ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
LÊ THỊ HIỀN Tìm hiểu đặc sắc nghệ thuật của nhà văn
Nguyễn Tuân trước Cách mạng tháng Tám
năm 1945
LUẬN VĂN THẠC SĨ VĂN HỌC VIỆT NAM
sâu vào trong tâm trí người đọc. Chẳng hạn như trong kho tàng văn học dân
gian: những bài ca hay, những câu chuyện kể hấp dẫn giàu giá trị văn chương
2
đã được lưu truyền đến hôm nay và mãi mãi về sau. Còn đối với văn học viết,
những tên tuổi như: Nguyễn Trãi, Nguyễn Du, Hồ Xuân Hương, Cao Bá
Quát, Nguyễn Đình Chiểu, Nguyễn Khuyến, Tú Xương, Phan Bội Châu,
Nguyễn ái Quốc - Hồ Chí Minh, Tố Hữu, Xuân Diệu, Huy Cận, Ngô Tất Tố,
Nguyễn Công Hoan, Vũ Trọng Phụng, Nam Cao, Nguyễn Tuân, Tô Hoài
đã, đang và sẽ mãi là niềm tự hào cho dân tộc Việt Nam. Đối với nhà văn
Nguyễn Tuân, khi viết về cuộc đời và sự nghiệp văn học của ông, nhà văn
Nguyễn Đình Thi cho rằng: "Nguyễn Tuân là một trong mấy nhà văn lớn mở
đường và đắp nền cho văn xuôi Việt Nam thế kỷ XX. Cùng với những bạn
cùng thời như Ngô Tất Tố, Nguyễn Công Hoan, Vũ Trọng Phụng, Thạch Lam,
Nam Cao, Nguyễn Tuân đã đặt viên đá riêng vào cái nền còn mới mẻ của văn
xuôi tiếng Việt ta và viên đá của Nguyễn Tuân là một hòn đá tảng, mà tôi tin
là chắc bền trong thời gian "
(56/546)
.
Một điều chắc chắn rằng giá trị đích thực của văn chương sẽ được người
đời ghi nhận. Nhà nghiên cứu Vũ Ngọc Phan nhận xét về sự nghiệp văn học
của Nguyễn Tuân: "Một ngày không xa khi mà văn chương Việt Nam được
người Việt Nam ham chuộng hơn bây giờ, tôi dám chắc những văn phẩm của
Nguyễn Tuân sẽ còn có một địa vị xứng đáng hơn nữa"
(56/52)
. Lời tiên đoán
của Vũ Ngọc Phan đã trở thành hiện thực. Bởi lẽ những đóng góp to lớn của
nhà văn Nguyễn Tuân đối với nền văn học Việt Nam đã được Đảng và Nhà
nước trao tặng cho ông phần thưởng cao quý - giải thưởng Hồ Chí Minh (đợt
đầu tiên, ngày 04/11/1996).
sáng sủa hơn nữa, cố tránh những lối hành văn cầu kỳ - sự cầu kỳ trong cái
tìm tòi, không phải cái cầu kỳ trong cách điệu tả - tránh những chữ nhắc lại,
những sự kiểu cách, những lối về âm điệu trong câu văn. Có lẽ tác giả muốn
nói hết cả những cái mình biết và tác giả biết nhiều nên có sự lộn xộn đó
chăng?"
(56/230)
.
4
Đối với nhà văn Vũ Ngọc Phan trong cuốn Nhà văn hiện đại, ông đã có
những nhận xét rất xác đáng về phong cách văn chương của nhà văn Nguyễn
Tuân: "Chỉ người ưa suy xét đọc Nguyễn Tuân mới thấy thú vị, vì văn Nguyễn
Tuân không phải thứ văn chương để người nông nổi thưởng thức. Một ngày
không xa khi mà văn chương Việt Nam được người Việt Nam ham chuộng hơn
bây giờ, tôi dám chắc những văn phẩm của Nguyễn Tuân sẽ còn có địa vị
xứng đáng hơn nữa"
(56/52)
. Và một điều chắc chắn rằng giá trị đích thực của
văn chương sẽ được người đời ghi nhận.
2.2. Từ sau Cách mạng tháng Tám năm 1945 đến năm 1975.
Sau Cách mạng tháng Tám một loạt sáng tác mới của nhà văn Nguyễn
Tuân ra đời như: Ngày Cách mạng đầy tuổi tôi, Đường vui, Tình chiến
dịch, Tuỳ bút kháng chiến Dù là những sáng tác mới song các nhà nghiên
cứu vẫn nhận ra bóng dáng con người cũ của nhà văn. Đọc Gió Lào năm
1947, Trương Chính phê phán Nguyễn Tuân: "Sao mà kềnh càng đến thế". ở
Hội nghị tranh luận văn nghệ Việt Bắc năm 1948 nhà văn Nguyên Hồng có
nhận xét về tuỳ bút Đường vui của nhà văn Nguyễn Tuân: "Nguyễn Tuân yêu
mình quá, dựng mình lên nhiều quá"
(34/7)
. Đối với Triều Mai thì lại đồng tình
Tám nhà văn quá đề cao cái Tôi cá nhân, ẩn mình trong cái vỏ cá nhân, không
hoà mình với thế giới xung quanh thì các sáng tác sau Cách mạng tháng Tám
ông quan tâm hết thảy mọi việc xung quanh, quyết tâm đoạn tuyệt với quá
khứ. Chính vì thế mà các nhà nghiên cứu đã có cái nhìn trân trọng và cảm
thông cũng như nhận ra được phong cách riêng của nhà văn Nguyễn Tuân.
2.3. Từ năm 1975 đến nay.
Sau khi cả hai miền Nam Bắc hoàn toàn thống nhất, đất nước ta bước vào
giai đoạn xây dựng nền kinh tế mới. Đối với văn học trong thời kỳ này (đặc
biệt từ năm 1986 trở đi) cũng đã có nhiều thay đổi, người sáng tác được tự do
phát huy hết khả năng của mình. Các nhà nghiên cứu cũng đã có cái nhìn mới,
cởi mở hơn đối với nhà văn Nguyễn Tuân. Năm 1977, Phong Lê có viết bài
Nguyễn Tuân trong tuỳ bút, ông phê phán tuỳ bút Phở của Nguyễn Tuân:
"Những câu chuyện ngoài lề, chứ chưa phải là nơi chứa đựng những vấn đề
mới dồn tụ những âm vang lớn của đời sống, nhất là đời sống trong xây dựng
chủ nghĩa xã hội"
(56/88)
. Ông còn nói thêm: "Trong giai đoạn cách mạng mới
này qua tuỳ bút Nguyễn Tuân, dù viết về chiến tranh hay về xây dựng hoà
bình, nhà văn thường hay cài vào những ý lấp lửng Nhiều trang viết của
6
anh có một vẻ gì đó không bình thường"
(56/88)
. Đó là cách nhìn và đánh giá rất
khắt khe của Phong Lê đối với nhà văn Nguyễn Tuân.
Trong số các nhà nghiên cứu về Nguyễn Tuân đáng phải kể đến là
Nguyễn Đăng Mạnh, ông là người nghiên cứu về Nguyễn Tuân một cách khá
toàn diện và sâu sắc. Nguyễn Đăng Mạnh nghiên cứu về Nguyễn Tuân từ năm
1968 với bài Con đường Nguyễn Tuân đi đến bút ký chống Mỹ; hai bài
giới thiệu có quy mô cho Tuyển tập Nguyễn Tuân (2 tập năm 1984 - 1986)
Tuân. Năm 1983 trong cuốn Nhà văn Việt Nam 1945 - 1975, tập 2, Phan Cự
Đệ khẳng định: "Trước cách mạng ta chỉ có một Nguyễn Tuân nghệ thuật vị
nghệ thuật, một Nguyễn Tuân nghệ sĩ thuần tuý. Bây giờ ta đã có một công
dân Nguyễn Tuân bên cạnh một Nguyễn Tuân nghệ sĩ, một cán bộ Nguyễn
Tuân hoà hợp với một nhà văn Nguyễn Tuân"
(56/106)
. Nhà văn Nguyễn Tuân đã
trải qua con đường đầy gian khổ với rất nhiều trăn trở, day dứt để phủ định
con người cũ và xây dựng con người mới. Quá trình Lột xác đó không hề đơn
giản đối với nhà văn, điều này đã được Phan Cự Đệ lý giải một cách sâu sắc:
"Sau cách mạng nhà văn không đối lập hai yếu tố thẩm mĩ và xã hội nhưng
anh vẫn bắt nhanh những mặt đẹp, nhạy cảm với cuộc sống mới từ góc độ
thẩm mĩ"
(56/107)
. Quan niệm của nhà văn Nguyễn Tuân khi nhìn nhận, đánh giá
mọi mặt của cuộc sống đều xuất phát từ cái đẹp và chỉ cái đẹp mà thôi. Phan
Cự Đệ còn nhận thấy ở nhà văn Nguyễn Tuân có điểm đặc biệt: "Nguyễn
Tuân thuộc số người mê say Đôxtôiepxki thời ấy. Họ cũng muốn tung hê nổi
loạn như các nhân vật của Đôxtôiepxki, muốn chống lại một thứ trật tự giả
dối "
(56/104)
.
Ngoài các công trình nghiên cứu về sự nghiệp văn học của nhà văn
Nguyễn Tuân còn có rất nhiều bài viết về kỷ niệm gắn bó sâu sắc của các nhà
nghiên cứu đối với nhà văn Nguyễn Tuân như: Hỏi chuyện Nguyễn Tuân về
những ngày đầu kháng chiến chống Pháp (Ngọc Trai); Những lần gặp gỡ
(Nguyễn Quang Sáng); Những người Sài Gòn và anh Nguyễn (Nguyễn
Nguyên); Nguyễn Tuân trong lòng tôi (Đoàn Minh Tuấn); Sống đẹp từng
ngày (Nguyên Ngọc); Lần cuối cùng gặp gỡ bác Tuân (Phan Hồng Giang);
Tản mạn về Nguyễn Tuân (Nguyễn Đăng Mạnh) Đây là những bài viết
9
Nguyễn Đăng Mạnh: "Nguyễn Tuân là một hiện tượng văn học phức tạp nhất
giai đoạn trước Cách mạng tháng Tám"
(56/91)
. Nhưng với lòng say mê và
ngưỡng mộ nhà văn Nguyễn Tuân, chúng tôi mong muốn được góp phần làm
rõ nét độc đáo và những đặc sắc nghệ thuật của Nguyễn Tuân trước Cách
mạng tháng Tám năm 1945. Hy vọng rằng đó là những đóng góp nhỏ bé của
chúng tôi góp phần vào việc khẳng định Nguyễn Tuân là một nhà văn có
phong cách độc đáo tài hoa và có một sự nghiệp văn học phong phú và đa
dạng.
4. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu.
Sự nghiệp sáng tác của Nguyễn Tuân kéo dài hơn 60 năm và trải đều ở hai
chặng đường trước và sau Cách mạng tháng Tám năm 1945. ở chặng đường
nào ông cũng có những thành tựu đặc sắc. Nhưng trong khuôn khổ một luận
văn thạc sĩ, chúng tôi chỉ đề cập đến những sáng tác của ông giai đoạn trước
cách mạng. Thông qua việc tìm hiểu những sáng tác của nhà văn Nguyễn
Tuân giai đoạn này, luận văn cố gắng làm nổi rõ được những đặc sắc nghệ
thuật và phong cách tài hoa độc đáo của nhà văn.
5. Phương pháp nghiên cứu.
Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học sau:
5.1. Phương pháp hệ thống: nhằm nghiên cứu những sáng tác của nhà
văn Nguyễn Tuân theo một hệ thống từ quan điểm nghệ thuật, thế giới nhân
vật, thời gian nghệ thuật, không gian nghệ thuật, ngôn ngữ và giọng điệu.
5.2. Phương pháp so sánh văn học: được tiến hành ở một số nét tiêu biểu
về nghệ thuật sáng tác trong các tác phẩm của nhà văn Nguyễn Tuân với các
nhà văn, nhà thơ khác để tìm ra nét riêng độc đáo của nhà văn này.
Phần Nội dung
Chương 1
Quan điểm nghệ thuật của nhà văn Nguyễn Tuân
Cuộc đời và sự nghiệp văn học của nhà văn Nguyễn Tuân đã có những
đóng góp quan trọng đối với nền văn học dân tộc và nhân loại. Qua những
trang viết của nhà văn, người đọc có thể nhận ra được đó là văn chương của
Nguyễn Tuân, những câu chữ này là của riêng Nguyễn Tuân. Ngay từ những
tác phẩm đầu tiên của ông người đọc đã có thể nhận ra cái riêng, cái độc đáo
tài hoa, uyên bác của cá nhân nhà văn. Nhà văn Nguyễn Tuân là người có tài,
có sự am hiểu sâu sắc, có vốn từ phong phú, có lòng say mê nghề nghiệp, ham
tìm tòi sáng tạo Mọi câu, mọi chữ nhà văn sử dụng rất hợp lý vừa lại có
duyên, dường như có sự hoà quyện cả thơ, ca, nhạc, họa. Nhà văn Anh Đức
đã khẳng định Nguyễn Tuân rất xứng đáng là: "Một bậc thầy của nghệ thuật
ngôn từ một nhà văn độc đáo vô song mà mỗi dòng chữ tuôn ra đầu ngọn
bút đều như có đóng một dấu triện riêng"
(56/524)
. Không phải dễ gì nhà văn nào
cũng xây dựng được cho mình một phong cách riêng, mà thực ra chỉ những
nhà văn lớn, có tài năng mới có thể xây dựng cho mình một phong cách riêng
độc đáo. Đối với nhà văn Nguyễn Tuân, trải qua hơn 60 năm cầm bút đã để
lại cho đời một di sản văn học đáng quý. Để hiểu được các sáng tác của nhà
văn Nguyễn Tuân, trước hết chúng ta phải hiểu được: Quan điểm nghệ thuật
của Nguyễn Tuân.
Quan điểm nghệ thuật của Nguyễn Tuân là một vấn đề khá phức tạp, có
nhiều mâu thuẫn, không nhất quán, nhất là giai đoạn trước Cách mạng tháng
Tám năm 1945. Khi bàn tới quan điểm nghệ thuật của Nguyễn Tuân, Nguyễn
Đăng Mạnh trong Lời giới thiệu tuyển tập Nguyễn Tuân, tập 1, năm 1981
(13/338)
. Nhiều khi Nguyễn Tuân còn ca ngợi vẻ đẹp ma quái của tiếng
đàn, cuộc đàn hát cứ như một thứ thôi miên, dường như tiếng đàn làm cho
người ta quên đi mọi thứ ở trên đời: "Người ta vừa hát, vừa khóc và người ta
đàn đến cái mức hộc máu ra mà gục chết dưới gốc nhạc khí"
(13/407)
.
13
Như vậy chúng ta có thể thấy rằng: trước Cách mạng tháng Tám quan
điểm nghệ thuật của Nguyễn Tuân rất trọng cái đẹp hình thức, thậm chí có lúc
đến mức cực đoan. Nói như vậy cũng không có nghĩa là lúc nào quan điểm ấy
cũng chi phối ngòi bút của ông. Bởi lẽ có nhiều trang viết của Nguyễn Tuân
đã thể hiện thái độ yêu ghét, trọng khinh rõ ràng mà không phải xuất phát từ
tiêu chuẩn hình thức. Những trang viết về nhân vật Huấn Cao trong truyện
ngắn Chữ người tử tù là một ví dụ: Huấn Cao là một nghệ sĩ tài hoa, có tài
viết chữ nổi tiếng tỉnh Sơn, mà chơi chữ là một thú chơi tao nhã của người
xưa, rất nhiều người mơ ước, đặc biệt là viên quan coi ngục mơ ước có được
chữ của Huấn Cao treo trong nhà: "Có được chữ Huấn Cao mà treo là có một
báu vật ở trên đời"
(13/100)
. Huấn Cao không chỉ là một nghệ sĩ tài hoa mà còn
là một bậc anh hùng cứu nước, tuy chí lớn không thành nhưng lúc nào cũng
giữ tư thế hiên ngang bất khuất. Huấn Cao coi thường quyền lực, khinh bỉ
viên quan coi ngục. Nhưng sau khi hiểu được tấm lòng của viên quản ngục,
một con người mặc dù ở chốn ngục tù đen tối nơi cái ác, cái xấu ngự trị mà
vẫn biết yêu, biết quý cái đẹp, Huấn Cao đã đồng ý cho chữ: "Nào ta có biết
đâu một người như thầy Quản đây mà lại có những sở thích cao quý như vậy.
Thiếu chút nữa, ta đi phụ mất một tấm lòng trong thiên hạ"
(13/101)
ném cái mũ của tên công sứ lăn lộn dưới bãi cỏ pháp trường. Đây là một trong
những chi tiết thật sâu sắc của tác phẩm thể hiện thái độ phê phán kín đáo và
không kém phần thâm thuý của tác giả.
Nếu nhìn từ góc độ lịch sử cụ thể để xem xét quan điểm nghệ thuật của
nhà văn Nguyễn Tuân, chúng ta có thể hiểu được những mâu thuẫn trong
quan điểm nghệ thuật của nhà văn. Nhà văn Nguyễn Tuân vốn là môn đồ của
thuyết: "nghệ thuật vị nghệ thuật", "trọng cái đẹp hình thức". Nhà văn có quay
lưng lại với hiện thực nhưng đó là hiện thực đen tối của xã hội thực dân
phong kiến, chứ không phải quay lưng lại với những tinh hoa, truyền thống
tốt đẹp của dân tộc cũng như những cảnh đẹp nên thơ của quê hương, đất
nước. Trước Cách mạng tháng Tám nhà văn chưa đủ sức mạnh để chống lại
15
xã hội thực dân phong kiến mặc dù ông có lòng yêu dân, yêu nước tha thiết.
Vì thế tất cả những gì mà ông yêu quý cũng như tâm sự của chính mình
Nguyễn Tuân đều gửi gắm vào trong các tác phẩm văn chương.
Qua các tác phẩm của nhà văn Nguyễn Tuân, người đọc nhận thấy: suốt
cả cuộc đời cầm bút của mình, Nguyễn Tuân đã khao khát đi tìm và tôn thờ
cái đẹp, cái thật trong cuộc sống hiện tại, trong quá khứ, trong cả cuộc sống
giang hồ, xê dịch. Chính vì thế mà trong bài điếu văn truy điệu nhà văn
Nguyễn Tuân, nhà văn Nguyễn Đình Thi có viết: "Tôi nghĩ rằng có lẽ trong
những trang viết của Nguyễn Tuân ở dưới sâu những cái bề ngoài nổi gai góc
hoặc phiêu lãng, ở đằng sau những sự ngoa ngoắt và cả khinh bạc của một
thời ngột ngạt, quẩn quanh, tù túng, bế tắc, ở dưới sâu tất cả những cái ấy là
sự đi tìm cái đẹp và đi tìm cái thật, là nỗi khao khát cái đẹp và nỗi khao khát
cái thật, là lòng yêu cái đẹp và yêu cái thật"
(56/547)
.
Trong bài Nguyễn Tuân và cái đẹp, nhà nghiên cứu Hà Văn Đức có
viết về quan niệm của nhà văn Nguyễn Tuân: "Tách rời cái đẹp khỏi cái có
(56/547)
. Cuộc sống hiện thực mà người nghệ sĩ đang sống toàn những
chuyện xấu xa, lừa lọc. Chính vì thế mà Nguyễn Tuân tìm kiếm, theo đuổi cái
đẹp trong quá khứ, trong bước đường giang hồ xê dịch. Tuy nhiên, cũng xuất
phát từ góc độ cái đẹp, nhà văn Nguyễn Tuân đã có phát hiện một cách sắc
sảo những nét phản thẩm mĩ, những mặt xấu xa, thấp hèn của bọn người trọc
phú, trưởng giả trong xã hội đương thời. Điều đáng chú ý ở đây là thái độ phê
phán của nhà văn Nguyễn Tuân đối với xã hội chủ yếu xuất phát từ góc độ
thẩm mĩ, chứ không phải quan điểm giai cấp. Ông lên án bọn người xấu xa vì
chúng không biết nâng niu, trân trọng cái đẹp, chứ không phải vì chúng áp
bức bóc lột. Đây chính là điểm phân biệt rõ nét nhà văn Nguyễn Tuân với các
nhà văn hiện thực cùng thời. Đối với nhà văn Nguyễn Tuân, việc phản ứng lại
xã hội trên phương diện mĩ học là một đặc điểm nổi bật không giống với bất
cứ nhà văn nào. Ông suốt đời tôn thờ cái đẹp và khao khát đi tìm cái đẹp như
một cứu cánh, một phương tiện để khẳng định mình. Chính điều này đã lí giải
những ưu điểm cũng như những hạn chế trong quan niệm về cái đẹp của nhà
văn Nguyễn Tuân trước Cách mạng tháng Tám năm 1945. Đọc những tác
17
phẩm của nhà văn Nguyễn Tuân, người đọc nhận thấy trong việc tôn thờ cái
đẹp nghệ thuật, đôi khi nhà văn đã quá sa đà và trở nên cực đoan. Trong tác
phẩm Tóc chị Hoài của Nguyễn Tuân viết: "Chị Hoài mỗi lúc vừa nằm xuống
rất nhẹ nhàng thì cả một mớ tóc trần quấn rất chắc ấy đổ tung xuống như một
trận mưa rào đen nhánh. Rồi mớ tóc mây dài như một sải rưỡi ôm lấy gáy ấp
lấy bả vai ( ) cái người nào trong suốt một đời người mà không được ngắm
một mớ tóc cho tử tế thì cái thẩm mĩ quan của người ấy còn lung lay
lắm"
(13/338)
. Khi miêu tả vẻ đẹp của mái tóc, Nguyễn Tuân đã tuyệt đối hoá cái
đẹp về hình thức.
nhân nhà văn.
Trước Cách mạng tháng Tám năm 1945, nhìn chung cái Tôi của
Nguyễn Tuân là cái Tôi cá nhân chủ nghĩa đối lập với xã hội. Trong cuốn
Nhà văn Việt Nam 1945 - 1975, tập 2, GS.Phan Cự Đệ nhận xét: "Đó là cái
tôi lập dị, ngang chướng, đi lù lù giữa cuộc đời, ném đá vào những kẻ xung
quanh, khiêu khích với xung quanh ( ) Nhân vật Nguyễn chốc buồn đấy rồi
chốc lại vui đấy, ngủ lúc đứng, ăn lúc nằm, đi tản bộ trong cơn mưa rào; khi
không giữa một tiệc thọ vui lại khóc rống lên vì thương nhớ một người bạn đã
khuất bóng từ bao giờ và lôi ra toàn những chuyện xe đòn, mũ mấn áo trám
giữa một tiệc cưới mà thực khách đều mặc toàn áo gấm trần"
(56/103)
. Nhiều khi
Nguyễn Tuân sống và viết là chỉ cốt sao thể hiện cái cá nhân của mình, còn
thế giới khách quan không có gì đáng kể. Nguyễn Tuân đã từng tự hoạ chân
dung của mình trong tuỳ bút Tóc chị Hoài: "Rồi tôi vẫn vênh váo đi giữa
cuộc đời như một viễn khách không có quê hương nhất định, cái gì cũng ngờ
hết, duy chỉ có tin chắc ở cái kho cái vốn tình cảm và cảm giác của
mình"
(13/337)
. ở đây Nguyễn Tuân đã không ngần ngại để nói về mình, chính
vì xuất phát từ cái Tôi cá nhân, hay nói cách khác: Nguyễn Tuân đã đề cao cái
19
Tôi cá nhân, ẩn mình trong cái vỏ cá nhân, không hoà mình với thế giới xung
quanh, nên nhiều khi Nguyễn Tuân mất niềm tin vào cuộc sống, không dám
tin vào bất cứ điều gì, ngoài bản thân mình. Vì quá đề cao cái Tôi cá nhân mà
nhiều khi có ảnh hưởng tiêu cực đến các sáng tác của nhà văn, khiến cho một
số sáng tác của nhà văn trước Cách mạng tháng Tám đi vào ngõ cụt, không lối
thoát. Đây là một hạn chế trong quan điểm nghệ thuật của nhà văn Nguyễn
Tuân. Vì lẽ đó đã khiến cho nhà văn nhiều khi lại tự chán mình. Trong tập
mình để đón nhận cuộc sống khách quan, chỉ có điều là Nguyễn Tuân có thói
quen đi để viết: "Chỉ có cuộc đời rộng rãi, chỉ có trường đời vô thường định
mới dạy cho người ta biết được những câu đẹp đẽ"
(9/588)
. Và chính cái ham
muốn xê dịch ấy đã giúp cho nhà văn Nguyễn Tuân có vốn sống phong phú,
có sự hiểu biết sâu sắc những phong tục tập quán cổ truyền của dân tộc, từ đó
mới góp phần vào việc giữ gìn những tinh hoa, những truyền thống tốt đẹp
của dân tộc. Ông không phải là thoát ly đời sống hiện thực hay là quay lưng
lại với cuộc đời như nhiều người đã từng nghĩ.
Trên đây là những quan điểm nghệ thuật của nhà văn Nguyễn Tuân khi
sáng tác văn học nghệ thuật. Có thể thấy rằng quan điểm nghệ thuật của nhà
văn có những mặt mâu thuẫn, không nhất quán. Để lý giải điều này theo
Nguyễn Đăng Mạnh: "Trước hết đặt Nguyễn Tuân vào vị trí của ông trong
tình hình phân hoá của các xu hướng văn học nước ta thời kỳ 1930 -1945 ( )
Cho rằng bộ phận văn học tư sản, tiểu tư sản thời kỳ này phân hoá dứt khoát
thành hai dòng đối lập nhau: dòng lãng mạn thoát ly và dòng hiện thực phê
phán là không sát với sự thật Trong thực tế có những cây bút không thuộc
hẳn một dòng nào một cách thật rõ ràng và nhất quán: Thạch Lam, Thanh
Tịnh, Nguyễn Tuân, cả Xuân Diệu với Phấn thông vàng "
(56/97)
.
Đối với nhà văn Nguyễn Tuân khi bước vào đời đã mang tâm sự bất
hoà sâu sắc với xã hội đương thời về mặt phong tục, thị hiếu, thẩm mĩ. Cuộc
sống xã hội xung quanh người nghệ sĩ lúc đó là xã hội thực dân phong kiến
21
luôn tồn tại toàn chuyện xấu xa, bỉ ổi. Nguyễn Tuân đã viết nhiều tác phẩm
lên án bọn thống trị thực dân và phong kiến tay sai như: Một vụ bắt rượu
lậu, Bữa rượu máu, Những ngày Thanh Hoá Nguyễn Tuân lên án bọn
cái: "chân - thiện - mĩ" chân chính nhất. Nguyễn Tuân đã tìm thấy cái đẹp
ngay ở trong cuộc sống nhân dân, trong tâm hồn mỗi người dân lao động Và
chính cái đẹp của cuộc sống, cái đẹp bao la của đất trời, cái đẹp từ những
người lao động đã khiến Nguyễn Tuân thực sự xúc động và nảy nở những tình
cảm chân thành. Tất cả những điều đó được người đọc dễ dàng nhận thấy
trong các tác phẩm của nhà văn Nguyễn Tuân - một nhà văn đã dành cả cuộc
đời của mình để đi tìm "cái đẹp và cái thật".
23
Chương 2 Thế giới nhân vật trong các sáng tác của nhà văn Nguyễn
Tuân trước Cách mạng tháng Tám năm 1945
2.1. Cái Tôi độc đáo, khác người của Nguyễn Tuân.
Nhà văn Nguyễn Tuân nổi tiếng trên văn đàn từ những năm trước cách
mạng. Tên tuổi của nhà văn gắn liền với trào lưu văn học Việt Nam đầu
những năm 1940. Đây là thời kỳ chủ nghĩa lãng mạn Việt Nam bị ảnh hưởng
của nhiều loại thế giới quan siêu hình, đặc biệt là chủ nghĩa cá nhân cực đoan
được biểu hiện qua Nisơ trong triết học và Andre Gide trong văn học. A.Gide
là nhà văn Pháp nổi tiếng, đi theo khuynh hướng chủ nghĩa cá nhân, thách
thức xã hội, bất chấp mọi dư luận Riêng tư tưởng của Nguyễn Tuân và
những sáng tác của ông trước cách mạng dĩ nhiên không nằm ngoài những
đặc điểm và quy luật chung của chủ nghĩa lãng mạn cuối mùa, song biểu hiện
của nó có những nét độc đáo khác biệt với các tác giả đương thời. Bên cạnh
đó, trong thế giới quan của Nguyễn Tuân có ảnh hưởng của tư tưởng Lão
Trang, sống giữa cuộc đời mà “không có lấy một giây phút trịnh trọng đối với
nhân sinh”
(13/121)
. ảnh hưởng này bắt nguồn từ cụ Tú Lan thân sinh của nhà
văn Nguyễn Tuân. Điều này Nguyễn Tuân không hề giấu giếm, khi nhà
nghiên cứu phê bình văn học Ngọc Trai có hỏi Nguyễn Tuân: ảnh hưởng của
gia đình đối với bác như thế nào? Nguyễn Tuân trả lời: “Phải nói rằng nhà tôi
có cái gien giang hồ. Không hiểu cụ tổ tôi thế nào, chứ từ ông nội tôi, đến bố
tôi và cho đến tôi thì cái gien ấy như ngày càng mạnh lên ”.
Và có lẽ trong cuộc sống ít ai dám nói ra cái tật, cái xấu của mình; ở
Nguyễn Tuân thì lại khác, ông đã nói rất thành thật về bản thân mình. Ông
tâm sự: “Tôi chơi bời cũng là một cách tự phá phách để lẩn trốn mình, chứ có
thích thú gì đâu. Sau mỗi cuộc chơi bời phá phách về, mình lại tự chán mình,
Copyright: Tài liệu đại học ©