CÁC THIẾT BỊ KĨ THUẬT TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ
1. Phim Vidéo giáo khoa
Phim video giáo khoa là những phim được xây dựng để phục vụ cho việc dạy học.
Phim có nội dung và cấu trúc gắn với nội dung của bài học và đảm bảo được những yêu cầu
sư phạm cần thiết. Phim không phải chỉ được lưu giữ trên băng hình, mà còn được ghi trên
đĩa hình (CD-R, DVD, ), ổ cứng của máy tính. Phim có thể chứa đựng một nội dung hoàn
chỉnh ứng với bài học, nhưng cũng có thể là một video clip phục vụ dạy học.
Phim video giáo khoa là phương tiện được sử dụng rộng rãi trong dạy học địa lý hiện
nay. Nhờ vào phương tiện này, học sinh nhận thức tài liệu không phải chỉ bằng thính giác
mà cả thị giác, nên ấn tượng về các nội dung học tập rõ nét và sâu sắc hơn.
Hiện nay, trong danh mục thiết bị dạy học địa lí đã có các phim video giáo khoa có nội
dung phù hợp với các bài cụ thể trong chương trình. Điều đó cho phép sử dụng phim video
giáo khoa như một cuốn sách địa lý thứ hai trong học tập của học sinh. Nếu như với sách
giáo khoa, học sinh phải đọc, sau đó tìm các nội dung chính, chủ yếu hoặc các thông tin cần
thiết để trả lời các câu hỏi của giáo viên, thực hiện các bài tập ở trên lớp, ở nhà thì đối với
phim video giáo khoa, học sinh nhìn bằng mắt các nội dung bài học bằng hình ảnh và lắng
nghe lời thuyết minh, sau đó cũng thực hiện các nhiệm vụ nhận thức theo yêu cầu của giáo
viên.
- Sử dụng phim video giáo khoa trong dạy học địa lý, phổ biến có các bước sau:
+ Định hướng mục đích, nội dung của phim.
+ Tổ chức cho học sinh xem phim theo từng đoạn; hoặc trước hết cho xem toàn bộ,
sau đó xem từng phần.
+ Sau mỗi đoạn, yêu cầu học sinh trả lời các câu hỏi, làm các bài tập hoặc thực hiện
các nhiệm vụ với mục đích cho học sinh lĩnh hội vững chắc và đầy đủ các kiến thức bài học
chứa đựng trong phim.
+ Khái quát hoá toàn bộ nội dung các phần của phim (nội dung của bài), cho học sinh
các bài tập vận dụng kiến thức đã học.
Tuy nhiên, tuỳ thuộc vào các bài học và nội dung của phim mà giáo viên có thể định ra
cách dạy cụ thể cho mỗi bài:
+ Thầy định hướng nội dung, đặt câu hỏi để học sinh trao đổi, thảo luận. Sau đó cho
học sinh xem phim để đối chiếu với kết quả thảo luận. Cách này thường thực hiện với các

Trong dạy học Địa lí, sử dụng máy chiếu overhead có một số ưu
điểm rất dáng kể, như:
- GV không bỏ sót kiến thức cơ bản. Các nội dung cơ bản sẽ đưa
lên một cách tóm tắt trên màn hình, GV có điều kiện mở rộng, đi sâu.
- Các kiến thức của bài học được trình bày một cách trực quan, rõ
ràng, tác động đến người học cả bằng hình và tiếng, nên dễ hiểu, dễ nhớ.
- Giờ học sinh động và hứng thú đối với HS hơn.
Việc sử dụng máy chiếu overhead liên quan đến việc thể hiện các nội dung cần trình
bày trên tờ giấy bóng. Để tăng thêm phần trực quan của hoạt động, các nội dung được thể
hiện trên giấy bóng cần được soạn thảo một cách ngắn gọn, trong nhiều trường hợp, nếu có
thể được, nên trình bày nội dung bằng các hình vẽ, lược đồ, sơ đồ, bảng biểu,
Trong trường hợp chiếu chữ (dàn bài, kiến thức cơ bản của mỗi mục, câu hỏi, bài
tập, ), cần trình bày câu thật đúng, ngắn gọn. Khi giảng bài, dùng giấy che những nội dung
trên cùng tờ giấy trong chưa giảng đến; giảng tới đâu, cho xuất hiện đến đó. Trường hợp
chiếu hình, có thể dùng nhiều tờ trong chồng lên nhau thể hiện sự phát triển của sự vật.
Trong quá trình dạy học, có thể dùng bút dạ để vẽ lên tờ giấy trong những hình minh hoạ
cần thiết, hoặc viết chữ, xây dựng sơ đồ,
HÌNH 1. Máy chiếu
overhead
3. CD - ROM Du lịch Việt Nam
Đây là CD - ROM do Tổng cục Du lịch Việt Nam phát hành, có nhiều thông tin về vị trí
địa lí, tài nguyên du lịch và tình hình hoạt động du lịch Việt nam, có thể sử dụng bổ ích trong
dạy học địa lí Việt Nam ở lớp 8 và 9, 12.
4. CD - ROM Atlat tài nguyên - môi trường Việt Nam
CD-ROM gồm các bản đồ Việt Nam, các bảng thống kê, các biểu đồ, các ảnh, video. Nội
dung đề cập đến các điều kiện tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên, dân cư, kinh tế, Ngoài phần
thông tin, còn có phần dành cho người đọc tự kiểm tra lại hiểu biết của bản thân.
5. Máy vi tính
Máy vi tính được sử dụng trong dạy học Địa lí để khai thác thông tin địa lí (từ kênh
chữ, từ bản đồ, sơ đồ, tranh ảnh, ), thống kê các số liệu, tạo ngân hàng dữ liệu thông tin địa

http://www.national geographic.com (trang WebSite địa lí)
http://www.green channel.com (trang WebSite về môi trường)
http://www.unep.ch (trang WebSite của Uỷ ban bảo vệ môi trường thế giới)
7. Encarta Reference Libary (Thư viện tham khảo điện tử của hãng Microsoft)
Encarta hoặc World Atlas là phần mềm chứa đựng một khối lượng lớn kiến thức địa lí,
lịch sử, văn hoá khổng lồ của nhân loại.
Hệ thống bản đồ trên Encarta phong phú và có thể được phóng to, thu nhỏ dễ dàng, có thể
trải trên mặt phẳng hoặc bề mặt cong của quả địa cầu, có thể in ra giấy rất thuận tiện. Phần
thống kê của Encarta có rất nhiều nội dung cụ thể về dân số, thu nhập, giáo dục, tuổi thọ, kinh
tế, thương mại, của các nước. Các thông tin này được thường xuyên cập nhật từ các nguồn
Ngân hàng thế giới (WB), Quĩ Dân số Liên Hiệp Quốc (UNFPA),
8. Phần mềm PC FACT
PC Fact là phần mềm chứa đựng các bản đồ và tư liệu địa lí, giúp cho giáo viên có thêm
nhiều thông tin trong dạy học địa lí. Nội dung địa lí của phần mềm PC Fact gồm có:
+ Bản đồ hành chính thế giới, các châu lục, các khu vực lớn và bản đồ của 200 quốc gia
và lãnh thổ trên thế giới.
+ Bản đồ tự nhiên thế giới, các châu lục, các khu vực lớn và các quốc gia và lãnh thổ trên
thế giới.
+ Bản đồ các khu vực giờ trên Trái Đất.
+ Bản đồ kinh tế - xã hội (bản đồ dân số, công nghiệp, nông nghiệp, trình độ học vấn, )
+ Các loại bản đồ trống.
+ Các tháp tuổi, số liệu, biểu đồ về dân số, kinh tế của các nước và lãnh thổ trên thế giới.
+ Danh mục của gần 1000 địa danh trên thế giới về núi, sông, biển,
+ Sơ đồ chỉ vị trí của khoảng 4500 thành phố trên thế giới.
+ Quốc kì, quốc ca của hầu hết các nước trên thế giới.
PC Fact được thiết kế gọn, dễ sử dụng. Với phần mềm này, giáo viên có thể khai thác
được khá đầy đủ các tài liệu cần thiết về các nước trên thế giới, phục vụ cho việc soạn bài, dạy
học trên lớp, soạn bài tập cho học sinh, in bản đồ trống cho học sinh làm các bài thực hành, xây
dựng bài kiểm tra địa lí, Bản đồ ở PC Fact được thiết kê trên nền của phần mềm ARC/INFO,
MapInfo nên có thể phóng to hoặc thu nhỏ một cách tiện lợi. Tuy nhiên, do chưa được Việt hoá,

phục vụ cho ý tưởng dạy học của giáo viên.
+ Cho phép kết nối với các phần mềm dạy học khác có hữu ích nhiều trong dạy học
địa lí, hiện có nhiều như PC Fact, Microsoft Encata World Atlas, Maps & Facts,
+ Có thể sử dụng đặt câu hỏi, công bố câu kết luận/trả lời, đặt nhiệm vụ cho học sinh
kèm với sử dụng tranh ảnh, bản đồ, biểu đồ, bảng số liệu, , thuận lợi cho giáo viên thực
hiện dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh.
Tuy có rất nhiều ưu điểm, nhưng PowerPoint chỉ là một trong những phương tiện dạy
học địa lí được giáo viên sử dụng theo một định hướng nhất định trong các phương pháp
dạy học cụ thể. PowerPoint không phải là phương pháp dạy học địa lí. Đồng thời, cần phải
tránh quan niệm cho rằng sử dụng PowerPoint trong bài dạy học địa lí, nghĩa là đã đổi mới
phương pháp dạy học. Vài năm trở lại đây, một số giáo viên ở các địa phương, đặc biệt ở
nơi có điều kiện, đã tìm tòi, sử dụng PowerPoint trong bài dạy học và đã đạt được một số
kết quả khả quan. Bên cạnh đó, cũng còn nhiều giáo viên dùng PowerPoint như một thứ
“trang sức” cho bài dạy. Thay vì thuyết trình kết hợp với ghi bảng, thì bây giờ thuyết trình
kết hợp với trình chiếu PowerPoint. Phương pháp dạy học vẫn theo hướng truyền thụ tri
thức một chiều, không phát huy được tính tích cực học tập của học sinh, ngoại trừ thay thế
cho ghi bảng và sử dụng bản đồ treo tường bằng việc chiếu kí tự và bản đồ lên màn hình.
Trong xu hướng đổi mới phương pháp dạy học hiện nay, cần phải xem dạy học là quá
trình trong đó học sinh hoạt động tích cực, chủ động, sáng tạo với các nguồn tri thức dưới
sự hướng dẫn, tổ chức, chỉ đạo của giáo viên để lĩnh hội tri thức, rèn luyện kĩ năng, tạo ra sự
phát triển của bản thân. Dạy học theo lối truyền thụ tri thức một chiều, dù có sự hỗ trợ của
các phương tiện dạy học hiện đại cũng không thể chấp nhận được. Sử dụng PowerPoint
trong dạy học cần quán triệt quan điểm đó từ khâu thiết kế bài dạy học đến khâu đánh giá
giờ dạy.
(Theo PGS. TS. NGUYỄN ĐỨC VŨ)