tương quan
•
Mô tả mối liên quan của bệnh với một
số yếu tố mà ta quan tâm như tuổi,
giới, điều kiện sinh sống và tập quán
dinh dưỡng, việc sử dụng thuốc và các
dịch vụ y tế

giữa bệnh và tiếp xúc
Báo cáo từng ca và hàng loạt ca
•
Mô tả tình trạng bệnh và các đặc trưng
của từng cá nhân hay nhóm người có
cùng một chẩn đoán.
•
Báo cáo ca bệnh rất thường gặp trong tạp
chí y khoa, nó là bước đầu tiên giúp nhận
diện đặc điểm một bệnh mới hay hậu quả
có hại do tiếp xúc với một yếu tố nào đó.
Báo cáo từng ca và hàng loạt ca
•
Báo cáo loạt ca là tập hợp của các ca
bệnh xảy ra trong một thời khoảng ngắn,
•
ngoài việc mô tả đặc điểm của bệnh, về
mặt dịch tễ học nó quan trọng vì được
dùng như là 1 phương cách để xác định
một vụ dịch bùng phát.
•
Cả hai dạng này đều có ích trong việc ghi
nhận bệnh mới, hình thành những giả
thuyết liên quan đến các yếu tố nguy cơ.
Báo cáo từng ca và hàng loạt ca
•
Từ tháng 10.1980 đến tháng 5.1981, có 5
trường hợp viêm phổi do Pneumocystis
carini ở người nam trẻ tuổi, khoẻ mạnh,
đồng ái tính được báo cáo ở Los Angeles,

•
Như hình ảnh chụp nhanh về bệnh tật của
cộng đồng trong một thời điểm.
•
Nghiên cứu cắt ngang cung cấp những
thông tin rất có giá trị cho nhà quản lý y tế:
→
tình hình bệnh tật,
→
các yếu tố có liên quan
→
các nhu cầu y tế của cộng đồng.
Nghiên cứu cắt ngang
•
Các số liệu có được từ điều tra cắt ngang cho
biết:

có bao nhiêu ca bệnh có tiêp xúc với yếu tố
quan tâm (a)

Có bao nhiêu ca không có bệnh có tiếp xúc với
yếu tố quan tâm (b)

có bao nhiêu ca bệnh, không có tiêp xúc với yếu
tố quan tâm (c)

Có bao nhiêu ca không có bệnh, không có tiếp
xúc với yếu tố quan tâm (d)
Nghiên cứu cắt ngang
•

người nào?

Không gian: Bệnh thường xảy ra ở đâu?

Thời gian: Bệnh thường xảy ra vào lúc
nào?
Mô tả bệnh tật theo đặc tính con người
•
Tuổi: Có ảnh huởng đến sự phân bố của
bệnh trong cộng đồng:
•
Các bệnh như viêm tai giữa, quai bị, sởi,
sốt xuất huyết thường xảy ra ở trẻ nhỏ,
mụn là vấn đề của tuổi thiếu niên, các
bệnh thóai hóa, bệnh tim mạch, tiểu
đường và ung thư thường xảy ra ở người
lớn tuổi.
Mô tả bệnh tật theo đặc tính con người
•
Giới tính:
•
Nhiều nghiên cứu cho thấy sự khác biệt
giới tính đưa đến ra những khác biệt trong
phân bố sức khoẻ, bệnh tật và tử vong.
•
Tuổi thọ của nữ cao hơn nam
•
Ung thư vú phần lớn xảy ra ở nữ
•
Bệnh lý tuyến giáp thường xảy ra ở nữ

đình thấp hơn so với người cùng tuổi sống
độc thân, goá hoặc ly hôn
Mô tả bệnh tật theo đặc tính con người
•
Các đặc trưng về gia đình và cá nhân

Số người trong gia đình

Thứ tự sinh

Tuổi của mẹ

Các đặc điểm về cha mẹ như mất sớm,
tàn phế, ly hôn, tai nạn . . .

Nhóm máu, cá tính và các thói quen của
cá nhân
Mô tả bệnh tật theo đặc tính con người
•
Dân tộc và chủng tộc
Chủng tộc hoặc dân tộc khác nhau có
những khác biệt về: di truyền, môi trường,
lối sống và chất lượng của dịch vụ chăm
sóc sức khỏe
→ ảnh hưởng lên sự phân bố bệnh, và
khả năng mắc bệnh.
Mô tả bệnh tật theo đặc tính con người
•
Các yếu tố văn hoá - xã hội – kinh tế


các nước phát triển nhưng hiện nay
đang gia tăng ở khu vực đang phát
triển do điều kiện sống được cải thiện,
hình thái kinh tế xã hội thay đổi, điều
này đặt ra những thách thức mới cho
hệ thống y tế từng quốc gia.