Kết quả nghiên cứu bước đầu về bệnh “Phân
trắng, teo gan” trên tôm sú nuôi thương
phẩm tại Ninh Thuận
1/ Giới thiệu chung
Hiện nay có rất nhiều loại bệnh trên tôm nuôi thương phẩm
: bệnh Virus (WSSV, MBV), bệnh Vikhuẩn , bệnh ký sinh
trùng, bệnh về Nấm, các loại bệnh về dinh dưỡng Trong đó
có một số bệnh hiện nay chưa có biện pháp phòng trị hiệu
quả như bệnh đốm trắng đỏ thân ( WSSV). Riêng ở khu
vực miền Trung từ Quảng Bình đến Ninh Thuận còn xuất
hiện loại bệnh mới nhưng tác hại không kém được tạm gọi
là bệnh “Phân trắng, teo gan”. Ðây là loại bệnh chỉ xuất
hiện vài năm gần đây trong nghề nuôi tôm thâm canh,
nhưng đã gây thiệt hại không nhỏ cho bà con nuôi tôm ở
một số tỉnh miền Trung như : Ninh Thuận, Phú yên, Bình
Thuận, Bình Ðịnh, Khánh Hoà…Trong đó Ninh Thuận là
tỉnh có tỷ lệ diện tích bị nhiễm bệnh cao nhất và bị thiệt hại
nặng nhất hiện nay. Bệnh không xảy ra thành dịch mà chỉ
xuất hiện tập trung ở một số ao nuôi thâm canh thả nuôi với
mật độ cao, nuôi theo quy trình ít thay nước. Ngoài ra, bệnh
còn tuỳ thuộc vào mùa vụ, bệnh có thể xuất hiện tập trung
trên cả vùng tương đối rộng.
Hiện nay có rất ít những thông tin và hầu như chưa có
những nghiên cứu đầy đủ về bệnh “Phân trắng, teo gan”, vì
vậy những kiến thức hiểu biết và việc điều trị bệnh này trở
nên khó khăn, tốn kém và hiệu quả thấp. Dựa trên kết quả
bước đầu nghiên cứu bệnh tại Ninh Thuận cùng với những
thông tin có được, chúng tôi xin cung cấp cho bà con nuôi
tôm một số thông tin ban đầu về bệnh Phân trắng, teo gan
trên tôm sú nuôi thương phẩm, nhằm giúp bà con nuôi tôm
có những hiểu biết và biện pháp phòng tránh có hiệu quả.

hiện những đoạn phân trắng nổi trên mặt nước về cuối
hướng gió, phân tôm có màu trắng đục. Nếu quan sát kỹ
đường ruột của tôm chúng ta thấy bị đứt quãng hoặc trống
rỗng, có những chấm màu vàng nhạt và khi bóp nhẹ ta thấy
phân tôm có thể di chuyển lên xuống trong ống ruột của
tôm. Giai đoạn này tôm có thể giảm ăn nhanh và nếu không
có các biện pháp xử lý kịp thời tôm có thể bỏ ăn hoàn toàn
chỉ trong vòng vài ngày.
Tuy nhiên đây cũng mới chỉ là giai đoạn đầu của bệnh, nếu
được phát hiện kịp thời vẫn có những biện pháp xử lý cho
kết quả tốt. Sau giai đoạn “phân trắng”, hầu hết bệnh
chuyển sang giai đoạn “teo gan”, lúc này tôm có hiện tượng
bỏ ăn kéo dài và bắt đầu có xuất hiện tôm chết trong ao.
Khi kiểm tra gan tôm cho thấy có hai dấu hiệu đặc trưng :
+ Dấu hiệu thứ nhất là gan tôm bị chai cứng và teo nhỏ lại
chỉ bằng 1/3 thể tích gan bình thường, nếu ta dùng tay bóp
mạnh thì thấy gan tôm rất cứng và chai, đây là dạng thường
thấy ở bệnh teo gan trên tôm nuôi thương phẩm.
+ Dấu hiệu thứ hai là gan tôm bị nhũn rữa ra giống như
sữa.
Thời gian gần đây, tôm mắc bệnh không nhất thiết phải trải
qua hai giai đoạn như trên mà có trường hợp tôm chỉ xuất
hiện bệnh “phân trắng”, nhưng cũng có trường hợp tôm chỉ
xuất hiện bệnh “teo gan”. Dạng thứ hai thường hay xảy ra
với tôm nuôi Ninh Thuận trong thời kỳ tôm 40-60 ngày
tuổi. Nếu nhiễm bệnh này tôm thường chết rất nhanh, chỉ
trong vòng 4-6 ngày và gây thiệt hại lớn cho người nuôi.
4/ Những nguyên nhân gây bệnh.
Qua kết quả nghiên cứu bước đầu về loại bệnh này trong
hai năm tại Ninh Thuận chúng tôi nhận thấy có một số

vụ nuôi sau thường cao gấp 2 lần so với những ao không bị
bệnh trước kia. ở những vùng nuôI đã có xuất hiện bệnh thì
cũng dễ bị mắc bệnh vào vụ sau hơn ở những vùng không
bị mắc bệnh. Những ao có thời gian cải tạo ngắn, cải tạo
không kỹ cũng dễ bị mắc bệnh hơn những ao cải tạo đúng
theo quy trình kỹ thuật.
- Một số thông tin khác nhận định rằng bệnh “Phân trắng,
teo gan” có liên quan đến vấn đề sử dụng thức ăn, trong
quá trình nuôi người nuôi bảo quản thức ăn không tốt để
thức ăn bị nấm, mốc gây nhiễm khuẩn đường ruột ở tôm.
Tuy nhiên ở một số kết quả điều tra ban đầu của chúng tôi
thì ngưyên nhân này không rõ ràng.
5/ Tác nhân gây bệnh “Phân trắng ,teo gan”
Có nhiều ý kiến của các nhà nghiên cứu cho rằng, bệnh do
nhiều tác nhân gây nên, bao gồm: virus, vikhuẩn, nguyên
sinh động vật, tảo độc và cả môi trường. Qua kết quả
nghiên cứu bước đầu của chúng tôi tại khu vực nuôi Ninh
Thuận cũng cho thấy sự xuất hiện của cả 4 nhóm tác nhân
nêu trên, cụ thể :
- Nhóm Virus : đã phát hiện sự có mặt của Virus HPV trên
các mẫu tôm bệnh (chiếm tỷ lệ 36% trên các mẫu nghiên
cứu).
- Nhóm Vi khuẩn: phát hiện có nhóm Vibrio gây hoại tử
gan tụy (V. proteolyticus; V. alginolyticus, V. harveyi),
nhóm này xuất hiện với tỷ lệ cao nhất (80% trên các mẫu
nghiên cứu).
- Nhóm tảo Lam ( 45,4% ) : xuất hiện ở những ao có điều
kiện môi trường nuôi xấu. Một số tác giả cho rằng thành
ruột tôm bị bệnh có màu vàng nhạt có liên quan đến sự xuất
huyết ruột ở tôm, bệnh này do các chất độc của tảo gây ra.

chỉ tiêu nguyên sinh động vật Gregarine trong ruột tôm
giống trước khi đưa vào nuôi.
- Chỉ nên nuôi mật độ vừa phảI từ 20-25 con/m2.
- Phải cải tạo ao nuôi thật kỹ, đúng quy trình và phải có
thời gian phơi đáy trên 10 ngày. Ðặc biệt những ao đã có
xuất hiện bệnh thì không nên vội vàng nuôi lại mà phải có
thời gian khoảng 2 tháng để cải tạo ao và cho ao nghỉ.
- Phải chú ý quản lý môi trường ao nuôi thật tốt, luôn giữ
pH ổn định không để pH biến động giữa sáng và trưa trên
0,5, kiểm soát không để mật độ tảo quá dày. Quản lý thức
ăn tốt không để thức ăn dư thừa làm xấu môi trường nước.
Ðây được xem là biện pháp quan trọng nhằm hạn chế sự
xuất hiện và lây lan của bệnh.
- Ðịnh kỳ tăng cường sức đề kháng cho tôm bằng Vitamin
C và bổ sung men tiêu hoá vào trong thức ăn tôm để tăng
cường khả năng tiêu hoá cho tôm.
- Thường xuyên sử dụng các loại chế phẩm sinh học để cải
thiện môi trường nước trong quá trình nuôi.
6.2 Trị bệnh
Việc điều trị bệnh “Phân trắng, teo gan” trên tôm sú nuôi
hiện nay chủ yếu bằng kháng sinh kết hợp với việc cải thiện
môi trường nước.
- Tích cực thay nước khi tôm có dấu hiệu bị bệnh (tốt nhất
là nước đã được xử lý ở ao chưa lắng), nếu tảo phát triển
mạnh thì phải dùng hoá chất diệt bớt tảo và oxy hoá các
chất hữu cơ trong ao nuôi.
- Dùng nhóm Sulphamid kết hợp với Trimethoprim trộn
vào thức ăn cho tôm ăn, đồng thời bổ sung Vitamin C để
tăng cường trao đổi chất và tăng sức đề kháng cho tôm.
- Sau khi dùng kháng sinh 3 - 5 ngày cần bổ sung men tiêu