Chuyên đề:
Giáo dục con cái thế nào?
Có con cái ư?
Hãy dạy dỗ và uốn nắn chúng ngay thuở
còn thơ.
Hạnh phúc của cha mẹ là được thấy con cái nên
người. Ngược lại, nếu con cái hư hỏng sẽ là một nỗi
đắng cay phiền muộn. Kết quả đáng mừng hay đáng tủi
ấy tuỳ vào sự bận tâm giáo dục của cha mẹ ngay từ đầu.
Giáo dục con cái không phải chỉ là một bổn phận
quan trọng, mà còn là một vinh dự lớn lao của bậc làm
cha làm mẹ, bởi vì được cộng tác với Thiên Chúa trong
việc tạo nên những con người mới, những người con
của Thiên Chúa. Đó là việc trồng người. Không chỉ
trồng nên những người hữu ích cho xã hội, cho Hội
Thánh mà còn trồng nên những vị thánh. Vì thế, giáo
dục con cái không phải là một việc tuỳ hứng, nhưng cần
có một đường hướng, một kế hoạch và những phương
pháp.
1. Quyền và bổn phận giáo dục con cái
Quyền và bổn phận giáo dục con cái là cái cốt lõi
của việc làm cha làm mẹ, bởi vì nó liên quan đến việc
lưu truyền sự sống. So với những người khác, thì vai trò
giáo dục của cha mẹ là khởi nguồn và là cơ bản vì
tương quan yêu thương độc nhất vô nhị giữa cha mẹ và
con cái. Vai trò giáo dục của cha mẹ không ai thay thế
được và cũng không nhường cho ai được, nên không
thể nào khoán trắng cho người khác hoặc để người khác
chiếm đoạt.
Yếu tố nền tảng cơ bản nhất đánh dấu vai trò giáo
dục của cha mẹ là tình phụ tử và mẫu tử. Chính tình yêu
đứa bé những bài học làm người. Trong mái trường đó,
cha mẹ chính là những “thày cô” được tín nhiệm và yêu
thương hơn cả, vì cha mẹ là những người sống gần con
cái, hiểu biết con cái và yêu thương con cái hơn hết.
3. Phải dạy những gì?
Mục tiêu của của việc giáo dục Kitô giáo là giúp
con cái trở thành người và trở thành người con Thiên
Chúa. Khuôn mẫu của con người hoàn hảo đó là Chúa
Giêsu, Đấng là Con Thiên Chúa đã hạ sinh làm người
để nên mẫu mực cho chúng ta noi theo
[3]
.
Trong việc giáo dục con cái, phải để ý đến mặt nhân
bản cũng như mặt đức tin.
3.1. Giáo dục nhân bản
Nền giáo dục nhân bản phải bao gồm cả ba phương
diện: đức, trí và thể dục.
+ Thể dục: dạy con vệ sinh sạch sẽ, giữ gìn sức khoẻ.
+ Trí dục: trau dồi cho chúng về học vấn, về nghề
nghiệp, để chúng có thể sống tự lập, xây dựng tương lai cuộc
đời mình, góp phần xây dựng xã hội.
+ Đức dục: trừ khử những thói hư tật xấu và tập luyện
những tính tốt. Nhất là bốn nhân đức cột trụ làm nền tảng cho
những nhân đức khác: khôn ngoan, công bằng, tiết độ và dũng
cảm.
+ Khôn ngoan: biết khiêm nhường lắng nghe và mau
mắn vâng lời; biết suy nghĩ cân nhắc trước khi làm và khi
làm xong sẽ dừng lại một chút để kiểm điểm và rút kinh
nghiệm; biết xem xét và chuẩn bị kỹ để chu toàn mọi bổn
phận thật chu đáo cũng như để ứng xử đúng trước những
các phương tiện truyền thông, đặc biệt về phim ảnh,
internet.
Nền giáo dục nhân bản này là điều hết sức cần
thiết. Đức Thánh Cha nói: “Dù phải đương đầu với
những khó khăn, mà ngày nay lại thường là những khó
khăn to lớn trong trách nhiệm giáo dục con cái, bậc cha
mẹ cần phải tin tưởng và can đảm giáo dục con cái họ
theo những giá trị chính yếu của đời người. Trẻ em phải
lớn lên trong một sự tự do chân chính trước các của cải
vật chất, biết chọn một nếp sống giản dị và khắc khổ, vì
xác tín mạnh mẽ rằng: giá trị của con người là do cái
mình làm, hơn là do cái mình có.”
[4]
Xem đó chúng ta thấy: Để trở thành một người
Kitô hữu, thì tiên vàn phải là một người cho đúng nghĩa
của nó. Hay nói một cách khác: Phải là người trước đã,
rồi sau đó mới có thể là người Kitô hữu.
3.2. Giáo dục đức tin
Là người có đạo, ngoài nền giáo dục nhân bản, cha
mẹ còn phải cho con cái nền giáo dục Công giáo, nghĩa
là ngay từ hồi còn tấm bé, đã phải dạy cho con cái biết
mến Chúa yêu người, biết tuân giữ những giới luật của
Chúa, biết tham dự những công việc đạo đức, biết siêng
năng lãnh nhận các bí tích, nhờ đó con cái sẽ trở thành
những Kitô hữu đích thực, nghĩa là những người có
Đức Kitô trong tâm hồn và mang Đức Kitô trong cuộc
sống, cũng như trở thành những người tín hữu đích
thực, nghĩa là những người có đức tin và sống đức tin
của mình giữa lòng cuộc đời.
Công đồng Vaticanô II nói: “Vợ chồng đã lãnh
việc giảng dạy giáo lý được giao cho lớp trẻ và nói tới
Giáo lý viên là người ta dễ nghĩ tới những anh chị chưa
lập gia đình. Thật ra, đội ngũ Giáo lý viên phải là những
người có bề dày kinh nghiệm sống, cho nên Hội Thánh
rất ước mong các đôi bạn quảng đại chia sẻ sứ mạng
này.
4. Để việc giáo dục đạt kết quả tốt
4.1. Đồng tâm nhất trí
Cha mẹ phải nhất trí với nhau trong đường hướng
và phương thức giáo dục con cái: Tìm hiểu tính tình,
năng khiếu của con cái và phải biết dùng những phương
pháp thích hợp để giúp chúng đạt được mục đích. Công
đồng xác quyết :
“Gia đình là một trường học phát triển nhân tính,
nhưng để gia đình có thể sống trọn vẹn và chu toàn sứ
mệnh mình, cần phải biết hòa hợp tâm hồn: vợ chồng
phải cùng nhau bàn định, cũng như cha mẹ phải ân cần
cộng tác trong việc giáo dục con cái
[7]
“.
Ngoài việc đồng tâm nhất trí với nhau, cha mẹ còn
phải biết cộng tác với những nhà giáo dục khác, đặc
biệt là các thầy cô và các Giáo lý viên.
4.2. Làm gương sáng
Kể từ lễ đính hôn, bình thường người ta chỉ còn hơn
một năm để trở thành nhà giáo dục. Cách hữu hiệu nhất
để biến mình thành nhà giáo dục là cương quyết sống
những gì mình muốn truyền đạt cho con cái. Khi cha
mẹ thăng tiến chính bản thân, nêu gương đời sống tốt
đẹp về nhân cách, đạo đức và các khả năng khác, con
[9]
“.
Thư chung của Hội Đồng Giám Mục Việt Nam năm
1980 nơi số 12 viết: “Gia đình của anh chị em phải trở
nên như một trường học về đức tin, một nơi để cầu
nguyện, một môi trường sống bác ái yêu thương và rèn
luyện tinh thần tông đồ để làm chứng nhân cho Chúa”.
4.4. Tìm hiểu con cái
Giữa cha mẹ và con cái, giữa thế hệ già và thế hệ
trẻ luôn có một khoảng cách. Nếu không chịu tìm hiểu
con cái, công việc giáo dục của cha mẹ sẽ không đạt
được những kết quả mong muốn đã đành, mà còn gây
nên những bực bội và oán trách. Quả thật, giữa cha mẹ
và con cái luôn có một bức tường ngăn cách. Bức tường
này chính là tuổi tác. Vì tuổi tác chênh lệch, nên thời
gian và không gian của hai thế hệ già và trẻ cũng khác
biệt, để rồi từ môi trường sống ấy đã phát sinh những dị
biệt, những bất đồng.
Giáo dục có nghĩa là hướng dẫn, uốn nắn và làm
cho tốt đẹp hơn. Vì thế, việc đầu tiên cần thực hiện
ngay, đó là phải tìm hiểu con cái, phải biết con cái nghĩ
gì, muốn gì, nói gì và làm gì thì mới có thể hướng dẫn
chúng một cách hữu hiệu.
Điều gì tốt nơi con cái, cần biết duy trì và cổ võ để
được liên tục phát triển, còn điều gì xấu, lo nhắc bảo và
sửa sai bằng những lời lẽ ôn tồn và tế nhị, thành thực và
yêu thương.
Có tìm hiểu con cái, cha mẹ mới cảm thông và xích
lại gần con cái hơn, nhờ đó lấp đầy được hố sâu ngăn
cách giữa già và trẻ, một hố sâu muôn thuở trong gia
Sau cùng và hết sức quan trọng, để biết dạy dỗ con
em, ta cần biết đến với vị Thầy tối cao của nhân loại là
Chúa Giêsu Kitô: “Hãy học cùng Ta, vì Ta dịu hiền và
khiêm nhượng trong lòng”. Ngài sẽ ban Chúa Thánh
Thần cho ta để ta học được sự hiền lành và khiêm
nhường cần có.
4 GHI NHỚ :
1. H. Vì sao giáo dục con cái là bổn phận quan trọng nhất
của cha mẹ?
T. Vì cha mẹ được cộng tác với Thiên Chúa trong
việc tạo nên những con người mới, những người
con của Thiên Chúa. Bổn phận này không ai thay
thế được.
2. H. Phải giáo dục con cái những gì?
T. Ngay từ lúc con cái còn tấm bé, cha mẹ đã phải
cho chúng một nền giáo dục nhân bản, đồng thời
còn phải cho chúng một nền giáo dục Công giáo,
giúp chúng trở thành những Kitô hữu trưởng thành.
3. H. Làm sao để việc giáo dục đạt kết quả tốt?
T. Để đạt kết quả tốt trong việc giáo dục con cái, cha
mẹ cần phải :
- Một là đồng tâm nhất trí với nhau.
- Hai là nêu gương trước những gì mình muốn
truyền đạt.
- Ba là tạo bầu khí yêu thương trong gia đình.
- Bốn là tìm hiểu con cái.
- Năm là kiên nhẫn trong việc giáo dục.
- Sáu là cầu nguyện cho con cái.
KINH NGHIỆM DẠY TRẺ
KHÔNG DÙNG ROI
nhiều điều. Tôi bắt đầu đổi 'chiến thuật', không đánh phạt
hay 'mượn uy' của cây roi để khiến con ngoan mà sử dụng
phương pháp BẢNG ĐIỂM để 'uốn nắn' hành vi của con.
Theo đó, trên bảng điểm tôi ghi rất rõ các việc được cộng và
trừ điểm. Ví dụ: Gặp người lớn chào hỏi; học bài đúng giờ;
kiểm tra được điểm tốt… được cộng điểm; còn sáng ngủ dậy
trễ (theo thời gian mẹ quy định); điểm kiểm tra dưới 6… là
trừ điểm. Và tôi sẽ tổng kết điểm của con vào cuối mỗi tuần.
1 điểm sẽ tặng con phần thưởng nhỏ; 2 điểm sẽ tặng con
phần thưởng lớn…
Tôi không dùng thang điểm 10 với con. Tại sao lại như vậy?
Nếu con được 10 điểm mới thưởng còn không sẽ không có
gì là vô tình đang dạy con: hoặc là có tất cả hoặc là không có
gì. Như vậy, khi lớn lên nếu con có tính cách mạnh mẽ thì sẽ
lấn át người khác còn nếu tính cách yếu đuối thì sẽ chấp
nhận để người khác lấn át. Trong trường hợp nếu tổng điểm
âm, tôi sẽ lấy bớt đi những cái muốn của nó. Ví dụ: cuối tuần
muốn đi xem phim; muốn đi sở thú… đều bị 'off' vì không
đạt yêu cầu.
Khi quyết định thưởng-phạt cho con, tôi thường chú trọng đo
đạc theo sự cố gắng chứ không theo kết quả. Và dạy con
hiệu quả mà không cần roi, tôi đúc rút ra được một số kinh
nghiệm:
Con hư: Hãy chê hành động, đừng chê con người
Cùng hành vi đánh em, nếu cha mẹ nói “Con hư quá!” khiến
trẻ nghĩ mình “hư” nên hư luôn, còn nếu nói “Em lại bị đánh
nữa rồi!” thì trẻ thấy trách nhiệm của mình.
Hoặc khi con hư, nhiều phụ huynh do không kiềm chế được
đã mất kiểm soát lý trí và 'mượn uy' cây roi để đánh con
(giống như tôi trước đây) nhưng kỳ thực, bị đánh không
phải học cách lắng nghe và chia sẽ cùng con. Đừng buộc
con phải lớn lên như kiểu cây Bonsai nhưng cũng đừng để
con phải lớn lên như cây dại."
NHỮNG ĐIỂM QUAN TRỌNG
TRONG GIÁO DỤC TRẺ EM.
1. Lấy sự tôn trọng và thông cảm để đối xử với trẻ
Tôn trọng tức là coi trẻ là một con người độc lập, không bị
người là chi phối. Dành cho trẻ sự tôn trọng đầy đủ là phải
thỏa mãn yêu cầu độc lập của chúng. Khi trẻ làm điều gì đó
có sai sót hoặc chưa hoàn thành, người lớn phải thông cảm
với nó. Ví dụ trẻ rót nước nhỡ tay bị rớt ra ngoài hay động
tác chậm thi người lớn phải có sự kiên nhẫn để thông cảm
với trẻ. Nếu chúng ta không thông cám, chỉ vừa nhìn lấy trẻ
làm không vừa ý, thế là quát mắng và mó tay vào làm, như
vậy trẻ sẽ mất hứng thú, chán nản dấn dần mất đi lòng tự.
Một nhà giáo dục học nói: Người lớn phải xuất phát từ thái
độ “khiêm nhường” để đối xử với trẻ. Sự “khiêm nhường” là
như thế nào? Nghĩa là người lớn phải có những dự định tìm
hiểu về trẻ, không hiểu được như cầu của trẻ, không hiểu
được năng lực của trẻ tức là không có thái độ khiêm
nhường”.
Vậy làm thế nào để hiểu được trẻ? Đó là thông qua các hoạt
động và vui chơi của trẻ. Với thái độ thành khẩn quan sát trẻ
hoạt động để phát hiện nhu cầu và năng lực của trẻ. Từ đó có
nhận thức rõ ràng về sự phát triển tính độc lập, phát triển
mối quan hệ xã hội của trẻ v.v… Ngược lại, nếu người lớn
có thái độ không “khiêm nhường”, cố chấp thành kiến cho
rằng đối với trẻ cái gì mình cũng biết như “Tôi sớm đã biết
mà” hoặc “Quả là như tôi dự đoán” như vậy là đã gây trở
ngại đến sự phát triển tính độc lập và sự hứng thú trong hoạt
không đúng. Những lời lẽ có ý không tốt đều không có lợi
cho sự xây dựng lòng tự tin của trẻ. Nếu trẻ có việc làm
không tốt cũng phải thừa nhận nguyện vọng tốt đẹp của trẻ.
Chẳng hạn khi trẻ làm việc gì đó chưa được thành thạo ta
phải thông cảm cho trẻ, để trẻ có cơ hội làm lại, nó sẽ tự
nhiên tiến bộ và lòng tự tin từng bước, từng bước được xây
dựng.
5. Để cho trẻ có cơ hội độc lập làm việc
Khi trẻ muốn bắt chước người lớn làm việc gì đó thì phải tạo
cơ hội cho trẻ làm. Nếu trẻ làm chậm mất nhiều thời gian ta
cũng nên kiên nhẫn để cho trẻ có đủ thời gian hoàn thành
công việc, đừng nên trách trẻ chậm chạp hay nói thế này thể
nọ Trên thực tế mục đích làm việc của trẻ và người lớn rất
khác nhau. Mục đích làm việc của người lớn là mong giành
được kết quả nên phải nhanh chóng hoàn thành công việc.
Mục đích làm việc của trẻ là vì quá trình hưởng thụ, tích lũy
kinh nghiệm cho nên trẻ làm việc chậm. Người lớn cảm thấy
trẻ dềnh dàng là vì nó đang thể nghiệm nên cần cho trẻ có
thêm thời gian, không gian, vật liệu và sự kiên nhẫn để trẻ
độc lập làm việc. Chỉ có thông qua làm việc độc lập, trẻ mới
Copyright: Tài liệu đại học ©