Nhà văn Nguyễn Tuân: Trăm năm vang bóng
Nhà văn Kim Lân, trong một bài viết có tính chất "phúng viếng" bậc đàn anh Nguyễn Tuân, đã buông nhận xét: "Nguyễn
Tuân, anh là người sung sướng nhất". Quả tình, nhìn vào cuộc đời Nguyễn Tuân, dù có những khúc gian nan, song ông vẫn
là người… "sung sướng".
Sinh thời, trong các nhà văn Việt Nam, ông luôn là tâm điểm thu hút sự chú ý
của mọi người. Ngày ông tạ thế, Báo Văn nghệ làm một số báo đặc biệt để tưởng
nhớ ông và đến nay, khó có số báo nào tập hợp được nhiều bài viết hay về một
tác giả như số báo dành cho Nguyễn Tuân. Những dịp kỷ niệm ngày sinh và ngày
mất của ông, anh em trong văn giới đều không quên. Cũng trên tinh thần như
vậy, trong bài viết này, tôi xin kể lại một số mẩu chuyện vui có tính giai thoại về
nhà văn Nguyễn Tuân khi chúng ta đã bước sang năm 2010, chẵn 100 năm sinh
nhà văn Nguyễn Tuân.
Với chú bé thích chen ngang
Sinh thời, nhà văn Nguyễn Tuân có thói quen đến uống bia ở quầy bia Cổ Tân.
Bấy giờ bia còn là loại hiếm nên đôi khi nhà văn cũng phải xếp hàng như mọi
người và bởi vậy mà ông được chứng kiến không ít cảnh chen ngang. Lần ấy,
nhà văn già rất ngạc nhiên khi thấy một chú bé - tay xách một cái can to - ở đâu
bỗng chạy đến, lách vào đứng ngay trước mặt ông. Nhà văn nắm lấy vai chú bé,
hỏi ngay:
- Này, cháu làm gì thế?
Đứa bé ngước mắt nhìn ông già rồi trả lời hết sức thản nhiên:
- Thưa bác, cháu xếp hàng mua bia cho bố cháu.
- Thế thì - Nhà văn già cúi xuống đứa bé - Cháu hãy nhìn kỹ bác đây này: Bác
già rồi. Đầu bác hói, tóc bác bạc, cằm bác có râu. Nhớ chưa?
- Dạ thưa bác, cháu nhớ rồi - Lần này đứa bé trả lời có vẻ ngần ngại. Song nó
vẫn băn khoăn - Nhưng thưa bác, nhớ thế để làm gì ạ?
Nhà văn già điềm nhiên trả lời:
- À, để rồi ngày mai nhỡ bác có đến sau thì nhớ cho bác chen ngang với nhé.
Đứa bé im lặng, đỏ bừng mặt Nó đã hiểu.
Với nhà phê bình cơ hội
Ai cũng biết Nguyễn Tuân vốn là người không ưa gì các nhà phê bình. Ông từng

2008 - trong thời kỳ là phi công tham gia cuộc chiến tranh Việt Nam, đã bị ta
bắn rơi ngày 25/10/1967 khi thực hiện phi vụ đánh bom Hà Nội. Sau này, trong
một cuốn băng trả lời phỏng vấn, ông nói ông không rõ máy bay của mình "bị
dính tên lửa hay đạn phòng không". Chỉ biết, khi nhảy dù, ông rơi xuống một hồ
nước và được người dân vớt lên, đưa tới bệnh viện. Cũng trong cuộc phỏng vấn,
McCain cho hay, ông được phía ViệtNam đối xử tốt.
Về việc xử sự với John McCain, trong tư cách tù binh chiến tranh, ở bài bút ký
"Đèn điện phố phường Hà Nội vui sáng hơn bất cứ lúc nào" (sau này được đưa
vào tập bút ký "Hà Nội ta đánh Mỹ giỏi"), nhà văn Nguyễn Tuân đã phơi mở
cho chúng ta thấy chính sách nhân đạo của Nhà nước Việt Nam trong việc đối xử
với tù binh nói chung và với cá nhân Thiếu tá phi công John McCain nói riêng.
Trong bài bút ký, Nguyễn Tuân gọi McCain theo cách ông phiên âm ra tiếng
Việt là Mích Kên. Ông kể, khi McCain ngỏ ý "Xin ông một điếu thuốc lá", thì
nhà văn lớn của Việt Nam trực tiếp cắm thuốc và bật diêm cho McCain hút.
Theo mô tả của Nguyễn Tuân thì hành động của ông đã khiến viên phi công Mỹ
phải nhiều lần nghển đầu cảm ơn.
Cũng tại cuộc chất vấn này, Nguyễn Tuân đã có những trao đổi về văn học với
viên phi công tù binh. Và khi McCain nói ông ta thích đọc tác phẩm của các nhà
văn Mỹ John Steinbeck, Hemingway, và cho rằng Steinbeck sau này viết không
hay vì "già rồi nên cỗi", ông ta đã được lão nhà văn Việt Nam chỉnh lại, rằng
Steinbeck "lẫn mất phương hướng và sự thật lịch sử rồi", rằng đáng ra người ta
phải thu hồi cái sắc bằng (của giải Nobel) đã trao cho ông này vì những trang
viết ca ngợi sự giết chóc của quân xâm lược Mỹ.
Nhân thể, Nguyễn Tuân đã nói cho McCain hay, việc ông ta còn sống sau lần
máy bay bị bắn hạ không phải vì "Chúa Trời nào đã cứu sống anh đâu mà chính
là vì những người dân Hà Nội chân chính đó đã hết sức tôn trọng phép nước đối
với tù binh Mỹ bị bắt sống". Theo phân tích của Nguyễn Tuân, những người bơi
ra vớt McCain ở hồ Trúc Bạch hôm ấy hoàn toàn có thể giết chết ông ta vì họ
từng là nạn nhân của bom đạn Mỹ. Cuối buổi trò chuyện, McCain thổ lộ: "Có lẽ
sau này tôi sẽ xin đi làm quản lý ở một công ty nào" và "tôi là một người đang

"Để là "Hà Nội ta đánh Mỹ giỏi" cứ thấy y như mình đứng ở bề trên mà ban
khen cho Hà Nội vậy".
Nguyễn Tuân nổi xung: "Đấy! Ba cái anh duyệt bài là chúa hay suy diễn. Tôi
không có đứng trên đứng dưới gì sất, chỉ có điều là tôi không chịu được cái gì
chung chung. Tôi nói "Hà Nội ta" là "Hà Nội của chúng ta đây! Của ta đây!".
Tôi tự hào về cái Hà Nội của ta, thế có được không? Thế còn đánh Mỹ thì phải
nói "đánh Mỹ giỏi" chứ nói "đánh Mỹ" thì ai biết đánh Mỹ như thế nào? Một
cái tên sách, nó là cái tên sách của tôi, sao ông cứ bắt phải giống mọi người? Nếu
ông làm biên tập mà cứ muốn gọt tôi cho bằng tròn vo như vậy, không có cá tính,
không có cái riêng của tôi thì thôi, để sách đó, tôi không in nữa".
Với người đi viếng mình
Là một người từng nhiều lần trong đời tiễn đưa bạn hữu về chốn an nghỉ cuối
cùng, nhà văn Nguyễn Tuân thường để ý tới sự nắng nôi của con đường dẫn vào
khu nghĩa trang. Đặc biệt, đường đến nghĩa trang Văn Điển trước đây còn không
mấy có nhà cửa, bóng cây xanh, những người đi theo xe tang thường phải chịu
những nỗi cực nhọc vất vả khi vào ngày hè oi nóng. Bởi vậy, trong một lần nói
vui với bạn bè về việc sau này mình khuất núi, nhà văn Nguyễn Tuân ngỏ ý: Vì
bình sinh hay uống bia, nên ông đề nghị, khi chết, thay vì việc mua vòng hoa, mọi
người hãy tập trung số tiền đó để mua một téc bia chở đi trước xe đặt quan tài
ông để phục vụ anh em trên đường tiễn ông xuống