Will Durant
Lịch Sử Văn Minh Trung Hoa
Dịch giả: Nguyễn Hiến Lê
NIÊN BIỂU LỊCH SỬ TRUNG QUỐC

Trước Tây lịch
2852-2205 Các triều đại hoang đường
2852-2737 Phục Hi
2737-2697 Thần Nông
2697-2597… Hoàng Đế
2356-2255 Nghiêu
2255-2205 Thuấn
2205-1766 Đời Hạ
2205-2197 Vũ
1818-1766 Kiệt
1766-1123 Đời Thương (và Ân)
1766-1753 Thành Thang
1198-1194 Vũ Ất, vô đạo không tin trời [giương cung bắn trời]
[1]
1154-1123 Trụ, tàn bạo bậc nhất
1122-225… Đời Chu
1122-1115 Vũ Vương
1223 Văn Vương, tác giả (?) Kinh Dịch
1115-1078 Thành Vương
770-225 Thời Xuân Thu
683-640 Quản Trọng, tướng quốc nước Tề
604-517 Lão tử (?)
[2]
551-478 Khổng tử
501 Khổng tử làm Trung Đô Tể
498 Khổng tử làm Tư Không [như Công bộ Thượng thư] ở Lỗ

618-627 Cao Tổ
627-650 Thái Tôn
615-716 / Lý Tư Huấn, hoạ sĩ
699-759 Vương Duy, hoạ sĩ
Khoảng 700 Ngô Đạo tủ, hoạ sĩ, sanh
705-762 Lý Bạch
712-770 Đỗ Phủ
713-736 Huyền Tôn (Đường Minh Hoàng)
755 An Lộc Sơn nổi loạn
768-824 Hàn Dũ
770 Dụng cụ in đầu tiên được biết
722-846 Bạch Cư Dị
868 Cuốn sách in đầu tiên được biết
907-960 Thời Ngũ Đại
932-953 In các kinh, thư Trung Hoa
950………… Giấy bạc xuất hiện lần đầu tiên
960-1127……Đời Bắc Tống
960-976…… Thái Tổ
970………… Có bộ Bách khoa toàn thư đầu tiên
1069-1076… Vương An Thạch, tể tướng đầu tiên áp dụng chính sách xã
hội
1040-1106… Lý Long Miên, hoạ sĩ
1041…………Pi Sheng [?]
[4] chế tạo hoạt tự
1100…………Quách Hi, hoạ sĩ, sanh
1101-1126… Huy Tôn, ông vua nghệ sĩ
1126…………Rợ Kim tàn phá kinh đô Biện Kinh của Huy Tôn,
………………dời đô xuống Lâm An (Hàng Châu)
1127-1279… Đời Nam Tống
1130-1200… Chu Hi, triết gia

1894………….Chiến tranh Trung Nhật
1898……… Đức chiếm Giao Châu (ở Sơn Đông);
…………….…Hoa Kì chiếm Phi Luật Tân
1898……….…Quang Tự biến pháp [Năm này là năm Mậu Tuất]
1900……….…Nghĩa Hoà Đoàn nổi loạn
1905……….…Bỏ chế độ thi cử cũ
1911……….…Cách mạng Tân Hợi
1912……….…(tháng giêng – tháng ba) Tôn Đật Tiên làm Lâm thời
…………….…Thổng thống của nước Trung Hoa Cộng hoà
1912-1916… Viên Thế Khải làm Tổng thống
1914………….Nhật Bản chiếm Giao Châu
1915………….Nhật đưa ra hai mươi mốt điều bắt Trung Quốc thừa nhận
1920………….Bộ Giáo dục ra thông cáo dùng Bạch thoại
1926………….Tưởng Giới Thạch và Borodine bắc phạt
1927………….Phản ứng chống Cộng
1931………….Nhật chiếm Mãn Châu
1937………….Trung Nhật chiến tranh[7] [1] Những chữ trong dấu [ ] này là do tôi thêm. (ND).
[2] Ngày nay nhiều học giả Trung Hoa cho rằng Lão tử sinh sau Khổng tử.
Trước năm -551 này, các niên đại đều phỏng chừng. Trước năm 1800, các
niên đại không chắc chắn. (ND)
[3] Nhiều sử gia chia như sau: Thời Xuân Thu: 772-479; thời Chiến Quốc: