ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
_________________________

LÃ THỊ THANH HẰNG

NHỮNG BIỂU TƯỢNG NGHỆ THUẬT TIÊU BIỂU TRONG THƠ
XUÂN DIỆU TRƯỚC CÁCH MẠNG THÁNG TÁM NĂM 1945

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Lý luận Văn học

Hà Nội – 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
__________________________

LÃ THỊ THANH HẰNG

NHỮNG BIỂU TƯỢNG NGHỆ THUẬT TIÊU BIỂU TRONG THƠ
XUÂN DIỆU TRƯỚC CÁCH MẠNG THÁNG TÁM NĂM 1945

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Lý luận Văn học
Mã số: 60 22 01 20

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Trần Khánh Thành

Hà Nội – 2015

defined.
2.3. Biểu tượng “Trăng” trong thơ Xuân DiệuError!

Bookmark

not

defined.
2.4. Biểu tượng con đường trong thơ Xuân DiệuError!

Bookmark

not

defined.
CHƯƠNG 3: VÀI NÉT VỀ NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG BIỂU TƯỢNG
TRONG THƠ XUÂN DIỆU......................... Error! Bookmark not defined.
3.1. Ngôn từ nghệ thuật ............................. Error! Bookmark not defined.
3.1.1 Một hệ thống từ vựng mới và cách sử dụng mới.Error! Bookmark
not defined.


3.1.2 Một hệ thống lời thơ giàu nhạc điệu.Error!

Bookmark

not

defined.
3.2. Kết hợp giữa thơ lãng mạn phương Tây và thơ ca truyền thống Việt

Cuối cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn đến gia đình, bạn bè, những người đã
luôn bên tôi, động viên và khuyến khích tôi trong quá trình thực hiện đề tài
nghiên cứu của mình.
Hà Nội, ngày tháng 11 năm 2015

Lã Thị Thanh Hằng


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Xuân Diệu là một tài năng lớn, một nhà thơ xuất sắc của nền văn học
hiện đại Việt Nam.Trải qua nửa thế kỷ miệt mài sáng tạo, ông đã để lại trong
kho tàng văn học dân tộc một gia tài đồ sộ gồm nhiều thể loại: Thơ, văn xuôi,
tiểu luận, phê bình, dịch thuật. Con đường đi của Xuân Diệu từ một nhà thơ
lãng mạn thành một nhà thơ cách mạng là con đường tiêu biểu cho thế hệ các
nhà Thơ mới 1932 – 1945.Ở cả hai chặng ấy, Xuân Diệu đều có những cống
hiến hết sức to lớn. Trong đội ngũ những tên tuổi làm rạng danh một thời Thơ
mới như Thế Lữ, Lưu Trọng Lư, Huy Cận, Hàn Mặc Tử, Chế Lan Viên,
Nguyễn Bính …Xuân Diệu nổi bật lên như một gương mặt sáng giá nhất của
phong trào Thơ mới.
Xuân Diệu mở đầu sự nghiệp và nổi tiếng trên thi đàn bằng hai tập: Thơ
thơ (1938), Gửi hương cho gió (1945). Với hai tập thơ này Xuân Diệu đã đưa
Thơ mới đến thời huy hoàng rực rỡ nhất và ông được đánh giá là một hiện
tượng điển hình, một nhà thơ tiêu biểu nhất của phong trào Thơ mới. Nếu Thế
Lữ được coi là người mở đầu Thơ mới thì Xuân Diệu là người kế tục xuất sắc
đã tạo thêm nguồn sinh lực và đưa Thơ mới lên tới đỉnh cao.
Thế giới nghệ thuật thơ Xuân Diệu trở thành đối tượng thu hút sự tìm
hiểu, nghiên cứu của giới phê bình và bạn đọc yêu mến. Hơn nửa thế kỷ qua,
đã có rất nhiều công trình nghiên cứu, phê bình giới thiệu thơ Xuân Diệu. Thơ
ông hầu hết đã được đánh giá, phân tích về mọi mặt từ nội dung tư tưởng tới

góp phần quyết định thắng lợi của phong trào Thơ mới. Nhiều người đã xem
ông là “Người mới nhất trong các nhà Thơ mới” (Hoài Thanh), “Là người
mang đến cho Thơ mới nhiều cái mới nhất” (Vũ Ngọc Phan). Xuân Diệu là
một nhà thơ được nghiên cứu từ rất sớm, khi những thi phẩm của ông mới
xuất hiện trên các báo. Có thể chia quá trình nghiên cứu về Xuân Diệu thành
các giai đoạn chính như sau: thứ nhất, những ý kiến về thơ Xuân Diệu trước
1945, thứ hai, những ý kiến về thơ Xuân Diệu từ 1945 – 1985, thứ ba, những
ý kiến về thơ Xuân Diệu từ 1985 đến nay.

2


Trước năm 1945, khi Xuân Diệu vừa mới xuất hiện (Bài thơ đầu tiên
của Xuân Diệu đăng báo là bài Với bàn tay ấy, 1935) thì gần như ngay đồng
thời đã có ý kiến đánh giá về thơ ông. Người ta khen ông cũng nhiều và chê
ông cũng không ít. Mùa xuân 1937 trên báo Ngày nay số 46 (số Tết) Thế Lữ
đã có bài giới thiệu Xuân Diệu với lời lẽ rất trân trọng. Ông cho rằng cái
“Thiên tài khép nép” của Xuân Diệu hồi nào giờ đây đã thực sự nảy nở với
những “mầm đậm đà”, những “ánh xán lạn” Ông gọi Xuân Diệu là “Thi sĩ của
tuổi xuân, của lòng yêu và ánh sáng”. Kể ra đánh giá một tài thơ 21 tuổi, với
chỉ qua một số bài thơ đăng báo như thế là rất cao. Nhưng quả là Thế Lữ đã
tinh nhạy và công bằng. Tháng năm trôi qua đã xác nhận những điều ông viết
về Xuân Diệu là đúng. Rồi chỉ mấy năm sau, năm 1941, Hoài Thanh đã đưa
Xuân Diệu vào Thi nhân Việt Nam với tư cách là một tác giả chủ chốt và với
lời đánh giá rất trân trọng, mặc dù lúc này Xuân Diệu chỉ mới xuất bản tập:
Thơ thơ (1938). Hoài Thanh cho rằng, “Xuân Diệu là nhà thơ mới nhất trong
các nhà thơ mới”. Cái mới của Xuân Diệu theo nhà nghiên cứu là “một nguồn
sống rào rạt chưa từng thấy ở chốn nước non lặng lẽ này”, là ở “những rung
động tinh vi”, ở những câu văn “không thể đi theo những đường có sẵn” (44,
tr.116 và 119). Một năm sau đó, 1942, Vũ Ngọc Phan lại đưa Xuân Diệu vào

cái “huyền diệu bên trong” của con người, cảnh vật “Xuân Diệu có những
cảm thụ tinh vi về những trạng thái mơ hồ, mong manh của âm thanh, màu
sắc, tình cảm” (32, tr.130). Một công trình phải kể đến nữa là Sơ thảo lịch sử
văn học Việt Nam 1930 - 1945 của Viện Văn học (1964). Ở công trình này
trong mục “Một số nhà thơ mới tiêu biểu” của giai đoạn Văn học thời kì Mặt
trận dân chủ, Xuân Diệu được nhắc đến cùng với Chế Lan Viên, Huy Cận,
Nguyễn Bính, Anh Thơ. Tuy nhiên trong phạm vi hơn một trang in các tác giả
của công trình này cũng chỉ dừng lại ở việc nêu lên một số nhận xét chung
như cho rằng Xuân Diệu là “một tâm hồn nhạy bén và giàu mơ mộng”; “có
một niềm đau xót nhất định đối với cuộc sống của những người xấu số”; “nhà
thơ muốn sống và ham sống nhưng chưa tìm được con đường sống sáng sủa”
( 49, tr.156,157). Còn những đổi mới của thơ Xuân Diệu giai đoạn này, các
tác giả của công trình hầu như không đề cập đến.
Từ 1985 đến nay: Sau ngày Xuân Diệu mất (12 – 1985) cũng là giai
đoạn đổi mới văn học nên việc nghiên cứu Xuân Diệu được tập trung chú ý
4


nhiều hơn. Một loạt các sách chuyên khảo về Xuân Diệu đã liên tiếp được
xuất bản như: Xuân Diệu,nhà thơ lớn của dân tộc,Thu Hoài –Nguyễn Đức
Quyền biên soạn, Hội Văn học Nghệ thuật Nghĩa Bình xuất bản, 1986; Xuân
Diệu, con người và tác phẩm, Hữu Nhuận biên soạn, NXB tác phẩm mới, Hà
Nội, 1987; Xuân Diệu, một đời người, một đời thơ, Lê Tiến Dũng biên soạn,
NXB Giáo dục, 1993; Xuân Diệu, thơ và đời Lữ Huy Nguyên tuyển chọn,
NXB Văn học, 1995; Xuân Diệu, tình đời và sự nghiệp, Xuân Tùng siêu tầm
và tuyển chọn, biên soạn, NXB Hội Nhà văn, 1996… Bên cạnh đó còn hàng
chục bài nghiên cứu, hồi ức, kỉ niệm về Xuân Diệu, của các nhà thơ, nhà
nghiên cứu như: Nam Chi, Huy Cận, Hoàng Cát, Phan Huy Dũng, Lê Tiến
Dũng, Hà Minh Đức, Nguyễn Lệ Hà, Tế Hanh, Đoàn Thị Đặng Hương, Đoàn
Trọng Huy, Lê Quang Hưng, Lê Đình Kỵ, Mã Giang Lân, Hoàng Như Mai,

và TT Nghĩa Bình, xuất bản.
9. Xuân Diệu (1983), Tuyển tập (tập I), NXB Văn học, Hà Nội.
10. Xuân Diệu (1938), Thơ thơ, NXB Đời nay.
11. Xuân Diệu (1955), Ngôi sao, NXB Văn nghệ.
12. Xuân Diệu (1960), Riêng chung, NXB Văn học.
13. Xuân Diệu (1964), Một khối hồng, NXB.
14. Xuân Diệu (1967), Gửi hương cho gió (tái bản), NXB Hoa tiên, Sài
Gòn.
15. Lê Tiến Dũng (Biên soạn),(1993), Xuân Diệu, một đời người, một
đời thơ, NXB Giáo dục, Hà Nội.
16. Lê Tiến Dũng (1998), Những cách tân nghệ thuật trong thơ Xuân
Diệu giai đoạn 1932 – 1945, NXB Giáo dục, Hà Nội.
17. Phan Cự Đệ (1978), Tiểu thuyết Việt Nam hiện đại (Tập I, II). NXB
Đại học và Trung học chuyên nghiệp.
18. Phan Cự Đệ - Hà Minh Đức (1983), Nhà văn Việt Nam (2 tập). NXB
Đại học và Trung học chuyên nghiệp, Hà Nội .
19. Hà Minh Đức (1992),(Giới thiệu và tuyển chọn), Thơ tình Xuân
Diệu, NXB Đại học và Giáo dục chuyên nghiệp, Hà Nội.
20. Hà Minh Đức (2001), “Những chặng đường thơ Xuân Diệu”. Xuân
Diệu về tác gia và tác phẩm. NXB Giáo dục (tái bản).
6


21. Hà Minh Đức (1997), Thơ và mấy vấn đề trong thơ Việt Nam hiện
đại. NXB Hà Nội, (tái bản)
22. Hà Minh Đức (1972), Ra trận – khúc ca chiến đấu, Báo Văn nghệ số
9.
23. Hà Minh Đức (2004) Tố Hữu – Cách mạng thơ, NXB ĐHQG Hà
Nội.
24. Lê Bá Hán, Trần Đình Sử, Nguyễn Khắc Phi (1998), Từ điển thuật

Tác phẩm mới.
38. Nguyễn Đăng Mạnh (2001), “Vài cảm nghĩ về văn xuôi Xuân Diệu”,
Xuân Diệu về Tác gia và Tác phẩm, NXB Giáo dục (tái bản).
39. Nguyễn Đăng Mạnh (1999), Những bài giảng về tác giả văn học
trong tiến trình văn học hiện đại Việt Nam, tập 2, NXB ĐHQG Hà Nội.
40. Lữ Huy Nguyên (tuyển chọn) (1995), Xuân Diệu, thơ và đời, NXB
Văn học, Hà Nội.
41. Hữu Nhuận (biên soạn) (1987), Xuân Diệu con người và tác phẩm,
NXB Tác phẩm mới.
42. Vũ Ngọc Phan (1989), Nhà văn hiện đại (2 tập ). NXB KHXH Hà
Nội (tái bản).
43. Trần Đình Sử (1998), Một số vấn đề thi pháp học hiện đại, BGD &
ĐT – Vụ giáo viên HN.
44. Hoài Thanh – Hoài Chân (1988), Thi nhân Việt Nam, NXB Văn học,
Hà Nội, (tái bản),
45. Hoàng Trung Thông (1983), Lời giới thiệu Tuyển tập Xuân Diệu,
NXB Văn học, Hà Nội.
46. Lý Hoài Thu (1998), Thơ Xuân Diệu trước Cách mạng tháng Tám –
1945 (Thơ thơ và Gửi hương cho gió), NXB Giáo dục, Hà Nội.
47. Lưu Khánh Thơ (Tuyển chọn, giới thiệu) (2001), Xuân Diệu về Tác
gia và Tác phẩm, NXB Giaos dục, (tái bản).
48. Tuyển tập Hàn Mặc Tử (1987), NXB Văn học, Hà Nội.
49. Viện Văn học (1964), Sơ thảo lịch sử văn học Việt Nam 1930 – 1945,
NXB Văn học, Hà Nội.
8