Ngữ cảnh

A.Mục tiêu cần đạt
1.Kiến thức: Giúp HS
Nắm được khái niệm ngữ cảnh, các yếu tố của ngữ cảnh và vai trò của
ngữ cảnh trong hoạt động giao tiếp bằng ngôn ngữ.
2.Kỹ năng:Biết nói và viết cho phù hợp với ngữ cảnh giao tiếp, đồng thời có
năng lực lĩnh hội chính xác nội dung, mục đích của lời nói, câu văn trong
mối quan hệ với ngữ cảnh.
3.Thái độ: bồi dưỡng và nâng cao tình cảm yêu quý vốn từ ngữ phong phú,
giàu sức biểu hiện của tiếng Việt
B.Chuẩn bị của GV và HS
- SGK, SGV, thiết kế bài soạn, “ Từ trong hoạt động giao tiếp”- Bùi Minh
Toán
- SGK, bảng phụ
C.Cách thức tiến hành:
- GV tổ chức giờ dạy học theo cách kết hợp nêu vấn đề, trao đổi thảo luận,
trả lời câu hỏi. Tích hợp với đọc văn và làm văn
D.Tiến trình bài dạy
1.ổn định tổ chức
2.Kiểm tra bài cũ:
3.Bài mới

Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt

*Hoạt động1
- GV hướng dẫn HS phân
tích ví dụ 1/SGK

bối cảnh nhất định và chỉ được lĩnh hội đầy
đủ, chính xác trong bối cảnh của nó
2.Khái niệm ngữ cảnh ( SGK)
II.Các nhân tố của ngữ cảnh
1.Nhân vật giao tiếp
- Nhân vật giao tiếp: Người nói ( Người viết)
và một hoặc nhiều người khác tham gia hoạt
động giao tiếp
- Các nhân vật giao tiếp có quan hệ tương tác
với nhau
- Quan hệ, vị thế của nhân vật giao tiếp chi
phối nội dung và hình thức của lời nói, câu
văn
2.Bối cảnh ngoài ngôn ngữ
- Bối cảnh giao tiếp rộng: Toàn bộ những
nhân tố xã hội, địa lí, chính trị, kinh tế, văn
hoá, phong tục, tập quán của cộng đồng
ngôn ngữ
=> Tạo nên bối cảnh văn hoá của một đơn vị
ngôn ngữ, một sản phẩm ngôn ngữ


đều chi phối nội dung và hình thức của các
câu nói
- Hiện thực được nói tới: Có thể là hiện thực
bên ngoài các nhân vật giao tiếp, cũng có thể
là hiện thực tâm trạng của con người -> tạo
nên phần nghĩa sự việc của câu
VD SGK
3.Văn cảnh
- Văn cảnh có thể là lời đối thoại hoặc đơn
thoại, có thể ở dạng nói hoặc dạng viết
đối với quá trình sản sinh và
lĩnh hội văn bản?
- GV phát vấn HS trả lời

*Hoạt động 4
- Gv hướng dẫn HS làm bài
tập luyện tập
- HS chia 4 nhóm: mỗi nhóm
làm 1 bài tập lần lượt 1, 2, 3,
4
- các nhóm trao đổi thảo
luận, trả lời câu hỏi cử người
trình bày trước lớp
- GV chuẩn kiến thức


đợi. Người nông dân đã thấy rõ hình ảnh dơ
bẩn của kẻ thù và căm ghét chúng mỗi khi
thấy bóng dáng tàu xe của chúng
2.Bài tập2
- Hai câu thơ của HXH gắn liền với tình
huống giao tiếp cụ thể: đêm khuya, tiếng
trống canh dồn dập mà người phụ nữ vẫn cô
đơn, trơ trọi
- Câu thơ là sự diễn tả tình huống, còn tình
huống là nội dung đề tài của câu thơ
- Ngoài sự diễn tả tình huống, câu thơ còn
bộc lộ tâm sự của nhân vật trữ tình- của
chính tác giả, một người phụ nữ lận đận, trắc
trở trong tình duyên
3.Bài tập3:
- Những chi tiết trong hoàn cảnh sống của
gia đình Tú Xương chính là bối cảnh tình
huống cho nội dung của 6 câu thơ đầu
- VD: việc dùng thành ngữ “ Một duyên hai
nợ” không phải chỉ để nói nỗi vất vả của bà