I - Tư tưởng lập hiến ở nước ta trước Cách mạng tháng Tám
năm 1945.
Trước Cách mạng tháng Tám năm 1945, nước ta là một nước thuộc địa nửa
phong kiến với chính thể quân chủ chuyên chế nên không có Hiến pháp. Tuy
nhiên, vào những năm đầu thế kỷ XX, do ảnh hưởng của tư tưởng cách mạng
dân chủ tư sản Pháp năm 1789, ảnh hưởng của cách mạng Trung Hoa năm 1911
và chính sách duy tân mà Minh Trị thiên hoàng đã áp dụng ở Nhật Bản…nên
trong giới trí thức Việt Nam đã xuất hiện tư tưởng lập hiến. Có hai khuynh
hướng chủ yếu về lập hiến trong thời gian này là:
- Khuynh hướng thứ nhất: thiết lập chế độ quân chủ lập hiến ở Việt Nam
dưới sự bảo hộ của Pháp, cầu xin Pháp ban bố cho Việt Nam một bản Hiến pháp
trong đó bảo đảm : quyền của thực dân Pháp vẫn được duy trì, quyền của Hoàng
đế Việt Nam cần hạn chế và quyền của "dân An Nam" về tự do, dân chủ được
mở rộng. Đại diện cho xu hướng này là Bùi Quang Chiêu (người sáng lập ra
Đảng lập hiến năm 1923) và Phạm Quỳnh.
- Khuynh hướng thứ hai: chủ trương đấu tranh giành độc lập, tự do cho dân
tộc và sau khi giành được độc lập sẽ xây dựng bản Hiến pháp của Nhà nước độc
lập đó. Không có độc lập dân tộc thì không thể có Hiến pháp thực sự dân chủ.
Đại diện cho chủ trương này là cụ Phan Bội Châu, cụ Phan Chu Trinh, nhà yêu
nước Nguyễn Ái Quốc. Thực tiễn cách mạng Việt Nam và lịch sử lập hiến ở
nước ta đã chứng minh chủ trương này là hoàn toàn đúng đắn.
Nhờ ánh sáng của chủ nghĩa Mác - Lênin, Nguyễn Ái Quốc đã khắc phục
được những hạn chế của hai ông, phong trào yêu nước dưới sự lãnh đạo của
Nguyễn Ái Quốc đã kết hợp được ngọn cờ phản đế và phản phong kiến mới đi
đến thắng lợi . Đầu năm 1919, nhà cách mạng Nguyễn Ái Quốc đã gửi Yêu sách
của nhân dân An Nam cho Hội nghị Versailles của các nước Đồng minh, trong
đó đã thể hiện rõ tư tưởng lập hiến của Người. Sau Nguyễn Ái Quốc lại dịch và
diễn thành lời ca bản Yêu sách đó với tựa đề "Việt Nam yêu cầu ca" để tuyên
truyền trong đồng bào Việt kiều sống trên đất Pháp. Trong tám điều yêu sách,
đáng lưu ý là điều thứ bảy, đó là yêu cầu lập hiến lập pháp cho nhân dân Việt
Nam: "Bảy xin Hiến pháp ban hành. Trăm điều phải có thần linh pháp quyền".

pháp đầu tiên của một Nhà nước cộng hòa dân chủ nhân dân ở Đông Nam châu
Á. Hiến pháp đã ghi nhận thành quả đấu tranh của nhân dân ta giành độc lập, tự
do cho dân tộc, lật đổ chế độ thực dân phong kiến ở nước ta. Đây là sự kiện
đánh dấu sự "đổi đời" của đất nước và của nhân dân ta.
- Các quyền tự do, dân chủ của công dân được Hiến pháp năm 1946 quy
định mang tính tiến bộ, tính nhân văn sâu sắc.
- Hiến pháp năm 1946 đặt cơ sở pháp lý nền tảng cho việc tổ chức và hoạt
động của một "chính quyền mạnh mẽ và sáng suốt" của nhân dân với sự sáng tạo
ra một hình thức chính thể cộng hòa dân chủ độc đáo với chế định Chủ tịch nước
phù hợp với điều kiện chính trị-xã hội rất phức tạp ở nước ta giai đọan này.
Nhiều nguyên tắc tổ chức và hoạt động của bộ máy Nhà nước được Hiến
pháp 1946 quy định đến nay vẫn còn nguyên giá trị.
2
III - Hiến pháp năm 1959
1 . Hoàn cảnh ra đời:
- Sau chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ, thực dân Pháp đã phải ký Hiệp
định Giơ-ne-vơ (20/7/1954), miền Bắc được hoàn toàn giải phóng nhưng đất
nước còn tạm chia làm hai miền. Nhiệm vụ cách mạng trong giai đoạn mới này
là: xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và đấu tranh thống nhất nước nhà.
Hiến pháp năm 1946 "đã hoàn thành sứ mệnh của nó. Nhưng so với tình hình
mới và nhiệm vụ cách mạng mới hiện nay thì nó không thích hợp nữa. Vì vậy,
chúng ta phải sửa đổi Hiến pháp ấy".
(Hồ Chí Minh: Báo cáo về Dự thảo Hiến pháp sửa đổi năm 1959).
- Ngày 23/1/1957 tại kỳ họp thứ 6 Quốc hội khóa I đã ra nghị quyết về việc
sửa đổi Hiến pháp và thành lập Ban sửa đổi Hiến pháp đứng đầu là Chủ tịch Hồ
Chí Minh. Ngày 1/4/1959 Dự thảo Hiến pháp sửa đổi công bố để nhân dân thảo
luận, đóng góp ý kiến. Tại kỳ họp thứ 11 Quốc hội khóa I, ngày 31/12/1959
Hiến pháp sửa đổi được thông qua và ngày 1/1/1960 Chủ tịch Hồ Chí Minh ký
Sắc lệnh công bố Hiến pháp này.
2. Ý nghĩa của Hiến pháp năm 1959:

nên không tránh khỏi các quy định
mang tính chủ quan, duy ý chí và quan niệm giản đơn về CNXH của bản
Hiến phápnày.
2. Ý nghĩa của Hiến pháp 1980:
Mặc dù có những hạn chế nhất định, nhưng Hiến pháp 1980 vẫn có ý nghĩa
quan trọng trong lịch sử lập hiến ở nước ta. Điều này thể hiện ở chỗ:
- Hiến pháp 1980 là Hiến pháp của nước Cộng hoà XHCN Việt Nam thống
nhất, Hiến pháp của thời kỳ quá độ lên CNXH trong phạm vi cả nước.
- Hiến pháp 1980 là văn bản pháp lý tổng kết và khẳng định những thành
quả đấu tranh cách mạng của nhân dân Việt Nam trong nửa thế kỷ qua, thể hiện
ý chí và nguyện vọng của nhân dân ta quyết tâm xây dựng CNXH và bảo vệ Tổ
quốc Việt Nam XHCN.
- Hiến pháp 1980 thể chế hóa cơ chế " Đảng lãnh đạo, nhân dân làm
chủ,Nhà nước quản lý".
V - Hiến pháp năm 1992
1 .Hoàn cảnh ra đời :
Như trên đã trình bày, Hiến pháp 1980 được xây dựng và thông qua trong
hoàn cảnh đất nước chan hoà khí thế lạc quan, hào hùng của Đại thắng mùa
xuân năm 1975, đất nước ta sạch bóng quân xâm lược. Trên thế giới, Hiến pháp
của các nước XHCN được ban hành vào cuối những năm 60-70 đã khẳng định
đây là thời kỳ xây dựng CNXH phát triển, đang thịnh hành cơ chế quản lý tập
trung quan liêu, bao cấp và phổ biến quan điểm giáo điều, giản đơn về CNXH.
Điều này đã để lại dấu ấn trong nội dung của Hiến pháp 1980 và là một trong
những nguyên nhân dẫn đến khủng hoảng kinh tế - xã hội của đất nước.
Để đưa đất nước thoát ra khỏi tình trạng khủng hoảng, đi dần vào thế ổn
định và phát triển, Đại hội Đảng lần thứ VI năm 1986 đã đề ra đường lối đổi mới
trên tất cả các lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội, chính sách đối ngoại…, đặc biệt
là đổi mới về kinh tế.
4
Nhằm đáp ứng yêu cầu cấp bách về đổi mới chính sách đối ngoại, tháng

đó thể hiện qua những quan điểm chỉ đạo sau đây:
Thứ nhất, Hiến pháp mới phải thể chế hoá đường lối đổi mới toàn diện của
Đảng, đẩy mạnh đổi mới kinh tế, đồng thời đổi mới vững chắc về chính trị;
Khẳng định mục tiêu xây dựng chủ nghĩa xã hội mà Chủ tịch Hồ Chí Minh,
Đảng và nhân dân ta đã lựa chọn; Căn cứ vào những nội dung chủ yếu của
cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội và
5