PHẦN II
GỢI Ý MỘT SỐ DẠNG ĐỀ VĂN NGHỊ LUẬN XÃ HỘI
LUYỆN THI TỐT NGHIỆP VÀ THI ĐẠI HỌC

@/ĐỀ 1
“Tiếng cười là thuộc tính đẹp nhất của con người”. Anh/chị có suy
nghĩ gì về nhận định đó của Mác-ximGooc-ki.
I/ Mở bài: Giới thiệu nhận định của M.Gorki về ý nghĩa của tiếng cười.
II/ Thân bài :
1/ Tiếng cười là gì? Tại sao M.Gorki lại nói : Tiếng cười là thuộc tính đẹp
nhất của con người?( giải thích)
- Tiếng cười là một cách biểu hiện tình cảm của con người.Tiếng cười thuộc về
bản chất , đặc trưng vốn có của nhân loại.
- ‘Tiếng cười là thuộc tính đẹp nhất của con người” bởi : nó chứa đựng
những tình cảm đáng trân trọng của con người : niềm hạnh phúc, sự vui mừng
và sự sẻ chia, thông cảm…Đồng thời tiếng cười còn mang đến một nguồn sức
mạnh to lớn đầy ý nghĩa : khả năng gắn kết người với người, cứu vớt bao
mảnh đời buồn tủi, tiếp thêm nghị lực sống cho con người.

2/ Ý nghĩa rút ra từ câu nói của M.Gorki ( Phân tích – bình luận):
- M.Gorki thật đúng đắn khi nêu ra nhận định về ý nghĩa của tiếng cười.
- Tuy nhiên, tiếng cười chỉ thật sự có ý nghĩa khi nó mang mục đích tốt đẹp,
mang hạnh phúc đến cho mọi người, chứ không ẩn chứa đau khổ hay sự thấp
hèn, khinh miệt…
III/ Kết bài: Lời nhận định của M,Gorki đã nêu lên một quan niệm sống đầy tích
cực : lối sống luôn biết mỉm cười chân thành đối với bản thân và người khác.
@/ ĐỀ 2:
Các Mác đã từng nói : “Tình bạn chân chính là viên ngọc quý”.
Hãy nêu cách giữ gìn tình bạn.
I/ Mở bài: Giới thiệu câu nói của Mác và việc giữ gìn tình bạn.
II/ Thân bài :

A.Lincoin, vị tổng thống thứ 16 của nước Mỹ, đã viết:
“Xin hãy giúp cháu nhìn thấy thế giới kì diệu của sách… nhưng cũng
cho cháu có đủ thời gian để lặng lẽ suy tư về sự bí ẩn muôn thuở của
cuộc sống : đàn chim tung cánh bay trên bầu trời , đàn ong bay lượn
trong ánh nắng và những bông hoa nở ngát bên đồi xanh”.
Ý kiến của anh/chị về lời đề nghị của tổng thống A.Lincoin.
I/ Mở bài: Giới thiệu lời đề nghị của A.Lincoin . Đây là vấn đề mang tính thời sự của
thế giới…
II/ Thân bài:
1/ Nội dung và ý nghĩa từ lời đề nghị của A.Lincoin ( giải thích, phân tích).
- Nội dung lời đề nghị của A.Lincoin với nhà trường là dạy cho học sinh :
+ Biết thu nhận kiến thức từ sách vở.
+ Đặc biệt, cần dạy cho các em phải biết tự mình khám phá ý nghĩa của cuộc
sống.
- Ýnghĩa của lời đề nghị : Vị tổng thống Mỹ đã bày tỏ quan điểm của mình về
cách dạy, cách học trong nhà trường. Qua đó đề cập đến một vấn đề thời sự
của thế giới : phương pháp giáo dục tích cực, lấy tự học của người học làm
trung tâm.
2/ Suy nghĩ của bản thân về lời đề nghị của A.Lincoin ( bình luận):
- Lời đề nghị cũng là quan điểm giáo dục của A.Lincoin đến nay vẫn còn nguyên
giá trị .Bởi lẽ :
+ Không phủ vai trò quan trọng của kiến thức sách vở , ở đó có cả một “thế giới
kỳ diệu”.
+ Nhưbg kiến thức cuộc sống cũng quan trọng không kém.
+ Vai trò của tự học, tự chiêm nghiệm, “lặng lẽ suy tư” là rất lớn.
3/ Rút ra bài học cho bản thân :
- Cần phải biết học trong sách vở và học từ cuộc sống.
- Nhưng cũng cần học bằng cách tiếp nhận kiến thức bằng phương pháp tự học,
tự khám phá.
III/ Kết bài :

I/ Mở bài :
- Xã hội phát triển, nhiều người tôn thờ quan niệm “mạnh ai nấy lo”; “ phải ai
tai nấy”.
- Nhưng bên cạnh đó không ít người cũng đang lắng mình để nhìn quanh, đồng
cảm và sẻ chia với những đồng bào cón thiếu thốn của mình, để phát huy
những nét đẹp truyền thống “ lá lành đùm lá rách”… của nhân dân ta.
II/ Thân bài :
1/ Khái niệm về sự đống cảm , sẻ chia: ( giải thích)
- Trước hết, có thể hiểu đồng cảm là biết rung cảm trước trước những vui buồn
của người khác; hiểu và cảm thông với những gì đang diễn ra xung quanh
mình. Biết đặt mình vào hòan cảnh của người khác để nhìn nhận vấn đề  thể
hiện thái độ quan tâm của mình .
- Từ đồng cảm, con tim ta mách bảo chúng ta phải biết sẻ chia .Đó là cách
cùng người khác san sẻ niềm vui , nỗi buồn ; sẵn sàng có mặt khi người khác
cần mình. Không vô cảm, thờ ơ trước nỗi đau của người khác cũng như không
ganh ghét , đố kị , nhạo báng vinh quang và niềm vui của họ.
2/ Những biểu hiện về sự đồng cảm sẻ chia trong xã hội hôm nay:
- Trong gia đình …
- Trong trường học…
- Ngoài xã hội…
3/Cách đồng cảm và sẻ chia :
4/ Vai trò và ý nghĩa của sự đồng cảm và sẻ chia.
III/ Kết bài :
- Đồng cảm và sẻ chia là hai nét đẹp truyền thống của người Việt Nam.
- Khẳng định sự cần thiết của đồng cảm và sẻ chia trong cuộc sống mỗi người
và xã hội.
@/ ĐỀ 6
Suy nghĩ của anh chị về bệnh vô cảm trong đời sống xã hội hiện
nay.
I/ Mở bài : Nêu vấn đề nghị luận.

- Tình thương là cái quý giá của con người.
- Bệnh vô cảm đã làm mất đi phẩm chất ấy.
- Chống lại bệnh vô cảm sẽ làm cho cuộc đời có ý nghĩa.
@/ ĐỀ 7
Sống là không chờ đợi
I/ Mở bài : Một cuộc sống với thực tại và sống không chờ đợi đang là một
phương pháp sống đầy tích cực và chủ động của mỗi người mà đặc biệt của thế hệ
trẻ trong xã hội hiện đại và văn minh.
II/ Thân bài :
1/ Vậy,thế nào là sống không chờ đợi ? ( giải thích)
- Là sống không thụ động, không dậm chân tại chỗ, không để ngày tháng trôi
qua lãng phí, không dựa dẫm, trông chờ vào người khác
- Không ảo tưởng và đắm mình vào quá khứ, sống với hiện tại trước mắt và
không ỉ lại…
 Đó là bản chất của cuộc sống hiện đại.
2/ Thực trạng về lối sống của thế hệ trẻ hiện nay: thể hiện ở hai xu hướng( phân
tích- chứng minh,bình luận)
a. Thực trạng:
- Năng động, cầu tiến , có trách nhiệm … tích cực
- Sống vội, sống gấp, sống thực dụng , sống ươn hèn, ỉ lại… tiêu cực.
b. Nguyên nhân:
- Phụ thuộc vào trình độ nhận thức và ý thức của từng người.
- Do giáo dục của gia đình.
- Do tác động của xã hội.
c.Hậu quả của lối sống ươn hèn, ỉ lại:
- Sống không mơ ước  dễ trì trệ , lạc hậu, tự đánh mất tương lai và thậm chí rơi
vào bi kịch.
3/ Quan niệm sống đúng đắn của bản thân:
- Biết không ngừng phấn đấu học tập và làm việc để xây dựng tương lai vững
chắc.

tinh thần.Văn hóa có sức bền vững , lan tỏa , trường tồn lâu dài và bền bỉ qua
thời gian.Nó luôn là điều cốt lõi trong trong trí óc và suy nghĩ của con người.
(d/c)
- Văn hóa là yếu tố đầu tiên, cơ bản và tối quan trọng trong việc hình thành nên
phương diện tinh thần của con người, là thứ duy nhất ở lại với con người trên
bước đường tương lai. ( d/c)
- Con người có thể đánh mất nhiều thứ nhưng còn văn hóa thì vẫn còn hi vọng .
Có văn hóa, con người có thể dễ dàng tìm lại những thứ đã đánh mất, nhưng
nếu mất luôn văn hóa thì có nghĩa là mất hết.
3/ Văn hóa chính là cái còn thiếu khi người ta đã học đủ cả”:
- Cho dù người ta được học rất nhiều điều trong cuộc sống, nhưng vốn văn hóa
tri thức và tinh thần của nhân loại luôn là điều con người thiếu hụt và chắc
chắn là không bao gìơ học hết được.
- Trong thực tế, có những người có trình độ cao chưa hẳn là những người có
văn hóa.
 Nhắc nhở con người về hành trình hòan thiện văn hóa cũng là cách hòan thiện
về nhân cách của mình.
4/ Ý nghĩa của câu nói :
- Khẳng định giá trị to lớn và vai trò của văn hóa trong tiến trình phát triển của
nhân loại.
- Đặt ra những suy nghĩ mới về cách học tập và rèn luyện .Bác bỏ quan niệm
trau dồi văn hóa một cách thụ động, khô khan và khẳng định quan niệm chủ
động học tập và rèn luyện văn hóa.
 Nhiệm vụ đặt ra cho mỗi người, đặc biệt là với những ai còn ngồi trên ghế nhà
trường là : học tập và rèn luyện không ngừng để nâng cao trình độ học vấn và
hòan thiện nhân cách.Có thể học trong sách vở, nhưng không đánh mất sự chủ
động tích cực của người học.
III/ Kết bài :
- Đánh giá một con người thông qua trình độ văn hóa của họ  người có văn
hóa là người có tri thức và nhân cách.

ngoài.
=> Tất cả những điều đó đã góp phần hình thành và tạo nên bản sắc văn hóa
của dân tộc Việt.

3/ Sự hòa nhập văn hóa Việt trong thời đại kinh tế thị trường :
+ Tích cực quảng bá hình ảnh Việt Nam với thế giới.(d/c)
+ Tiếp thu không ngừng tinh hoa văn hóa các dân tộc trên thế giới.
+ Tiếp biến có chọn lọc , không làm mất đi bản sắc văn hóa dân tộc Việt.
III/ Kết bài :
- Khẳng định sự đa dạng và phong phú của văn hóa Việt Nam.
- Đề ra phương pháp bảo vệ bản sắc văn hóa của dân tộc ta.
+ Bảo vệ các di sản , di tích văn hóa vật thể và phi vật thể.
+ Tiếp tục tiếp thu văn hóa nhân loại và phát triển văn hóa bản địa.

@/ Đề 10
Nói về giá trị của sách, Gherans đã từng nói : “Tôi đọc sách không
những để mở mang trí tuệ mà còn để nâng cao tâm hồn”. Anh/ chị
hiểu ý kiến trên như thế nào?
I/ Mở bài:
- Puskin từng nói: “Đọc sách là cách học tốt nhất”.
- E-Bur-ke cũng đã nói : “ Đọc cuốn sách hay cũng như được trò chuyện với
người thông minh”.
- Đọc sách là chúng ta vừa được học vừa được trò chuyện với người thông
minh.Bởi vậy, mà Ghêrans đã nói : “ Đọc sách không những để mở mang trì
tuệ mà còn để nâng cao tâm hồn”.
II/ Thân bài:
1/ Sách là gì? ( giải thích)
- Sách là sản phẩm tinh thần của con người .
- Sách là kho tàng tri thức vô tận của nhân loại.
2/ Vai trò và tác dụng của việc đọc sách:( phân tích , chứng minh).

con người sự ấm êm, no đủ.Tiền có thể mua được nhiều thứ nhưng không thể mua
được hạnh phúc. Còn hạnh phúc là cái đích mà con người hướng tới một phần dựa
vào phương tiện đồng tiền.
II/ Thân bài :
1/ Khái niệm về tiền và hạnh phúc: ( giải thích)
- Tiền là một khái niệm thuộc về phương diện vật chất…
- Hạnh phúc là một khái niệm thuộc về phương diện tinh thần…
2/ Các quan niệm khác nhau về quan hệ giữa tiền bạc và hạnh phúc:
a/Quan niệm cực đoan ( bác bỏ, bình luận)
- Quan niệm 1: coi tiền bạc là tất cả , là mục đích của mọi hành vi và lẽ
sống  dẫn đến hành vi kiếm tiền bằng mọi giá , mọi thủ đọan…dẫn đế vi
phạm pháp luật nhà nước.
- Quan niệm 2 : coi thường tiền bạc  không tu chí làm ăn, hoang phí trong
sử dụng tiền bạc
=> Cả hai quan niệm này đều cực đoan, sai lầm.
b/ Quan niệm đúng đắn:
- Tiền bạc tự nó không đem lại hạnh phúc hay bất hạnh. Tất cả đều tùy thuộc
vào cách kiếm tiền và mục đích sử dụng đồng tiền của từng người.
- Tiền chỉ đem lại hạnh phúc cho người nào biết gắn hạnh phúc của bản thân
với hạnh phúc của gia đình, cộng đồng ; biết vun đắp cho quyền lợi của bản
thân nhưng cũng không làm thiệt hại và còn đem đến quyền lợi cho mọi
người…
III/ Kết bài :
- Tiền và hạnh phúc có mối quan hệ tuy không hòan tòan gắn bó với nhau
nhưng lại cũng không phủ nhận nhau.Bởi lẽ : có lúc đồng tiền trong sạch sẽ là một
yếu tố, phương tiện giúp làm tăng thêm hạnh phúc.
- Mỗi chúng ta cần nỗ lực để có được những đồng tiền thật sự có ý nghĩa từ bàn
tay, khối óc của mình để làm giàu cho bản thân, cho gia đình và cho xã hội .Lúc
ấy ta sẽ thật hạnh phúc biết bao.


- Mục đích là một trong những nhân tố quyết định sự thành bại của mổĩ người
trong cuộc đời.
- Bàn về vấn đề mục đích trong cuộc sống, nhà văn Pháp Điđơrô đã từng nói :
“Nếu không có mục đích… tầm thường”.
II/ Thân bài :
1/ Mục đích là gì?
- Là yêu cầu đặt ra trước khi thực hiện một công việc và ta phải phấn đấu để đạt
được yêu cầu đó.
- Mục đích chính là kết quả của hành động, là kim chỉ nam hướng con người
thực hiện công việc đã đặt ra.
2/ Con người phải sống và làm việc có mục đích vì :
- Có mục đích mới có động lực thúc đẩy để chúng ta làm việc có hiệu quả.
- Có mục đích mới giúp chúng ta hứng thú trong công việc, giúp cho con người
có thêm niềm tin, hy vọng để phấn đấu thực hiện công việc đã đặt ra .
- Nếu không có mục đích , con người trở nên thụ động , bạc nhược, thiếu niềm
tin vào công việc; không có ý chí phấn đấu… cuộc sống sẽ mất hết ý nghĩa
và không thành công ở bất cứ lĩnh vực nào.
3/Mục đích tầm thường không làm nên điều vĩ đại:
- Mục đích tầm thường : Là kết quả của mục đích đó chỉ tạo ra lợi ích cá nhân,
vị kỷ.Người sống và thực hiện mục đích tầm thường chỉ là người tầm thường
ích kỷ, không có lợi cho xã hội, cho cộng đồng.
- Hậu quả của mục đích tầm thường sẽ làm cho nhận thức và hành động của
con người trở nên nhỏ bé, thiển cận, thậm chí bất chấp thủ đọan và hủy hoại
nhân cách .Điều đó không thể làm nên điều gì vĩ đại .
III/ Kết bài :
- Con người cần sống và làm việc có mục đích, như thế sẽ đem lại hiệu quả
trong công việc, cuộc sống vì thế mà có ý nghĩa hơn.
- Mục đích sống tốt không những đem lại lợi ích cho chính bản thân mà ch cả
xã hội.


III/ Kết bài: - Bài học rút ra cho bản thân và cho mọi người.
@/ Đề 15
Trong bài thơ “ Một khúc ca xuân” ( 12/1977), Tố Hữu có viết:
Nếu là con chim , là chiếc lá
Thì con chim phải hót, chiếc lá phải xanh
Lẽ nào vay mà không có trả
Sống là cho đâu chỉ nhận riêng mình”.
Anh/ chị hãy phát biểu ý kiến của mình về quan niệm sống đẹp được thể hiện qua
đọan thơ trên.
I/ Mở bài:
- Con người sinh ra được “vay mượn” từ tạo hóa, từ cha mẹ, từ mọi người
xung quanh.
- Vì vậy , để nói về lẽ - vay trả ở đời, Tố Hữu đã viết :
“ Là con chím……………………….
……………………………………………
……………………………………
Sống là cho đâu chỉ nhận riêng mình”
( “ Một khúc ca xuân”)
II/ Thân bài :
1/ Nội dung của đọan thơ :
- Tố Hữu mượn hình ảnh con chim, chiếc lá để minh họa cho lí tưởng “Sống là
cho đâu chỉ nhận riêng mình”:
+ Con chim được tạo hóa ban cho giọng hót  hót làm vui thiên nhiên, vui
cuộc đời.
+ Chiếc lá được thừa hưởng ánh nắng ban mai và khí trời … lá phải xanh
tươi tô đẹp cho cuộc sống.
=> Thiên nhiên thật đẹp, thật ý nghĩa khi nó được làm đẹp, làm vui cho cuộc
II/Thân bài:
1/Ý nghĩa chứa đựng trong suy nghĩ của ông lão Xan –ti-a-gô ( giải thích):
- Suy nghĩ trên của ông lão được xuất hiện khi ông ở vào hòan cảnh gay cấn :
con cá mập đầu tiên tấn công con cá kiếm ( thành quả lao động của ông lão vừa có
được).Mặc dù suy kiệt về thể xác sau ba nagỳ chiến đâú với con cá kiếm, ông lão
vẫn kiên cường chiến đấu với con cá mập.Ông đã giết được nó nhưng dự cảm đàn
cá mập khác sẽ kéo đến, ông khó giữ được thành quả lao động của mình.
- Câu nói thể hiện quyết tâm đương đầuvới đàn cá mập trong mọi tình huống ,
hòan cảnh bất lợi của ông lão. Cho nên ở đây, “hủy diệt” có thể hiểu là con người
có thể bị thương, có thể chết hoặc mất mát, thất bại về vật chất.Nhưng con người
“không thể bị đánh bại” về ý chí, nghị lực, khao khát.Câu nói khẳng định niềm tin
vào sức mạnh, ý chí và khả năng tồn tại của con người trong bất lỳ hòan cảnh nào.
2/ Ý nghĩa của vấn đề được thể hiện trong suy nghĩ của Xan-ti-a-gô : ( pt,
cm,bl)
- Trong cuộc sống, con người phải đối diện với nhiều thử thách, có khi rất nghiệt
ngã.Nếu thiếu niềm tin, không có ý chí thì người ta dễ buông xuôi, nản lòng, chấp
nhận đầu hàng hòan cảnh.
-Ngược lại, nếu tin tưởng và bản thân, tin vào khả năng và sức sống bất diệt của
con người thì sẽ vươn lên, quyết tâm vượt qua thử thách. Vd:
+ Lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc ta … ( nêu dẫn chứng)
+ Thục tế đời sống lao động của nhân dân ta …(nêu dẫn chứng cụ thể)
III/ Kết bài : Bài học rút ra từ vấn đề bàn luận :
- Phải có nghị lực và niềm tin…
- Phải có niềm kiêu hãnh bằng sự quyết tâm của con người.

Đề 17:
Anh (chị) hãy trả lời câu hỏi sau của Tố Hữu:
“Ôi! Sông đẹp là thế nào hỡi bạn?”

1/ Thế nào là “nghiện”? “nghiện” ka-ra-ô-kê, in-tơ-net có nghĩa là gì?
- Nghiện là ham thích đến mức biến thành thói quen khó bỏ
- Nghiện la-ra-ô-kê, in-tơ-net là không thể bỏ nó được gần như ở đâu, lúc nào
trong đầu cũng luôn nhớ đến nó.
2/Thực trạng và nguyên nhân dẫn đến hiện tượng trên:
a/ Thực trạng :
- Hiện tượng “nghiện” ka-ra-ô-kê, in-tơ-net” đang diễn ra lan tràn trong
đời sống xã hội hiện nay; đặc biệt là trong thanh niên, học sinh .
b/Nguyên nhân:
- Khách quan: Khoa học công nghệ phát triển, đời sống tinh thần con người
ngày một nâng cao, nhiều dịch vụ mọc lên nhiều tác động trực tiếp đến môi trường
sống của can người.
- Chủ quan: Không phải ai cũng có đủ can đảm tránh xa những thói hư tật xấu
khi mình mắc phải. Nên dẫn đến tình trạng “nghiện” phần lớn là do ý thức chủ quan
của mỗi người.
3/ Tác hại và hậu quả: việc “nghiện” ka-ra-ô-kê, in-tơ-net
- Đối với bản thân: giết chết thời gian, phá vỡ tiền đồ, thậm chí trở thành người
vô dụng.
- Đối với gia đình: tình thương yêu của người thân dành cho ngày một mai một,
sống cô đơn, buồn tủi.
- Đối với xã hội: mọi người xa lánh, cộc đời trở nên vô vị, nhạt nhẽo.
4/Biện pháp khắc phục:
- Các ngành chức năng cân đối cho phép kinh doanh, tăng cường kiểm tra
thường xuyên liên tục, quy định chặt chẽ thời gian, xử phạt nghiêm minh đối với
những trường hợp vi phạm.
- Bản thân phải ý thức được rằng: “nghiện” ka-ra-ô-kê, in-tơ-net là xấu nên
phải biết kiềm chế, tích cực tham gia các hoạt động xã hội, học tập để đẩy lùi căn
bệnh “nghiện” này.
III/ Kết thúc vấn đề:
- Rút ra bài học về nhận thức và hành động cho bản thân