ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
VIỆN ĐẢM BẢO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC
  

NGUYỄN VĂN NGHIÊM
ĐÁNH GIÁ NHỮNG YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN MỨC ĐỘ ỨNG
DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN TRONG HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
CỦA GIÁO VIÊN CÁC MÔN TỰ NHIÊN BẬC TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

(Nghiên cứu trên địa bàn tỉnh Bình Phước) LUẬN VĂN THẠC SĨ Hà Nội – Năm 2013

- i -

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn với tiêu đề “Đánh giá những yếu tố ảnh
hưởng đến mức độ ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động dạy học
của giáo viên các môn tự nhiên bậc trung học phổ thông (nghiên cứu trên
địa bàn tỉnh Bình Phước)” hoàn toàn là kết quả nghiên cứu của chính bản thân
tôi và chưa được công bố trong bất cứ một công trình nghiên cứu nào của người
khác. Trong quá trình thực hiện luận văn, tôi đã thực hiện nghiêm túc các quy
tắc đạo đức nghiên cứu; các kết quả trình bày trong luận văn là sản phẩm nghiên
cứu, khảo sát của riêng cá nhân tôi; tất cả các tài liệu tham khảo sử dụng trong
luận văn đều được trích dẫn tường minh, đúng theo quy định.
Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về tính trung thực của số liệu và các
nội dung khác trong luận văn của mình.
Hà Nội, ngày 01 tháng 06 năm 2013
Tác giả luận văn

Nguyễn Văn Nghiêm

- ii -

LỜI CẢM ƠN
Tác giả xin chân thành cảm ơn cô giáo - TS. Nguyễn Thị Thu Hương đã

3. Ý nghĩa của nghiên cứu 3
4. Giới hạn nghiên cứu của đề tài 4
4.1. Giới hạn đối tượng nghiên cứu 4
4.2. Giới hạn khách thể và địa bàn nghiên cứu 4
5. Câu hỏi nghiên cứu 4
6. Khách thể và đối tượng nghiên cứu 4
6.1. Khách thể nghiên cứu: 4
6.2. Đối tượng nghiên cứu 5
7. Phương pháp nghiên cứu và công cụ nghiên cứu 5
7.1. Phương pháp khảo cứu tài liệu 5
7. 2. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn 6
7. 3. Công cụ sử dụng trong nghiên cứu 6
8. Cấu trúc của luận văn 7
Chương 1 TỔNG QUAN VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN 8
1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 8
1.1.1. Các công trình nghiên cứu liên quan ở trong nước 8

- iv -

1.1.2. Các công trình nghiên cứu liên quan ở ngoài nước 10
1.2. Sơ lược chính sách và tình hình ứng dụng CNTT trong giáo dục 13
1.3. Một số vấn đề lý luận cơ bản về hoạt động dạy học 15
1.3.1. Khái niệm và cấu trúc của hoạt động dạy học 15
1.3.2. Hoạt động dạy và hoạt động học 20
1.4. Chuẩn năng lực CNTT cho giáo viên 22
1.5. Khung lý thuyết nghiên cứu của đề tài 24
1.6. Các khái niệm sử dụng trong nghiên cứu 26
1.6.1. Ứng dụng CNTT trong hoạt động dạy học 26
1.6.2. Mức độ ứng dụng CNTT 27
1.6.3. Các yếu tố được chọn trong nghiên cứu 27

73
3.3.5. Điều kiện tiếp cận thiết bị cá nhân 74
3.3.6. Kỹ năng sử dụng phần mềm chuyên dụng 75
3.3.7. Điều kiện tiếp cận thiết bị nhà trường 75
3.4. Những yếu tố ảnh hưởng đến “Mức độ ứng dụng CNTT trong HĐDH
của giáo viên THPT tỉnh Bình Phước” 77
Kết luận chương 3 84
KẾT LUẬN – KHUYẾN NGHỊ 86
1. Kết luận 86
2. Khuyến nghị: 87
3. Những điểm còn hạn chế và gợi ý nghiên cứu tiếp theo 89
Tài liệu tham khảo 90
Phụ lục 93
- vi -

QUY ƯỚC VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

CNTT Công nghệ thông tin và truyền thông
ĐH Đại học
GD-ĐT Giáo dục đào tạo
HĐDH Hoạt động dạy học
ICT Công nghệ thông tin và truyền thông
PPGD Phương pháp giảng dạy
TB Trung bình
THCS Trung học cơ sở
THPT Trung học phổ thông
TW Trung ương

33
Bảng 2. 2. Số lượng giáo viên được chọn vào mẫu 34
Bảng 2. 3. Cấu trúc bảng hỏi 43
Bảng 2. 4. Thông tin mẫu khảo sát thử nghiệm 44
Bảng 2. 5. Hệ số Cronbach’s Alpha các thang đo 48
Bảng 3. 1. Phân bổ mẫu theo vùng công tác và chuyên môn 49
Bảng 3. 2. Phân tích thống kê biến tổng 50
Bảng 3. 3. Phân tích thống kê biến tổng 52

- viii -

Bảng 3. 4. Chỉ số KMO và Kiểm định Bartlett 53
Bảng 3. 5. Kết quả EFA khái niệm mức độ ứng dụng CNTT trong HĐDH 53
Bảng 3. 6. Chỉ số KMO và kiểm định Bartlett 55
Bảng 3. 7. Kết quả EFA các yếu tố tác động đến mức độ ứng dụng CNTT trong
HĐDH 56
Bảng 3. 8. Tương quan biến tổng các biến quan sát mức độ ứng dụng CNTT
trong HĐDH 60
Bảng 3. 9. Tương quan biến tổng các biến quan sát nhân tố 1 61
Bảng 3. 10. Tương quan biến tổng các biến quan sát nhân tố 2 61
Bảng 3. 11. Tương quan biến tổng các biến quan sát nhân tố 3 62
Bảng 3. 12. Tương quan biến tổng các biến quan sát nhân tố 4 62
Bảng 3. 13. Tương quan biến tổng các biến quan sát nhân tố 5 63
Bảng 3. 14. Tương quan biến tổng các biến quan sát nhân tố 6 63
Bảng 3. 15. Hệ số Cronbach’s Alpha các nhân tố 64
Bảng 3. 16. Thống kê mô tả thực trạng Mức độ ứng dụng CNTT trong HĐDH
65
Bảng 3. 17. Kiểm định so sánh trung bình Mức độ ứng dụng CNTT theo địa
bàn 67
Bảng 3. 18. Trung bình mức độ ứng dụng CNTT theo địa bàn công tác 68

Phụ lục 3. Kết quả kiểm định thang đo với dữ liệu khảo sát thử 101
Phụ lục 4. Phiếu khảo sát chính thức 104
Phụ lục 5. Thống kê mô tả từng biến quan sát 107
Phụ lục 6. Tần số trả lời theo từng biến quan sát 108
Phụ lục 7. Thống kê so sánh các khía cạnh đặc điểm cá nhân 122
Phụ lục 8. Thư ngỏ xin khảo sát giáo viên 127
Phụ lục 9. Thư cảm ơn các trường THPT 128
- 1 -

MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Chúng ta đang sống trong thời đại thông tin và công nghệ thông tin đã
được ứng dụng vào hầu hết các lĩnh vực trong cuộc sống. Trong giáo dục, công
nghệ thông tin – truyền thông đã được đưa vào ứng dụng trong cả công tác quản
lý, giảng dạy và học tập; CNTT ngày nay vừa là một môn học, vừa là một công
cụ hỗ trợ giảng dạy và học tập hiệu quả trong nhà trường.
Vai trò, tầm quan trọng và hiệu quả của ứng dụng CNTT trong dạy học
đã được chứng minh bằng thực tiễn giáo dục trong và ngoài nước những năm
qua, nó cho thấy việc ứng dụng CNTT trong giảng dạy và học tập là xu thế tất
yếu của giáo dục. Đổi mới phương pháp dạy học bằng CNTT là một chủ đề lớn
được UNESCO đưa ra thành chương trình của thế kỷ XXI và “dự đoán sẽ có
sự thay đổi nền giáo dục một cách căn bản vào đầu thế kỷ XXI do ảnh hưởng
của CNTT”
[7]
. Trên thế giới, các chính sách mới về đổi mới giáo dục được xây
dựng dựa trên tiền đề và triển vọng của tích hợp CNTT một cách có hiệu quả
vào dạy học. Ở Việt Nam, việc ứng dụng CNTT trong giáo dục cũng rất được

trường chuyên biệt), 1904 giáo viên trong đó có 614 giáo viên dạy các môn tự
nhiên. Những năm học gần đây ngành giáo dục Bình Phước cũng đã tích cực
triển khai thực hiện nhiệm vụ CNTT theo hướng dẫn của Bộ GD&ĐT. Gần đây
nhất, “Quy hoạch phát triển CNTT tỉnh Bình Phước đến năm 2015, định hướng
đến năm 2020”
[28]
xác định đến năm 2015, “100% các trường THPT được trang
bị phòng máy tính đáp ứng nhu cầu dạy và học” và đến năm 2020 “e-learning
được triển khai rộng rãi trên địa bàn tỉnh”. Tuy nhiên việc ứng dụng CNTT
trong HĐDH của giáo viên ở mức độ nào, những yếu tố nào ảnh hưởng đến
mức độ ấy và làm thế nào để nâng cao mức độ ứng dụng CNTT trong dạy học
cho giáo viên THPT đến nay vẫn chưa có nghiên cứu nào được tiến hành. Trước
thực trạng đó tác giả chọn đề tài “Đánh giá những yếu tố ảnh hưởng đến mức
độ ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động dạy học của giáo viên các
môn tự nhiên bậc trung học phổ thông (nghiên cứu trên địa bàn tỉnh Bình
Phước)” với mong muốn góp phần thúc đẩy việc ứng dụng CNTT trong HĐDH
của giáo viên THPT tỉnh Bình Phước.

- 3 -

2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
Nghiên cứu đánh giá mức độ ứng dụng CNTT trong HĐDH của giáo
viên THPT đồng thời xác định mối tương quan giữa các yếu tố có ảnh hưởng
đến mức độ ứng dụng CNTT của giáo viên giảng dạy các môn khoa học tự
nhiên bậc THPT. Kết quả nghiên cứu sẽ cho thấy:
i) Thực trạng mức độ ứng dụng CNTT trong HĐDH của giáo viên giảng
dạy các môn khoa học tự nhiên trên địa bàn tỉnh Bình Phước.
ii) Chỉ ra các yếu tố tác động và mức độ tác động của từng yếu tố đến mức
độ ứng dụng CNTT trong HĐDH của giáo viên giải dạy các môn khoa
học tự nhiên tỉnh Bình Phước.

Vật lý, Hóa học, Sinh học thuộc các trường THPT công lập (hiện tại chưa có
trường dân lập) trên địa bàn tỉnh Bình Phước theo mẫu chọn trong nghiên cứu
này.
5. Câu hỏi nghiên cứu
1) Giáo viên giảng dạy các môn khoa học tự nhiên bậc THPT ứng
dụng CNTT trong HĐDH như thế nào?
2) Những yếu tố nào ảnh hưởng đến mức độ ứng dụng CNTT trong
HĐDH của giáo viên giảng dạy các môn khoa học tự nhiên bậc THPT?
6. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
6.1. Khách thể nghiên cứu:
- Khách thể: Giáo viên các môn Toán, Lý, Hóa, Sinh thuộc các trường
THPT công lập trên địa bàn tình Bình Phước.

- 5 -

- Tổng thể: Toàn thể giáo viên các môn tự nhiên bậc THPT trên địa bàn
tỉnh Bình Phước. Bình Phước có 22 trường THPT công lập (hiện chưa
có trường ngoài công lập) với tổng số 614 giáo viên dạy các môn tự nhiên
(không kể giáo viên môn Tin học)
[24]
.
- Mẫu nghiên cứu: Mẫu nghiên cứu được chọn theo phương pháp chọn
mẫu Phân tầng ngẫu nhiên không theo tỷ lệ
[29]
. Mẫu giáo viên được chọn
từ 13 trường THPT trên địa bàn tỉnh Bình Phước trong đó có 6 trường
thuộc khu vực thị xã và 7 trường không thuộc thị xã. Như vậy mẫu được
lấy trên tất cả các huyện thị trong toàn tỉnh Bình Phước.
- Cỡ mẫu: Với tổng thể 614 giáo viên, sai số mẫu là 5% và độ tin cậy là
95% thì cỡ mẫu sẽ là 237 giáo viên

7.2.2. Phương pháp phỏng vấn sâu
Phương pháp phỏng vấn sâu được sử dụng để phỏng vấn các chuyên gia
về lĩnh vực ứng dụng CNTT trong giáo dục, giáo viên các môn tự nhiên về các
tiêu chí đánh giá mức độ ứng dụng CNTT trong HĐDH của giáo viên THPT
đồng thời quan đó phát hiện những lỗi ngữ nghĩa của câu hỏi và cấu trúc bảng
hỏi để điều chỉnh. Phỏng vấn sâu các chuyên gia cũng là một trong những căn
cứ để xác định các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ ứng dụng CNTT trong HĐDH
của giáo viên các môn tự nhiên bậc THPT.
7. 3. Công cụ sử dụng trong nghiên cứu
Các công cụ được sử dụng trong nghiên cứu gồm:
- Công cụ thu thập thông tin: Ngoài nguồn sách, tạp chí tiếp cận được từ
các thư viện và nhà sách tác giả sử dụng cơ sở dữ liệu ProQues và Google
Scholar để tìm kiếm các nghiên cứu liên quan đến vấn đề nghiên cứu phục vụ

- 7 -

phương pháp khảo cứu tài liệu. Sử dụng máy ghi âm và sổ ghi chép phục vụ
phương pháp phỏng vấn sâu và bảng hỏi được xây dựng bởi nghiên cứu này
phục vụ phương pháp điều tra xã hội học.
- Công cụ xử lý thông tin: Tác giả sử dụng phần mềm MS Excel và SPSS
18 để mã hóa, nhập liệu và phân tích thống kê.
- Công cụ trình bày luận văn: Tác giả sử dụng phần mềm MS Word để
trình bày luận văn, phần mềm Endnote X6 để trích dẫn tài liệu tham khảo.
8. Cấu trúc của luận văn
Cấu trúc luận văn gồm 3 phần.
Phần mở đầu nêu tóm tắt nội dung cơ bản của luận văn. Phần nội dung
nghiên cứu gồm 3 chương; chương 1 trình bày về cơ sở lý luận và tổng quan
nghiên cứu vấn đề, chương 2 trình bày chi tiết các phương pháp nghiên cứu sử
dụng trong luận văn và xây dựng bộ công cụ nghiên cứu để thu thập số liệu,
chương 3 trình bày kết quả khảo sát và phân tích số liệu. Tiếp theo là phần kết

dục.
Bên cạnh những công trình nghiên cứu kể trên có thể kể đến một số lượng
lớn các bài báo khoa học, các khóa luận, luận văn, nghiên cứu về đề tài ứng
dụng CNTT trong giáo dục xong hầu hết cũng đều đề cập đến vai trò của ứng
dụng CNTT trong giáo dục hoặc phương pháp ứng dụng CNTT vào môn học
cụ thể nào đó. Đặc biệt, hầu hết các công trình đều hướng đến đối tượng giảng
dạy ở bậc cao đẳng, đại học.

- 9 -

Nguyễn Văn Hòa (2010)
[8]
đã tìm ra sự tác động của các yếu tố về thâm
niên công tác và thông tin đào tạo đến năng lực ứng dụng CNTT trong HĐDH
của giảng viên trường ĐH Sư phạm – ĐH Huế đồng thời cũng đề xuất một số
giải pháp nhằm nâng cao năng lực ứng dụng CNTT trong giảng dạy của giảng
viên. Tuy nhiên hạn chế của nghiên cứu là chỉ giới hạn trong khuôn khổ Trường
ĐH Sư phạm Huế, các kết quả nghiên cứu của luận văn được khảo sát trên mẫu
chưa đủ lớn để có thể trở thành những đánh giá mang tính khái quát. Mặc dù
còn có những hạn chế nhưng nghiên cứu cũng đã đề xuất được mô hình các yếu
tố tác động đến năng lực ứng dụng CNTT trong HĐDH của giảng viên trường
ĐH Sư Phạm - ĐH Huế.
Jef Peeraer và Trần Nữ Mai Thy (2011)
[21]
nghiên cứu “Ứng dụng Công
nghệ thông tin trong giáo dục Việt Nam: Từ chính sách tới thực tế” đã khẳng
định: “CNTT luôn được đề cao trong cuông cuộc đổi mới giáo dục như và một
môn học cũng như là một công cụ quan trọng để đổi mới phương pháp dạy
học”. Nghiên cứu đã cho thấy các nhà hoạch định chính sách đã rất quan tâm
đến việc ứng dụng công nghệ thông tin trong giáo dục và “học tập điện tử (e-

toàn cảnh về việc ứng dụng CNTT trong HĐDH trong nước. Các nghiên cứu
cho thấy có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến năng lực cũng như mức độ ứng dụng
CNTT trong HĐDH của giáo viên, là nguồn tham khảo hữu ích cho tác giả
trong việc xây dựng khung lý thuyết cho nghiên cứu này. Cũng qua khảo cứu
này tác giả phát hiện việc nghiên cứu sâu về đề tài ứng dụng CNTT trong
HĐDH là cần thiết và đặc biệt tác giả cũng nhận thấy chưa có nghiên cứu nào
về đánh giá mức độ ứng dụng CNTT trong HĐDH ở bậc THPT.
1.1.2. Các công trình nghiên cứu liên quan ở ngoài nước
Luận án tiến sĩ của Mohammed I. Isleem (2003)
[38]
, đại học Ohio (Hoa
kỳ), đã nghiên cứu sâu về mối tương quan của các yếu tố cơ bản với mức độ
ứng dụng CNTT trong HĐDH của giáo viên ngành công nghệ giáo dục
(technology education teachers). Nghiên cứu đã chỉ ra được mối tương quan
thuận của các yếu tố được lựa chọn với mức độ ứng dụng CNTT trong HĐDH
tuy nhiên chỉ dừng lại ở khách thể nghiên cứu là giáo viên ngành công nghệ

- 11 -

giáo dục trong phạm vi bang Ohio, Hoa Kỳ. Trong nghiên cứu của mình,
Mohammed đã xác định được các yếu cơ bản có tương quan đến mức độ ứng
dụng CNTT trong HĐDH của giáo viên cùng với bộ công cụ đo lường gồm 63
biến quan sát đã trở thành gợi ý hữu ích cho tác giả luận văn này trong việc xác
định khung lý thuyết cũng như xây dựng công cụ đo lường cho đề tài luận văn.
“Teacher ICT skill”
[35]
, một nghiên cứu của Sở giáo dục Tây Úc (Western
Australia) đã tiến hành khảo sát và đánh giá mức độ kiến thức, kỹ năng của
giáo viên trên địa bàn Western Australia trong lĩnh vực ứng dụng CNTT và
truyền thông phục vụ dạy học. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng năng lực sử dụng

Cher Ping Lim, Ching Sing Chai, Daniel Churchill (2010)
[39]
chỉ ra rằng
“Những phương tiện đánh giá từ các bài kiểm tra trình độ được chuẩn hóa đến
hồ sơ bài dạy điện tử đã được sử dụng để đánh giá trình độ tích hợp CNTT phục
vụ cho giảng dạy của các giáo sinh. Việc đánh giá dựa trên bốn phương diện:
khả năng sử dụng CNTT, thái độ và niềm tin đối với việc sử dụng CNTT, lý
luận sư phạm và việc sử CNTT trong thực tế”. Và nhận định: “Mặc dù đã có
nhiều bằng chứng cho thấy CNTT có tiềm năng lớn trong việc cải thiện chất
lượng dạy và học cũng như việc tiếp cận CNTT ngày càng dễ dàng hơn, đa số
giáo viên trên thế giới ngày nay vẫn chưa sử dụng công nghệ thành thạo hay
thường xuyên để có thể khai thác tiềm năng của nó.”.
Nhấn mạnh yếu tố nhân lực trong việc ứng dụng CNTT trong dạy học,
Craig Barrett (2012)
[11]
khẳng định: “Tất cả thiết bị công nghệ đang có trong
trường học ngày nay sẽ chẳng có giá trị gì nếu giáo viên không biết sử dụng
chúng một cách có hiệu quả. Chính các giáo viên mới đem lại sự kỳ diệu, chứ
không phải là chiếc máy vi tính”.
Các công trình nghiên cứu ở ngoài nước cũng cho thấy việc nghiên cứu
về ứng dụng CNTT trong HĐDH được đặc biệt quan tâm. Dựa trên các nghiên
cứu đã khảo cứu tác giả rút ra được nhiều nội dung quan trọng để kế thừa như
việc đánh giá tầm quan trọng và tác động tích cực của việc ứng dụng CNTT
trong HĐDH, các yếu tố cơ bản ảnh hưởng đến mức độ ứng dụng CNTT trong
dạy học, vai trò của tố nhân lực trong việc ứng dụng CNTT trong dạy học…
Dựa trên nghiên cứu của Isleem (2003)
[38]
, Jef Peeraer và Peter Van Petegem
[40]


sách giáo khoa điện tử.
Hướng dẫn nhiệm vụ CNTT năm học 2012-2013 của Bộ GD-ĐT
[6]
yêu
cầu triển khai Quyết định số 698/QĐ-TTg ngày 01/6/2009 của Thủ tướng Chính